حەزی خوێنمژینی مێشوولە لەنێوان مرۆڤەکاندا لە چییەوە سەرچاوە دەگرێت؟
لێکۆڵینەوەیەکی نوێی زانستی نهێنییەکانی پشت راکێشانی مێشوولە بۆ سەر جەستەی مرۆڤ ئاشکرا دەکەن و پسپۆڕانیش چەند بیروباوەڕێکی هەڵە لەو بارەیەوە رەتدەکەنەوە، جەختیش دەکرێتەوە کە تێکەڵەیەکی کیمیایی ئاڵۆز وا دەکات هەندێک کەس لەلای مێشوولەکان "شیرینتر" بن.
زاناکان لە هەوڵە بەردەوامەکانیاندا بۆ دۆزینەوەی هۆکاری ئەوەی بۆچی مێشوولە پێوەدانی کەسێک لە کەسێکی دیکەی پێ باشترە، گەیشتوونەتە ئەنجامی گرنگ. فرێدریک سیمار، پسپۆڕی مێرووناسی لە "پەیمانگای توێژینەوەی گەشەپێدان" لە فەرەنسا بە فرانس پرێسی راگەیاندووە: "ئەمە تەنیا بیروباوەڕێکی هەڵە نییە، بەڵکو مێشوولەکان بەراستی هەندێک کەس بۆ لای خۆیان رادەکێشن، بەڵام هەموومان لە هەموو کاتێکدا بۆیان سەرنجڕاکێش نین."
زاناکان ئاماژە بەوە دەکەن کە کۆمەڵێک هۆکاری هەستیار وا دەکەن مێشوولە کەسێک هەڵبژێرێت، لەوانەش بۆنی جەستە، گەرمی و گازی دوانە ئۆکسیدی کاربۆن (CO2) کە لە کاتی هەناسەداندا دەردەچێت. ریکارد ئێنیێل، زانای سویدی دەڵێت: "زیاتر لە 100 ساڵە دەزانین مێشوولە بەو گازە رادەکێشرێت کە لە هەناسەماندایە، ئەمە یەکەم ئاماژەیە کە لە دووری 10 مەترەوە مێشوولە هەستی پێدەکات."
بەگوێرەی توێژینەوەکە، کاتێک مێشوولە نزیک دەبێتەوە، گەرمی جەستە و شێداریی پێست دەبنە هۆکاری سەرەکی بۆ هەڵبژاردنی نێچیرەکە. توێژینەوەکە چەند بیرۆکەیەکی باویش رەتدەکاتەوە، لەوانە پەیوەندیی جۆری خوێن بە پێوەدانی مێشوولە. سیمار دەڵێت: "ئەو قسەیەی دەڵێت مێشوولە حەزی لە جۆرە خوێنێکی دیاریکراوە، هیچ بنەمایەکی زانستی نییە، هەروەها رەنگی پێست و چاو و قژیش هیچ کاریگەرییەکیان نییە."
زاناکان دەڵێن تێکەڵەیەک لە گەردەکان کە لەلایەن "میکرۆبیۆتا"ی جەستەمانەوە بەرهەم دەهێنرێن، هۆکاری سەرەکین. لە جەستەی مرۆڤدا 300 بۆ 1000 پێکهاتەی جیاوازی بۆن هەیە. لە توێژینەوەیەکدا کە لەسەر 42 ژن تاقی کراوەتەوە، دەرکەوتووە مێشوولەکان زیاتر هێرش دەکەنە سەر ئەو ژنانەی لە سێ مانگی دووەمی دووگیانیدان، چونکە بڕێکی زۆرتر لە پێکهاتەیەکی کیمیایی دیاریکراو لە رێگەی چەوری پێستەوە دەردەدەن.
مێشوولە مێینەکان بەهۆی گازی دوانە ئۆکسیدی کاربۆن و گەرمی و بۆنی تایبەتی جەستەوە رادەکێشرێن بۆ سەر مرۆڤ. زاناکان دەڵێن نزیکەی 27 پێکهاتەی بۆن هەن کە وا دەکەن مێشوولە کەسێک لە کەسێکی دیکە زیاتر هەڵبژێرێت. بۆ رێگریکردن لە پێوەدانیان، باشترە جلی فراوان و داپۆشراو بەکاربهێنرێت و دووربکەویتەوە لەو بۆنانەی سەرنجیان رادەکێشن.