Pirsgirêkên li pêş asayîkirina rewşa Şingalê çi ne?

Navenda Nûçeyan (K24) – Di 11emîn salvegera jenosîda Şingalê de, birîna Êzidiyan hîn jî kûr û vekirî ye. Tevî ku di sala 2020an de ji bo asayîkirina rewşê peymaneke stratejîk di navbera Hewlêr û Bexdayê de hat îmzekirin, Şingal hîn jî wêran e û xelkê wê nikarin vegerin. Sedemên sereke astengiyên siyasî, hebûna komên çekdar ên neyasayî û ne cîbicîkirina Peymana Şingalê ne.

Sedemên Jenosîdê: Nasname û Cografya

Li gorî analîzan, jenosîda ku li ser Kurdên Êzidî hat pêkanîn, ji sê sedemên bingehîn pêk hat:

1.    Nasnameya Kurdbûnê: Êzidî weke beşekî resen ê neteweya Kurd hatin aramnckirin.

2.    Nasnameya Olî: Baweriya wan a taybet a Êzdayetiyê bû hinceta êrîşên hovane.

3.    Cografya û Pêgeha Stratejîk: Girîngiya cografî, topografî û jeo-stratejîk a Şingalê ew kiribû armanca hêzên cuda.

Peymana Şingalê ya 2020: Li ser rûpelan ma

Ji bo ku rewşa Şingalê asayî bibe, di sala 2020an de di navbera Hikûmeta Herêma Kurdistanê û Hikûmeta Federal a Iraqê de bi çavdêriya Neteweyên Yekbûyî "Peymana Şingalê" hat îmzekirin. Ev peyman nexşerêyeke zelal ji bo avakirina Şingalê bû û van xalên sereke li xwe digirt:

- Asayîkirina Rewşa Îdarî

- Avakirina Bajêr

- Hilbijartina Qeymeqamekî Nû

- Çareserkirina Dosyeya Ewlekariyê

Lê mixabin, ev peyman heta niha tenê li ser rûpelan maye û ti xaleke wê ya bingehîn li ser erdê nehatiye cîbicîkirin.

Astengiyên li Pêşiya Avakirinê

Rêgiriyên li pêşiya avakirina Şingalê û vegera xelkê gelek in, lê yên herî sereke ev in:

Rêgiriyên Siyasî: Hin hêzên herêmî ji ber pêgeha stratejîk a Şingalê, naxwazin rewş asayî bibe. 

Hebûna Kom û Milîsên Çekdar: Li gorî peymanê, diviyabû hemû komên çekdar ên neyasayî ji Şingalê derkevin û hêzeke ewlekariyê ya ji xelkê herêmê were avakirin. Lê berevajî vê, gelek komên çekdar bi nav û alayên cuda li herêmê mane, ku ev yek dibe sedema nearamiyeke mezin.

Nearamiya Ewlekarî û Nebûna Xizmetguzariyê: Ji ber hebûna van koman, rewşa ewlehiyê ne aram e, kuştin û revandin didomin. Herwiha, ti xizmetguzariyên bingehîn ji bo bajêr nayên pêşkêşkirin.

Encamên Trajîk ên Necîbicîkirinê

Ev rewşa aloz bûye sedema berdewamiya karesatê:

Wêranbûn: %75ê jêrxaneya bajêr û %65ê cihên niştecihbûnê hîn jî wêran in.

Nebûna Qerebûkirinê: Qurbaniyên destê DAIŞê nehatine qerebûkirin, lê kesûkarên DAIŞiyan ji Kampa Holê bi awayekî birûmet tên vegerandin.

Dosyeya Gorên Bikomî: Hîn jî gelek gorên komî nehatine vekirin.