گشتی

ئەمڕۆ رۆژی جیهانیی ژینگەیە

پێش دوو کاتژمێر

کوردستان ژینگە ژینگەی هەرێمی کوردستان

رۆژی 5ی حوزەیرانی هەموو ساڵێک، جیهان یادی رۆژی ژینگە دەکاتەوە. لە هەرێمی کوردستانیش، کابینەی نۆیەمی حکوومەتی هەرێم پاراستنی ژینگەی کردووەتە کارە لەپێشینەکانی و لە رێگەی پرۆژەی وەک "پشتێنەی سەوز" و "رووناکی"، هەوڵی جددی بۆ کەمکردنەوەی گازە زیانبەخشەکان و بەرزکردنەوەی رێژەی سەوزایی دەدات.

ئەمڕۆ 5ی حوزەیرانی 2026، بە رۆژی جیهانیی ژینگە یان رۆژی جیهانیی سازگاری لەگەڵ ژینگە ناسراوە کە بە (W.E.D) کورتکراوەتەوە. ئەم رۆژە یەکێکە لە رووداوە مەزنەکان کە ساڵانە لە سەرانسەری جیهاندا لە لایەن ژینگەپارێزانەوە بە مەبەستی هۆشیارکردنەوەی کۆمەڵگە و پاراستنی سروشت، بە چالاکی جۆراوجۆر یادی دەکرێتەوە.

مێژووی ئەم رۆژە بۆ ساڵی 1973 دەگەڕێتەوە، کاتێک بۆ یەکەمین جار لە کۆنفرانسێکدا بە ناوی "مرۆڤ و ژینگە" لە 5 تا 15ـی حوزەیرانی 1973 بڕیاری لەسەر درا. ئامانج لێی بەرزکردنەوەی ئاستی هۆشیاریی دانیشتوانی زەوی بوو بۆ بایەخدان بە ژینگەیەکی پاک. لەو ساڵەدا بە دروشمی "تەنیا یەک زەوی" یادی کرایەوە و لە ساڵی 1974ـەوە بە فەرمی لە شارە جیاوازەکانی جیهان بووە نەریتێکی ساڵانە.

هەنگاوەکانی حکوومەتی هەرێمی کوردستان بۆ پاراستنی ژینگەی کوردستان

بایەخدان بە ژینگە یەکێکە لە پایە سەرەکییەکانی کارنامەی کابینەی نۆیەمی حکوومەتی هەرێمی کوردستان. سەرەڕای بەربەست و قەیرانە داراییەکان، حکوومەت توانیویەتی لە رێگەی پرۆژەی "رووناکی" و فراوانکردنی رووبەری سەوزایی، نزیکەی 1.1 ملیۆن تۆن لە دەردانی گازی دووەم ئۆکسیدی کاربۆن کەم بکاتەوە، ئەمەش هەنگاوێکی گەورەیە بۆ دوورخستنەوەی شارەکانی کوردستان لە ریزبەندی شارە پیسەکانی جیهان.

ئاماری سەوزایی لە شارەکانی هەرێم

بەگوێرەی زانیارییە فەرمییەکان، رێژەی سەوزایی لە هەرێمی کوردستان بە گشتی گەیشتووەتە 20%.

دۆخی شارەکان بەم شێوەیەیە:

هەولێر: پێشبینی دەکرێت دوای تەواوبوونی پرۆژەی پشتێنەی سەوز و رواندنی نەمامەکان، رێژەی سەوزایی لە پایتەخت بگاتە سەرووی 25%.
سلێمانی: بەپێی خەمڵاندنەکان رێژەی سەوزایی لە نێوان 22 بۆ 23%ـدایە.
دهۆک: بەهۆی پەرەپێدانی بەردەوامەوە، رێژەی سەوزایی شارەکە گەیشتووەتە 20 بۆ 22%.
هەڵەبجە: رێژەی سەوزایی لە هەڵەبجە لە 20% کەمترە.

پرۆژەی پشتێنەی سەوز بە ژمارە

78 کیلۆمەتر: درێژیی ئەو پشتێنە سەوزاییەیە کە بە دەوری هەولێردا دروست دەکرێت.
7 ملیۆن دار: بڕیارە لەم پرۆژەیەدا بچێنرێن، کە درەختی بەرهەمداری وەک (زەیتوون، فستەق و پرتەقاڵ) لەخۆدەگرێت بۆ ئەوەی سوودی ئابووریشی هەبێت.
قۆناخی یەکەم: لەم قۆناخەدا رووبەری 4,200 دۆنم زەوی بە 700 هەزار نەمام داچێنراوە.
کاریگەریی ژینگەیی: ئەم پرۆژەیە ساڵانە تا 210 هەزار تۆن گازی زیانبەخش کەم دەکاتەوە و هەوایەکی تەندروست بۆ دانیشتووانی پایتەخت دابین دەکات.

لەلایەکی دیکەشەوە پرۆژەی رووناکی وەک هەنگاوێکی ستراتیژی حکوومەتی هەرێمی کوردستان هەژمار دەکرێت بۆ دابینکردنی کارەبای 24 کاتژمێری و هاوکات پاراستنی ژینگە لە رێگەی نەهێشتنی دووکەڵ و ژاوەژاوی مۆلیدە ئەهلییەکان. لە کۆی گشتی هەرێمی کوردستاندا، پڕۆژەکە توانیویەتی رێگری لە دەردانی بڕێکی زۆر گازی زیانبەخش بگرێت کە ساڵانە زیانی گەورەیان بە کەشوهەوا دەگەیاند.

داتاکان بەگوێرەی شار و ناوچەکان بەم شێوەیەیە:

- هەولێر: 2,995 مۆلیدە کوژاونەتەوە (570,574 تەن CO2) یەکسانە بە 518,077
ئۆتۆمبێل.
- سلێمانی: 805 مۆلیدە کوژاونەتەوە (153,440 تەن CO2) یەکسانە بە 139,323
ئۆتۆمبێل.
- دهۆک: 505 مۆلیدە کوژاونەتەوە (96,281 تەن CO2) یەکسانە بە 87,423 ئۆتۆمبێل.
- زاخۆ: 489 مۆلیدە کوژاونەتەوە (93,233 تەن CO2) یەکسانە بە 84,655 ئۆتۆمبێل.
- راپەڕین: 295 مۆلیدە کوژاونەتەوە (56,143 تەن CO2) یەکسانە بە 50,977 ئۆتۆمبێل.
- سۆران: 284 مۆلیدە کوژاونەتەوە (54,111 تەن CO2) یەکسانە بە 49,132 ئۆتۆمبێل.
- کۆیە: 200 مۆلیدە کوژاونەتەوە (38,106 تەن CO2) یەکسانە بە 34,600 ئۆتۆمبێل.
- پیرمام: 147 مۆلیدە کوژاونەتەوە (27,944 تەن CO2) یەکسانە بە 25,373 ئۆتۆمبێل.
- هەڵەبجە: 87 مۆلیدە کوژاونەتەوە (16,513 تەن CO2) یەکسانە بە 14,993 ئۆتۆمبێل.
- سێمێل: 68 مۆلیدە کوژاونەتەوە (12,956 تەن CO2) یەکسانە بە 11,764 ئۆتۆمبێل.
- ئاکرێ: 43 مۆلیدە کوژاونەتەوە (8,129 تەن CO2) یەکسانە بە 7,381 ئۆتۆمبێل.

چەند وێنەیەک لە پرۆژەکانی حکوومەتی هەرێمی کوردستان کە خزمەت بە ژینگەی کوردستان دەکات

ئیسرا ئەنوەر ,