وەرگرتنی گەنمی جوتیارانی کەرکووک بانێکە و دوو هەوا

 27 رۆژە لە سنووری پارێزگای کەرکووک لەلایەن وەزارەتی بازرگانی فیدراڵەوە، پرۆسەی وەرگرتنی گەنمی ئەمساڵی جوتیاران لە سایلۆکان دەستیپێکردووە، بەڵام بەرهەمی رەنجی ژمارەیەکی زۆر لە جوتیارانی کورد و بەشێکی جوتیارانی تورکمان بە رێژەی %29 کەمتر لە نرخی فەرمی گەنمەکانیان لێوەردەگیرێت. 

بە گوێرەی بەدواداچوونەکانی سۆران کامەران، پەیامنێری کوردستان24 لە کەرکووک، لە 1ـی حوزەیرانەوە پرۆسەی وەرگرتنی گەنمی جوتیاران لە سایلۆکانی سنووری پارێزگای کەرکووک دەستیپێکردووە و تا ئێستا لە چوارچێوەی پلانی کشتوکاڵی زیاتر لە 250,000 تۆن گەنم بە نرخی 700,000 دینار بۆ هەر تۆنێک وەرگیراوە. 

"بە پلان جیاکاری لە نێوان رەنجی جوتیارانی کورد و تورکمان بەراورد بە جوتیارانی عەرەب دەکرێت" 

پرۆسەکە بەردەوامە و سایلۆی ناوەندیی کەرکووک، تایبەت کراوە بە وەرگرتنی گەنمی جوتیارانی سنووری شارەکە و لە سایلۆکانی تازە، ریاز و حەویجەش گەنمی جوتیارانی سنوورەکانی خۆیاوە وەردەگرن، بەڵام بە گوێرەی ئەو مەرجە کشتوکاڵییەی وەزارەتی بازرگانی عێراق بۆ وەرگرتنی گەنم دایناوە، جوتیارانی عەرەب زۆرترین سوودمەندی پلانەکەن، لە نێویشیاندا جوتیارانی سنووری شارۆچکەی حەویجە و شارەدێکانی زاب، عەباسی، رەشاد، دوبز و داقوق، لە بەرامبەریشدا زیاندمەندترینیان جوتیارانی کوردن بە تایبەت جوتیارانی گوندەکانی سنووری تۆبزاوە، سەرگەڕان و ناوچەی ساڵەیی و چەند گوندێکی شارەدێی دوبز و داقوق، لە کاتیكدا بەرهەمی گەنمی جوتیارانی کورد نزیکەی %50ـی کۆی بەرهەمی ساڵانەی گەنمی پارێزگای کەرکووک پێکدەهێنن، کە بەرهەمی گشتیی ساڵانە بە نزیکەی یەک ملیۆن تۆن مەزندە دەکرێت. 

دوای ناڕەزایی دەربڕینی جوتیارانی کورد و بەشێک لە جوتیارانی تورکمان، بڕیارە وەزارەتی بازرگانی عێراق لە سبەی یەکشەممەوە لە سایلۆکانی سنووری پارێزگای کەرکووک، لە دەرەوەی پلانی کشتوکاڵی فیدراڵ دەست بە وەرگرتنی گەنمی جوتیاران بکات و هەر تۆنێک گەنم بە نرخی 500,000 دینار وەربگرێت، واتە بە جیاوازی 200,000 دینار بۆ هەر تۆنێک. 

بە گوێرەی بە دواداچوونەکان ئەو نرخەی بۆ وەرگرتنی گەنم لە دەرەوەی پلانی کشتوکاڵی دانراوە، جیاوازییەکی ئەوتۆی دارایی نییە لەگەڵ ئەو نرخەی لە بازاڕ کڕین و فرۆشتنی پێوە دەکرێت، نرخی هەر تۆنێک گەنم لە 350,000 تا ژێر 450,000 دینار مامەڵەی پێوە دەکرێت، لە کاتێکدا مامەڵە کردنەکە راستەوخۆ پارەکەی وەردەگیرێت، نە نۆرەگرتنی ئەلیکترۆنی تێدایە و نە چاوەڕوانی پێدان و خەرجکردنی چەکی بانکی. 

"یاسا کاتێک دەبێتە مەرەکەبی سەر كاخەز" 

هۆکاری زیانمەندبوونی جوتیارانی کورد و بەشێک لە جوتیارانی تورکمان لە بڕیارەکەی وەزارەتی بازرگانی و پلانی کشتوکاڵی حکوومەتی عێراق دەگەڕێتەوە بۆ جێبەجێ نەکردنی بڕیاری پەرلەمانی عێراق کە لە کۆبوونەوەی 21ی کانوونی دووەمی 2025دا، بڕیاری ژمارە 1018ی ساڵی 1982، بڕیاری 554ی ساڵی 1983ی ئەنجوومەنی سەرکردایەتیی حزبی بەعس، تایبەت بە داگیرکردنی زەوی کشتوکاڵییەکانی سنووری پارێزگای کەرکووک هەڵوەشاندەوە، بەمەش مافی خاوەندارێتی زیاتر لە 300 هەزار دۆنم زەوی کشتوکاڵی بۆ هاووڵاتیانی کورد و تورکمان دەگەڕێتەوە، کە خاوەنی رەسەنی ئەو زەویانە بوون و دەیان ساڵ بوو بە بڕیاری چاکسازیی کشتوکاڵی رژێمی بەعس، زەوییەکانیان داگیرکرابوو. 

زیاتر لە ساڵێک و شەش مانگە، هەردوو بڕیارەکەی سەردەمی بەعس هەڵوەشێندراوەتەوە، کەچی تا ئێستا زەوییە گەڕێندراوەکان و مافی جوتیارانی کورد و تورکمان نەخراونەتە نێو چوارچێوەی پلانی کشتوکاڵی فیدراڵ. 

"هێشتا چارەنووسی یەک ملیۆن دۆنم زەویی کشتوکاڵیی کورد و تورکمان ناڕوونە" 

محەمەد ئەمین نوێنەری جوتیارانی کورد لە کەرکووک بۆ ماڵپەڕی کوردستان24 روونیکردەوە، تا ئێستا زەویی جوتیارانی کورد و بەشێک لە تورکمان لە سنووری پارێزگای کەرکووک بە چەند بڕیار و یاسایەک دەستیان بەسەرداگیراوە و خاوەندارێتیان نە گەڕێندراوەتەوە، لەوانە 300,000 دۆنم زەوی بە بڕیاری ئەنجوومەنی سەرکردایەتی رژێمی بەعس داگیرکراوە، هەروەها 500,000 دۆنم زەوی دیکەی کشتوکاڵی بە بڕیاری ئەنجوومەنی کاروباری باکوور (مجلس الشؤون الشمال) و 400,000 دۆنمی دیکەی زەوی کە گرێبەستی کشتوکاڵین، سەرجەمیان لە ساڵانی 1925ـەوە تا 1975 و دواتر لە 1980 تا 1990 مافی خاوەندارێتیان زەوتکراوە و نەگەڕێندراوەتەوە. 

هەروەها ئاماژەیداوە، بەشێوەیەکی گشتیی لە کۆی یەک ملیۆن دۆنم زەوی زەوتکراوە، نزیکەی 800,000 دۆنم زەوی دەوکەوێتە دەرەوەی پلانی کشتوکاڵی حکوومەتی فیدراڵ، بەمەش ئەمساڵ مەزندە دەکرێت زیاتر لە 700,000 تۆن گەنم لە دەرەوەی ئەو پلانە بە نرخی کەمتر ساخ بکرێتەوە. 

نوێنەری جوتیارانی کورد لە کەرکووک گوتیشی: هەرچەندە ساڵی 2012 بە یاسای ژمارە 29، بڕیاری گەڕانەوەی خاوەندارێتی بۆ 300,000 دۆنم زەویی زەوتکراو بە بڕیاری سەرکردایەتی بەعس دەرچووە، بەڵام تا ئێستا ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق هیچ رێنماییەکی بۆ جێبەجێکردنی یاساکە دەرنەکردووە، هەربۆیە بەشێکی زۆر لە جوتیارانی کورد و بەشێک لە جوتیارانی تورکمان ناچارن بەرهەمی رەنجی ئەمساڵیان لە بازاڕدا هەر تۆنێک گەنم بە نرخی 300,000 بۆ 350,000 دینار هەرزانفرۆش بکەن. 

محەمەد ئەمین ئاماژەی بەوەدا لە دوای 14 ساڵ، تازە رێنماییەک بۆ گەڕاندنەوەی بەشێک لە زەوییە زەوتکراوەکان دەرچووە، بەڵام لە کۆی 300 گوندی سنووری کەرکووک، بڕیارەکە تەنیا لە 47 گوندی سنووری قەرەهەنجیر و شوان بڕیارە جێبەجێ بکرێت. 

ئەم هەرزانفرۆشکردنەی بەرهەمی جوتیاران لە کاتێکدایە لە دوای 16ـی ئۆکتۆبەری 2017ـەوە، واتە نۆ ساڵە جوتیارانی کورد لە سنووری سەرگەڕان لە ژێر فشاری شەڕ و ململانێ و زەبری چەکی عەرەبی هاوردە و سوپای عێراق، زەوییەکانیان دەکێڵن و تۆ دەدەن و ئاودێری دەکەن تا دەگاتە دروێنە.