IEA: بحران خاورمیانه، بزرگ‌ترین تهدید تاریخ برای امنیت انرژی جهان

فاتح بیرول، مدیر اجرایی آژانس بین‌المللی انرژی
فاتح بیرول، مدیر اجرایی آژانس بین‌المللی انرژی

اربیل (کوردستان۲۴) - آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) امروز پنج‌شنبه 19 نوامبر هشدار داد که بحران خاورمیانه، که در ماه فوریه و در پی حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد، بزرگ‌ترین تهدید علیه امنیت انرژی در تاریخ جهان را رقم زده است.

این آژانس در گزارش سالانه و شاخص خود با عنوان «چشم‌انداز جهانی انرژی» اعلام کرد که با کاهش توان اقتصاد جهانی برای جذب پیامدهای این درگیری بر عرضه انرژی، مصرف‌کنندگان بیش از پیش ناچار شده‌اند هزینه‌های آن را بپردازند.

آژانس بین‌المللی انرژی هشدار داد که این بحران، همانند شوک‌های انرژی در گذشته، بدون تردید آثار و پیامدهای ماندگاری بر جای خواهد گذاشت.

از زمان آغاز بحران در ماه فوریه و به‌دنبال حملات آمریکا و اسرائیل، کشورهای حوزه خلیج فارس برای صادرات نفت با دشواری‌های جدی روبه‌رو شده‌اند؛ زیرا ایران در واکنش به این حملات، تنگه هرمز را مسدود کرده و نفتکش‌های فعال در این منطقه را هدف قرار داده است.

با وجود تلاش‌های ایالات متحده برای اسکورت کشتی‌ها از طریق این آبراه راهبردی ــ مسیری که پیش از بحران حدود یک‌پنجم محموله‌های نفتی جهان از آن عبور می‌کرد ــ جریان عرضه و انتقال انرژی همچنان به‌شدت مختل است.

فاتح بیرول، مدیر اجرایی آژانس بین‌المللی انرژی، در مقدمه گزارش نوشت:

«بحران تنگه هرمز بزرگ‌ترین تهدید علیه امنیت انرژی در تاریخ را ایجاد کرده است؛ تهدیدی که از نظر ابعاد، شوک‌های نفتی دهه ۱۹۷۰ را به‌مراتب پشت سر می‌گذارد.»

او در ادامه به اقداماتی اشاره کرد که کشورهای مختلف برای محافظت از خانوارها در برابر پیامدهای بحران انجام داده‌اند. به گفته وی، کشورهای تولیدکننده با افزایش عرضه به بازار و استفاده از مسیرهای جایگزین تلاش کرده‌اند کمبودها را جبران کنند؛ در همین حال، چین نیز میزان خرید خود از بازارهای بین‌المللی را کاهش داده است.

بیرول در این‌باره نوشت:

«دولت‌ها برای حمایت از مصرف‌کنندگان و کاهش فشارهای ناشی از بحران مداخله کرده‌اند؛ با این حال، مصرف‌کنندگان همچنان با افزایش قیمت‌ها و در برخی موارد، کمبود عرضه مواجه شده‌اند.»

در بخش دیگری از گزارش نیز آمده است:

«با کاهش تدریجی ظرفیت سازوکارهای حفاظتی و ضربه‌گیرهای موجود، این مصرف‌کنندگان هستند که بیش از پیش باید از طریق پذیرش قیمت‌های بالاتر، پیامدهای بحران را تحمل کنند.»

بیرول در ماه ژوئیه، در ارزیابی خوش‌بینانه‌تری اعلام کرده بود که بازار نفت همچنان از چندین عامل کاهنده فشار و تعدیل‌کننده شوک‌های عرضه برخوردار است.


نبود هیچ مسیر قابل اتکایی برای بازگشت به شرایط پیش از بحران
انتشار گزارش آژانس بین‌المللی انرژی هم‌زمان با برگزاری مذاکرات اقلیمی COP31 در ترکیه صورت گرفته است؛ نشستی که در آن دولت‌ها تحت فشار فزاینده‌ای برای مقابله با تغییرات اقلیمی قرار دارند. این فشارها پس از یک سال وقوع موج‌های گرمای شدید و آتش‌سوزی‌های گسترده در اروپا و همچنین سیل‌های مرگبار در نپال افزایش یافته است.

آژانس بین‌المللی انرژی برای ترسیم چشم‌انداز آینده انرژی جهان از سه سناریوی اصلی استفاده می‌کند:

سناریوی محتاطانه: در این سناریو، سیاست‌ها و تدابیری مبنا قرار می‌گیرند که هم‌اکنون در کشورهای مختلف به اجرا درآمده‌اند.

سناریوی میانی: این سناریو سیاست‌های اعلام‌شده دولت‌ها را در نظر می‌گیرد؛ از جمله اقداماتی که هنوز به تصویب نهایی نرسیده یا اجرایی نشده‌اند.

سناریوی سوم: جهانی را بررسی می‌کند که تا سال ۲۰۵۰ به انتشار خالص صفر گازهای گلخانه‌ای دست می‌یابد.

آژانس در سناریوی میانی پیش‌بینی می‌کند که تقاضای جهانی نفت در حدود سال ۲۰۳۰ به اوج خود برسد و پس از آن، روندی کاهشی اما تدریجی را آغاز کند. بر اساس همین سناریو، تقاضای جهانی گاز طبیعی نیز تا حدود سال ۲۰۳۵ به افزایش خود ادامه خواهد داد.

این نهاد در گزارش امسال، علاوه بر سناریوهای معمول، دو سناریوی دیگر را نیز به بررسی تأثیرات احتمالی تداوم بحران خاورمیانه اختصاص داده است.

فاتح بیرول در بیانیه‌ای مطبوعاتی درباره پیامدهای ادامه این بحران گفت:

«اگرچه بخش انرژی و اقتصاد جهانی تاکنون تاب‌آوری قابل‌توجهی از خود نشان داده‌اند، اما هرچه بحران طولانی‌تر شود، آثار و پیامدهای آن عمیق‌تر خواهد شد.»

او در ادامه تأکید کرد:

«من هیچ مسیر قابل اتکایی برای بازگشت نظام انرژی جهان به شرایط پیش از این بحران نمی‌بینم.»

ای.اف.پی/ب.ن