مذاکرات اقلیمی سازمان ملل در بنبست توافق
اربیل (کوردستان۲۴) - مذاکرات اقلیمی سازمان ملل متحد در چارچوب کنفرانس COP31 امروز جمعه 20 نوامبر وارد مرحله نهایی و سرنوشتساز خود میشود؛ این در حالی است که کشورها بر سر پیشنویس توافقنامهای که هیچ اشارهای به سوختهای فسیلیِ عامل اصلی گرمایش زمین ندارد، بهشدت اختلافنظر دارند. تداوم این اختلافها احتمال تمدید مذاکرات تا روزهای پایانی هفته را افزایش داده است.
مذاکرهکنندگان نزدیک به ۲۰۰ کشور، پس از دو هفته گفتوگو در شهر آنتالیا در سواحل مدیترانه ترکیه، با شتاب در تلاشاند اختلافات خود را کاهش دهند و به توافقی مشترک دست یابند. با این حال، به نظر میرسد نشست امسال به روزهای پایانی هفته نیز کشیده شود.
این مذاکرات در شرایطی برگزار میشود که مجموعهای از رویدادهای شدید اقلیمی، ضرورت اقدام فوری برای مقابله با تغییرات آبوهوایی را بیش از پیش آشکار کردهاند؛ از موجهای گرمایی در اروپا و سیلابهای ویرانگر در نپال گرفته تا پدیده النینوی بیسابقهای که خسارات و پیامدهای مخرب بیشتری را در نقاط مختلف جهان به دنبال داشته است.
جنگ در ایران و شوک ناشی از افزایش قیمت نفت نیز لایه دیگری از پیچیدگی را به مذاکرات افزوده و اختلافنظرها درباره امنیت انرژی و آینده استفاده از سوختهای فسیلی را تشدید کرده است.
در نسخه اولیه پیشنویس توافقنامه که اوایل هفته جاری منتشر شد، بر تسریع اقدامات برای کنار گذاشتن تدریجی سوختهای فسیلی تأکید شده بود.
اما نسخه جدید این سند که روز پنجشنبه از سوی استرالیا، یکی از دو کشور برگزارکننده مشترک COP31، منتشر شد، هیچ اشارهای به نفت، گاز و زغالسنگ نداشت؛ سه منبع اصلی انرژی که از عوامل عمده تغییرات اقلیمی به شمار میروند.
مونیک باربو، وزیر گذار زیستمحیطی فرانسه، حذف این موضوع از پیشنویس توافقنامه را «نقطهای سیاه» توصیف کرد.
کریس بوون، وزیر اقلیم استرالیا و مسئول هدایت مذاکرات COP31، نیز در گفتوگو با خبرنگاران اظهار داشت:
«ما به رایزنی و مذاکره ادامه خواهیم داد تا زمانی که برایمان کاملاً روشن شود که اجماعی حاصل شده است.»
برقیسازی اقتصاد؛ محور جایگزین مذاکرات
کشورها در نشست COP28 که سال ۲۰۲۳ در دبی برگزار شد، بر سر گذار از سوختهای فسیلی به توافق رسیده بودند؛ با این حال، در آن توافق هیچ هدف کمی یا جدول زمانی مشخصی برای تحقق این گذار تعیین نشد. از آن زمان، کشورهای تولیدکننده نفت بهشدت در برابر هرگونه تلاش برای بازگرداندن این موضوع به دستور کار مذاکرات مقاومت کردهاند.
نشست سال گذشته در برزیل نیز بدون اشاره به سوختهای فسیلی به پایان رسید؛ موضوعی که باعث شد برخی کشورها خارج از چارچوب مذاکرات سازمان ملل، تلاشهای مستقل خود را برای کنار گذاشتن زغالسنگ، نفت و گاز دنبال کنند.
ریچل کلیتوس، مدیر برنامه اقلیم در اتحادیه دانشمندان نگران، در این باره گفت:
«کشورهایی که منافعشان به صنعت سوختهای فسیلی گره خورده است، مانع پیشرفت در مسیر گذار سریع و عادلانه از سوختهای فسیلی میشوند.»
در مقابل، ترکیه بهعنوان میزبان COP31، تلاش کرده است کشورها را به پیوستن به یک تعهد داوطلبانه ترغیب کند که بر اساس آن، سهم برق در تأمین تقاضای نهایی انرژی جهان تا سال ۲۰۳۵ به ۳۵ درصد افزایش یابد.
در پیشنویس توافقنامه نیز به ابتکار ترکیه اشاره شده و آمده است که اتخاذ اقداماتی برای برقیسازی اقتصاد جهانی میتواند مزایای قابلتوجهی در تقویت امنیت انرژی و کاهش انتشار گازهای گلخانهایِ عامل گرمایش زمین داشته باشد.
با این حال، برخی کشورها نگراناند که متن فعلی بهصراحت الزام نکند برق اضافی موردنیاز از منابع انرژی پاک تأمین شود، نه از طریق نیروگاههای زغالسنگی یا گازی.
مونیک باربو در این زمینه تأکید کرد:
«ما برای برقیسازی پاک مبارزه خواهیم کرد.»
برخی کشورها همچنین نسبت به بخشی از متن پیشنویس که از تلاشها برای گسترش فناوری جذب، استفاده و ذخیرهسازی کربن استقبال میکند، ابراز نگرانی کردهاند. منتقدان معتقدند این فناوریها، با وجود هزینههای بالا، ممکن است به عاملی انحرافی تبدیل شوند و توجه و منابع مالی را از اقدام مستقیم برای کاهش آلودگی و انتشار آلایندهها دور کنند.
رالف رِنگِوانو، وزیر اقلیم وانواتو، در گفتوگو با خبرگزاری فرانسه (AFP) اظهار داشت که این فناوری در متن جدید «به شکلی ویژه و بیش از اندازه مورد توجه قرار گرفته است؛ توجهی که شایسته آن نیست».
مناقشه بر سر علم اقلیمشناسی
اختلاف بر سر جایگاه علم اقلیمشناسی نیز به یکی دیگر از محورهای مناقشه در نشست COP31 تبدیل شده است.
زمانبندی انتشار مجموعه گزارشهای بعدی هیئت بینالدولی تغییر اقلیم سازمان ملل متحد (IPCC) یکی از موضوعاتی بوده که تنش و اختلاف قابلتوجهی میان کشورها ایجاد کرده است.
در جدیدترین نسخه پیشنویس توافقنامه، بر «اهمیت» نقش این هیئت تأکید شده است.
دهها کشور خواهان آن هستند که ارزیابیهای علمی بعدی IPCC پیش از برگزاری ارزیابی جهانی اقدامات کشورها برای کاهش انتشار کربن در سال ۲۰۲۸ منتشر شوند.
در مقابل، شمار کمتری از کشورها، از جمله عربستان سعودی و هند، خواستار به تعویق افتادن انتشار این گزارشها تا سال ۲۰۲۹ هستند.
پیشنویس توافقنامه همچنین نگرانی عمیق خود را از نزدیک شدن جهان به عبور از آستانه افزایش ۱.۵ درجه سانتیگرادی دمای زمین ابراز میکند؛ هدفی که در توافقنامه پاریس در سال ۲۰۱۵ تعیین شده بود.
اختلاف دیرینه بر سر تأمین مالی اقدامات اقلیمی
موضوع تأمین منابع مالی نیز همچنان یکی از اختلافات دیرینه و حلنشده مذاکرات اقلیمی است.
کشورهای ثروتمند در برابر درخواستها برای افزایش حمایت مالی از کشورهایی که با پیامدهای تغییرات اقلیمی مواجهاند و برای سازگاری با این تغییرات به منابع بیشتری نیاز دارند، مقاومت کردهاند.
این کشورها با استناد به محدودیتهای بودجهای، تأکید دارند که اقتصادهای نوظهور بزرگ، از جمله چین، نیز باید در تأمین منابع مالی اقدامات اقلیمی مشارکت کنند.
در پیشنویس جدید توافقنامه پیشنهاد شده است که گفتوگوها با هدف «سهبرابر کردن» منابع مالی اختصاصیافته به اقدامات سازگاری با تغییرات اقلیمی تا سال ۲۰۳۵ ادامه یابد.
با این حال، هدف تأمین ۱۲۰ میلیارد دلار که کشورهای در حال توسعه خواستار گنجاندن آن در توافقنامه بودند، از نسخه جدید پیشنویس حذف شده است.
ای.اف.پی/ب.ن