بلومبێرگ: سعوودیە هەناردەی نەوتی بۆ کەنداوی عومان گۆڕیوە

پێشڕەوییە سەربازییە خێراکانی چەکدارانی حووسی و کۆنترۆڵکردنی تەواوەتیی کەناراوەکانی دەریای سوور و گەرووی بابولمەندەب، گەورەترین شکستی سەربازی و هەواڵگریی لە ماوەی چەندین ساڵی رابردوودا بەسەر سعوودیەدا هێنا، هاوکات لەگەڵ داخرانی هێڵی بۆریی "رۆژهەڵات-رۆژئاوا"، هەناردەی نەوتی ریاز گەیشتە لێواری ئیفلیجبوون و نرخی نەوت لە چین و ئەمریکا ژمارەی پێوانەیی مێژوویی تۆمار کرد، لە کاتێکدا واشنتن ئامادە نییە بە شێوەیەکی راستەوخۆ دەستوەردان بۆ پاراستنی هاوپەیمانەکەی بکات.

بەپێی راپۆرتی رۆیتەرز و ناوەندە نێودەوڵەتییەکان، کۆنترۆڵکردنی کەناراوەکانی دەریای سوور، بەندەری مێژوویی موخا، و دوورگەکانی مەیوون و حەنیش لە دەمی گەرووی بابولمەندەبدا لە لایەن حووسییەکانەوە، زەبرێکی کوشندە بوو لە پێگەی سەربازیی هاوپەیمانان.

پسپۆڕانی سەربازی ئاماژە بەوە دەکەن، هێزەکانی سەر بە حکوومەتی یەمەن کە لە لایەن سعوودیەوە پاڵپشتی دەکران هاوشێوەی "خانوویەکی کارتۆنی" بە خێرایی و بەبێ هیچ بەرگرییەک هەرەسیان هێنا، و بڕێکی ئێجگار زۆر لە چەکی پێشکەوتووی ئەمریکی و سعوودییان لە کاتی پاشەکشەدا بەجێهێشت کە کەوتە دەست حووسییەکان.

نیل کویلیام، توێژەر لە پەیمانگەی چاتام هاوس لە لەندەن، ئەم رووداوەی بە "شکستێکی زەقی هەواڵگری" ناوبرد کە تێیدا ریاز و هاوپەیمانەکانی نەیانتوانی پێشبینیی کۆکردنەوەی نزیکەی 100 هەزار چەکداری حووسی بکەن. لە بەرامبەریشدا حووسییەکان بە دەیان مووشەک و درۆن پەلاماری بەندەری نەوتیی یەنبوع و بنکەی ئاسمانیی خەمیس موشەیتیان لە قووڵایی سعوودیە دا و بانگەشەی خستنەخوارەوەی فڕۆکەیەکی جەنگیی ئێف 15ی سعوودیەیان لە ئاسمانی مەئریب کرد.

بوومەلەرزەی بازاڕی نەوت؛ بازدانی نرخەکان لە شەنگەهای و نیویۆرک

داخرانی هێڵی بۆریی نەوتی "رۆژهەڵات-رۆژئاوا" بەهۆی هێرشی درۆنیی گرووپە چەکدارەکانی عێراقەوە کە رۆژانە تا چوار ملیۆن بەرمیل نەوتی دەگواستەوە، لەگەڵ گەمارۆی حووسییەکان بۆ سەر کەشتییەکان لە بابولمەندەب، بازاڕەکانی وزەی جیهانی تووشی قەیرانێکی کەم وێنە کردووە.

لە بۆرسەی شەنگەهای لە چین کە گەورەترین هاوردەکاری نەوتە لە جیهاندا، نرخی گرێبەستەکانی نەوت بە ڕێژەی 14% بەرزبووەوە و گەیشتە 129 دۆلار بۆ هەر بەرمیلێک، لە کاتێکدا نرخی نەوتی برێنت بۆ رادەستکردنی دەستبەجێ بازیدا بۆ 146 دۆلار بۆ هەر بەرمیلێک، و لە بازاڕی نیویۆرکیش نرخی بەرمیلێک دیزڵ ژمارەی پێوانەیی 221 دۆلاری تۆمار کرد، ئەمەش وایکرد نرخی گشتیی بەنزین لە ئەمریکا بەربەستی 6.30 دۆلار بۆ هەر گالۆنێک ببڕێت.

ئاژانسەکانی وزە ئاماژە بەوە دەکەن کە بازاڕی جیهانی رۆژانە رووبەڕووی کورتهێنانی پێنج ملیۆن بەرمیل نەوت و بەرهەمە پاڵێوراوەکان بووەتەوە، و سعوودیە ئاگاداریی داوەتە بەشێک لە پاڵاوگەکانی ئەوروپا کە بارەکانی ئەم مانگەیان دوادەکەون یان هەڵدەوەشێنرێنەوە، بە جۆرێک مەترسی هەیە هەناردەی نەوتی خاوی ئەو وڵاتە لە چەند رۆژی داهاتوودا بە تەواوی ڕابوەستێت.

گەڕانەوەی ناچاریی ئارامکۆ بۆ هورمز و کڕیارە چینییەکان

بەپێی زانیارییەکانی ئاژانسی بلومبێرگ، لە کاتێکدا دەروازەی دەریای سوور بەهۆی هەڕەشەی حووسییەکانەوە بە تەواوی داخراوە، کۆمپانیای نەوتی ئارامکۆ بە ناچاری ئاراستەی هەناردەکردنی نەوتەکەی گۆڕیوە و گەڕاوەتەوە بۆ رێڕەوی کەنداوی عومان لە دەرەوەی گەرووی هورمز.

بازرگانانی نەوت ئاشکرایان کردووە کە ئارامکۆ لەم هەفتەیەدا نزیکەی 20 ملیۆن بەرمیل نەوتی خاوی بە پاڵاوگە گەورەکانی چین و وڵاتانی رۆژهەڵاتی ئاسیا فرۆشتووە تاوەکو لە ڕێگەی گواستنەوەی کەشتی بۆ کەشتی لە نێو ئاوەکانی کەنداوی عوماندا باریان بکەن، ئەمەش سەرەڕای ئەو مەترسییە گەورەیەی کە لە لایەن ئێرانەوە لەو ناوچەیەدا لەسەر هاتوچۆی کەشتییە نەوتهەڵگرەکان هەیە.

هاوکات چاودێران هۆشداری دەدەن لەوەی کە کۆگاکانی نەوتی چین بە خێرایی روو لە کەمبوونەوە دەکەن و رەنگە پەکین ناچار بێت هاوشێوەی مانگەکانی سەرەتای جەنگ، قەدەخەی هەناردەکردنی بەنزین و دیزڵ بۆ بازاڕەکانی دەرەوە بسەپێنێتەوە، کە ئەمەش نرخەکان هێندەی تر بەرز دەکاتەوە.

تەڵەی یەمەن و بێئومێدبوونی ریاز لە پاراستنی ئەمریکا

ئەم پاشەکشە سەربازییە کەلێنێکی گەورەی لە پەیوەندییەکانی نێوان واشنتن و ریازدا دروستکردووە. محەممەد بن سەلمان، جێنشینی سعوودیە هەفتەی رابردوو لە پەیوەندییەکی تەلەفۆنیدا داوای هاوکاری و دەستوەردانی سەربازیی بەپەلەی لە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا کرد، بەڵام بەرپرسانی ئەمریکا بە روونی رایانگەیاند، نایانەوێت هێزەکانیان لە بەرەیەکی نوێی جەنگدا لە یەمەن تێوەبگلێنن و تەنیا زانیاریی هەواڵگری دەبەخشنە سعوودیە.

فارع موسلیمی، توێژەری سیاسی ئەم وەڵامەی واشنتنی بە گەورەترین هەڵوەشاندنەوەی رێککەوتنی ئەمنیی ئەمریکا و سعوودیە لە ماوەی چەندین دەیەی رابردوودا ناوبرد و رایگەیاند، ئەمریکییەکان گوتیان نەخێر، ئەمەش متمانەی ریازی بە چەتری پاراستنی ئەمریکا لەرزاندووە. لە هەمان کاتدا هەوڵەکانی جێنشینی سعوودیە لە سەردانەکەیدا بۆ قاهیرە تاوەکو میسر هێزی دەریایی و سەربازی بۆ دەریای سوور بنێرێت رووبەڕووی ساردی بووەتەوە، چونکە وڵاتانی ناوچەکە یەمەن بە "ڤێتنام و ئەفغانستانی هێزە دەرەکییەکان" دەزانن کە هەر دەوڵەتێک دەستوەردانی تێدا کردبێت تووشی شکست بووە.

سەرکەوتنی ستراتیژیی ئێران و گێژاوی ترەمپ لە بەردەم هەڵبژاردندا

رۆژنامەی "وۆڵ ستریت جۆرناڵ" لە شیکارییەکدا ئاماژەی بەوە کردووە کە لە کاتێکدا ترەمپ هەوڵ دەدات لە پێناو هەڵبژاردنەکانی نیوەی خول پەرەسەندنی جەنگ کەمبایەخ پێشان بدات، بەڵام هاوپەیمانەکانی تاران لە یەمەن گەورەترین دەستکەوتی ستراتیژییان بۆ ئێران تۆمار کردووە بە کۆنترۆڵکردنی هەردوو گەرووی هورمز و بابولمەندەب کە شادەماری ئابووریی جیهانن.

ئەم هەنگاوە بووەتە سەرکەوتنێکی گەورە بۆ ئێران تا قەرەبووی زیانەکانی لە غەززە و لوبنان بکاتەوە و گوشارێکی دارایی توند بخاتە سەر ئەمریکا و ئەوروپا.

هاوکات لە ژێر پەردەی ئەم ئاڵۆزییانەدا، واشنتن لە عومان کەوتووەتە دانوستاندنی نهێنی لەگەڵ حووسییەکان تا لە بەرامبەر پاراستنی کەشتییە نێودەوڵەتییەکاندا، دەستبەرداری سعوودیە بێت؛ ئەمەش ریاز دەخاتە بەردەم هەڵبژاردنێکی زۆر سەخت لە نێوان تەسلیمبوون بە مەرجەکانی حووسییەکان بۆ هەڵگرتنی گەمارۆی بەندەرەکان و قەرەبووکردنەوەی دارایی، یان چوونە ناو جەنگێکی تەنیا و درێژخایەن کە تەواوی کەرتی نەوت و سەقامگیریی وڵاتەکەی دەخاتە مەترسیی لەناوچوونەوە.