ترامپ: در ایران مشخص نیست با چه کسی مذاکره کنیم
کاهش شدید صادرات نفت همزمان با تشدید فشارهای واشنگتن
رئیسجمهور آمریکا با ادعای تضعیف ساختار تصمیمگیری در تهران از تشدید فشارهای اقتصادی خبر داد و همزمان صادرات نفت ایران به خریداران آسیایی با افتی چشمگیر روبهرو شده است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز ۲۱ اوت ۲۰۲۶ (۳۰ مرداد ۱۴۰۵) در تازهترین اظهارات خود اعلام کرد بخش گستردهای از رهبران ایران جان خود را از دست دادهاند و واشنگتن در شرایط کنونی طرف مشخصی برای انجام مذاکره در اختیار ندارد. همزمان با این سخنان، مقامهای ایرانی اعلام کردند برنامهریزیهای لازم را برای مقابله با دور تازهی فشارهای اقتصادی ایالات متحده در دستور کار قرار دادهاند
رئیسجمهور آمریکا در جریان یک گردهمایی سیاسی در کارولینای جنوبی مدعی شد "بیشتر رهبران ایران از بین رفتهاند" و افراد باقیمانده تمایلی به پذیرش مسئولیت رهبری ندارند. وی با بیان اینکه ایران خواهان توافق است، افزود دولت آمریکا هنوز دربارهی پیگیری توافق با تهران یا ادامهی فشارهای اقتصادی تصمیم قطعی نگرفته است
این سخنان دربارهی نبود طرف مذاکره در حالی بیان میشود که ارکان رسمی دولت ایران همچنان مشغول به فعالیت هستند و مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، مواضع رسمی خود را دربارهی بحران، مذاکرات و تنگهی هرمز ابراز کردهاند. با این حال، درگیریهای نظامی از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ (۹ اسفند ۱۴۰۴) ساختار فرماندهی و تصمیمگیری در تهران را تحت تأثیر قرار داده است.
راهبرد اقتصادی و مواضع نظامی واشنگتن
دونالد ترامپ با تأکید بر موضع واشنگتن مبنی بر جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هستهای، تصریح کرد تشدید "جنگ اقتصادی" به معنی کنار گذاشتن گزینهی نظامی نیست، بلکه هدف آن تغییر رفتار تهران بدون آغاز دور تازهای از حملات گسترده است.
وی همچنین با اشاره به وضعیت اقتصادی ایران ادعا کرد نرخ تورم این کشور به ۳۰۰ درصد رسیده و دولت در پرداخت حقوق نیروهای نظامی با مشکل روبهرو است ؛ ادعایی که با آمارهای رسمی همخوانی ندارد. بر پایهی گزارشهای منتشرشده در ۱۸ اوت ۲۰۲۶ (۲۷ مرداد ۱۴۰۵)، نرخ رسمی تورم سالانهی ایران حدود ۶۶ درصد، تورم نقطهبهنقطه در ژوئیه ۲۰۲۶ (تیر/مرداد ۱۴۰۵) ۸۷٫۹ درصد و نرخ افزایش بهای مواد غذایی و آشامیدنیها ۱۲۸٫۱ درصد ثبت شده است.
افت کمسابقه در صادرات نفت ایران
همزمان با اظهارات ترامپ، گزارشها نشان میدهد عرضهی نفت خام ایران به خریداران چینی برای ماههای سپتامبر و اکتبر با افتی شدید همراه شده است. بر اساس آمارهای منتشرشده در ۲۱ اوت ۲۰۲۶ (۳۰ مرداد ۱۴۰۵)، حجم صادرات نفت ایران به حدود ۵۳۴ هزار بشکه در روز کاهش یافته؛ رقمی که در مقایسه با میانگین روزانهی ۱٫۴ میلیون بشکه در سال ۲۰۲۵ (۱۴۰۴) افتی چشمگیر نشان میدهد. ایجاد محدودیت در تردد از تنگهی هرمز، محاصرهی دریایی آمریکا و نگرانی از اعمال تحریمهای ثانویه از دلایل عمدهی این کاهش به شمار میروند؛ این در حالی است که پیش از آغاز جنگ، بیش از ۸۰ درصد نفت صادراتی ایران راهی چین میشد.
در همین حال، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، در تدارک اعلام جزئیات بستهی تحریمی جدید در ۲۴ اوت ۲۰۲۶ (۲ شهریور ۱۴۰۵) است و آن را "سختترین تحریمهای تاریخ" خوانده است. این تحریمها نهادها، بانکها و کشورهای طرف تجارت با تهران را با هدف به انزوا کشاندن اقتصاد ایران هدف قرار میدهد.
مناقشات حقوقی بر سر تنگهی هرمز
رئیسجمهور آمریکا همچنین بار دیگر با طرح ادعایی مناقشهبرانگیز، تنگهی هرمز را "قلمرو آمریکا" خواند و مدعی کنترل واشنگتن بر تردد کشتیها در این آبراه شد.
این ادعا با موازین حقوق بینالملل مغایرت دارد؛ تنگهی هرمز در باریکترین نقطهی خود حدود ۳۵ کیلومتر عرض دارد و در دامنهی آبهای سرزمینی ایران و پادشاهی عمان قرار گرفته است. بر اساس قوانین بینالمللی هیچ کشور ثالثی نمیتواند بهصورت یکجانبه حاکمیت این گذرگاه بینالمللی را به دست آورد.
کاظم غریبآبادی، معاون حقوقی و بینالمللی وزارت امور خارجهی ایران، در واکنش به این مواضع تأکید کرد این آبراه راهبردی "نه با توییت و نه با ناو هواپیمابر" قابل تصاحب نیست و تصمیمگیری دربارهی تردد در این مسیر باید در چارچوب حاکمیت منطقهای تعیین شود.
رویکرد دیپلماتیک و اقتصادی تهران
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، در جریان سفر به بغداد در ۲۱ اوت ۲۰۲۶ (۳۰ مرداد ۱۴۰۵) با "ناعادلانه" خواندن تحریمها، بر ضرورت تدوین راهکارهای جدید، گسترش تجارت دوجانبه با ارزهای ملی و کاهش وابستگی به دلار تأکید کرد.
از سوی دیگر، عباس عراقچی، وزیر امور خارجهی ایران، اقدامات واشنگتن را ادامهی سیاستهای فشار پیشین توصیف کرده و یادآور شد تصمیمی برای ازسرگیری مذاکرات مستقیم اتخاذ نشده است. همزمان، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، بر پایاندادن به بحران از "موضع قدرت" تأکید کرده است. در شرایط کنونی و در نبود کانالهای پایدار دیپلماتیک، رونمایی از تحریمهای ۲۴ اوت ۲۰۲۶ (۲ شهریور ۱۴۰۵) و واکنش شرکای اقتصادی تهران تعیینکنندهی مسیر تحولات بعدی خواهد بود.