Li Rojhilatê Kurdistanê koça ajeldaran a ber bi zozanan ve dest pê kir
Navenda Nûçeyan (K24) – Li devera Serdeştê ya Rojhilatê Kurdistanê, bi hatina demsala biharê re, xwedî pez dest bi amadekariyên koça ber bi zozanan ve dikin. Ji bo vê koça demsalî, ajeldaran weke gava yekem dest bi birrîna hiriyê pezê xwe kirine. Piştî wê jî, dê vakslêdan û dermanên li dijî parazît û nexweşiyên ajalan bên kirin. Ev kar bi awayekî hevkarî ji aliyê ajeldaran ve tên kirin û ew ê heta nîvê havînê li zozanan bimînin.
Berî ku pez ber bi çêrgehên zozanan ve bê birin, hiriya wan tê birrîn. Piştre, vakslêdan û derman li dijî nexweşiyan li wan tê kirin û bi vî awayî ji bo rêwîtiya dirêj a zozanan tên amadekirin. Pez heta ku havîn di nîvî re derbas dibe, li zozanan dimîne.
Husên Reşîdî, yek ji ajeldarên deverê, dibêje: "Di meha sêyem a biharê de em hiriya pezê xwe dibirrin. Em bi alîkariya dost, birader û nasan vî karî dikin. Ev kar bi alîkariya hev tê kirin. Piştî birrîna hiriyê, em dermanan li pezê xwe didin. Wekî vakslêdana li dijî nexweşiya taya govan, kurmên pişikê, nexweşiyên di zikê wan de çêdibin û nexweşiya şirnexkê (dergê reş). Bi vî awayî em pezê xwe ji bo çûna zozanan amade dikin."
Her çend niha amûrên elektrîkî ji bo birrîna hiriya pez hebin jî, ajeldarên Serdeştê hêj jî amûra kevnar û kevneşopî ya bi navê "biring" bi kar tînin.
Selîm Şêran, ajeldarekî din, li ser vê yekê dibêje: "Ji ber ku em diçin zozanan û ji bo ku pezê me di germê de nerehet nebe, em hiriya wan dibirrin. Amûra ku em ji bo birrîna hiriyê bi kar tînin 'biring' e. Niha ji bo hêsankirina kar, makîneyên elektrîkî jî hene."
Ajeldarekî din, Mecîd Enwerî, amaje bi zehmetî û lêçûnên ajeldariyê dike û dibêje: "Ajeldarî dahatê tîne, lê lêçûna wê jî zêde ye. Ji wan, mûçeyê şivan û kirêya çêrgehan. Ji bilî van, teyrok (tehriz) û sermaya biharê û herwiha ziwabûnê, ziyan gihandiye çêrgehan û rewşa ajalan."
Enwerî herwiha li ser dahat û lêçûnên ajeldariyê zêdetir agahî dide: "Şivanek salane bi qasî 300-400 milyon tumen mesrefa wî heye. Meaşê şivanan heye, kirêya mêrgan heye. Dahata ji firotina pezê nêr û berhemên şîr jî heye, lê lêçûn jî zêde ne."
Ajeldarî ji mêj ve yek ji çavkaniyên sereke yên aboriya Kurdistanê ye. Ajeldarên herêmên cuda yên Kurdistanê ji kevneşopî ve xwedî warên havînî (zozan) û zivistanî (germiyan) bûne. Ji bo çêrandina pezê xwe û bidestxistina berhemên wekî şîr, goşt û hiriyê, di navbera van her du deveran de koç kirine.