نووسه‌رێكی دیاری عێراقی به‌مشێوه‌یه‌ باسی هه‌ولێر ده‌كات

"تینووی هه‌ولێرم وئه‌وه‌ی له‌ده‌ستماندا پێی به‌خشیوینه‌ته‌وه‌"

K24 - هه‌ولێر:

نووسه‌رێكی دیاری عێراقی، به‌ناوی "یاس خزه‌یر به‌یاتی"، له‌ نوێترین وتاری خۆیدا، به‌ناوی "نه‌ورۆزی هه‌ولێر – نوروز اربیل"، كه‌ به‌ زمانی عه‌ره‌بی له‌ ژماره‌ (6298-6299)، رۆژی شه‌ممه‌ 16-17ی ئاداری 2019ی رۆژنامه‌ی "الز‌مان" نێوده‌وڵه‌تی بڵاوكراوه‌ته‌وه‌، په‌سنی هه‌ولێر ده‌كات و نووسیویه‌تی: "تینووی هه‌ولێرم و ئه‌وه‌ی له‌ده‌ستمانداوه‌ پێی به‌خشیوینیته‌وه‌".

ئه‌و نووسه‌ره‌ دیاره‌ عێراقییه‌، له‌ وڵاتی ئیماراتی عه‌ره‌بی نیشته‌جێییه‌، له‌ وتاره‌كه‌یدا نووسیویه‌تی: "هه‌ر كاتێك له‌ ده‌ره‌وه‌ ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌ و پێ له‌سه‌ر خاكی هه‌ولێر داده‌نێم، ته‌مه‌نێكی نوێم پێده‌به‌خشێت، به‌ سۆزه‌وه‌ له‌ باوه‌شم ده‌گرێت و خۆی له‌ ناخمدا هه‌ڵده‌كۆڵێت و جێگه‌ی خۆی ده‌كاته‌وه‌، به‌جۆرێك تێكه‌ڵم ده‌بێت، وه‌كو ئه‌وه‌ی پێشتر له‌ دایك نه‌بوومه‌‌ و له‌ بنه‌ڕه‌ته‌وه‌ بوونم نه‌بووه‌".

به‌یاتی، له‌ درێژه‌ی نووسینه‌كه‌یدا، درێژه‌ به‌ په‌سنی هه‌ولێر ده‌دات و ده‌ڵێت: "هه‌ولێر به‌ ده‌شت و چیا و ئاو و بۆنه‌ مێژووییه‌كه‌ی، ئاره‌زووه‌ كپ بووه‌كانم زیندوو ده‌كاته‌وه‌ و دووباره‌ هه‌ستم بۆ ژیانی پێشووم ده‌گه‌ڕێنێته‌وه‌".

له‌ به‌رامبه‌ردا و له‌ وه‌سفی به‌غدای ئێستاشدا ده‌ڵێت: "به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ئێستای به‌غدا، كه‌ به‌ خه‌یاڵ لێی ژیاوم و تامه‌زرۆیمه‌، چیدیكه‌ بوونی نه‌ماوه‌ كه‌ له‌ دوایین جار بۆ گه‌ڕامه‌وه‌ و بینیم، ئه‌و خه‌ڵكه‌ی پێشتر ده‌مناسین، نه‌ماون. هیچ شوێنێكیش نه‌ماوه‌ قه‌ره‌بووی هۆگرییه‌كه‌م بكاته‌وه‌".

یاس خزه‌یر به‌یاتی، نووسه‌ری دیاری عێراقی
یاس خزه‌یر به‌یاتی، نووسه‌ری دیاری عێراقی

نووسه‌ری دیاری عێراقی، له‌ نووسینه‌كه‌یدا ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ سه‌ر وه‌سفكردنی شاری هه‌ولێر و باس له‌ رۆچوونی مێژوویی شاره‌كه‌ ده‌كات و ده‌ڵێت: "اربیل كه‌ به‌ كوردییه‌كه‌ی هه‌ولێره‌، له‌لایه‌ن بابلی و ئاشوورییه‌كانه‌وه‌ به‌ ئه‌ربائیلۆ ناسرابوو، كه‌ تا شوێنی ئاشوورییه‌كانه‌ ژیانی تێدا مابێت، ئێستا پایته‌ختی كوردستانه‌ و له‌ دوای به‌غدا، به‌سره‌ و مووسڵ، چواره‌م گه‌وره‌ترین شاره‌".

به‌یاتی ئه‌م جاره‌یان باس له‌ په‌یوه‌ندی رۆحی خۆی و هه‌ولێر ده‌كات و ده‌نووسێت: "به‌ڵێ هه‌ولێر.. ئه‌وه‌م پێده‌به‌خشێت كه‌ له‌و شاره‌ی لێی له‌دایكبوومه‌ له‌ده‌ستمداوه‌، جارێكی دیكه‌ ژیانی ساده‌ی وڵات و بازاڕه‌ میللیه‌كه‌ و كۆبوونه‌وه‌ و خواردنه‌كان، بۆنی مێژوویی ده‌رده‌ن و وا ده‌كه‌ن، هه‌ست و سۆزت زیاتر بۆی بچێت".

ئه‌و نووسه‌ره‌، وه‌ك بڵێ ته‌واوی ژیانی خۆی له‌ هه‌ولێر به‌سه‌ر بردبێت، له‌ وه‌سفی شاره‌كه‌دا ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات، كه‌ كه‌س تێیدا نامۆ نییه‌ و ئه‌وه‌ی له‌ سه‌رتاسه‌ری وڵات، خه‌ڵك به‌هۆی شه‌ڕ و كوشت و كوشتاره‌وه‌ ئاواره‌وه‌ بووه‌، له‌وێ گیرساوه‌ته‌وه‌ و باوه‌شی سۆزی بۆ كراوه‌ته‌وه‌.

له‌ وه‌سفی قه‌ڵا مێژووییه‌كه‌ی هه‌ولێریشدا ئه‌وه‌ی روونكردووه‌ته‌وه‌، كه‌ "قه‌ڵایه‌ك بووه‌ته‌ پێناسه‌ی شارێك و شاره‌كه‌ش خۆی له‌ قه‌ڵا مێژووییه‌كه‌دا ده‌بینێته‌وه‌" و ده‌ڵێت: "به‌ رۆژ پیاسه‌ی بازاڕه‌كانی شێخه‌ڵڵا و بازاڕی سه‌وزه‌ و به‌رده‌م قه‌ڵا ده‌كه‌م، شه‌وانیش به‌دیار نافووره‌كانی ئاو، كه‌ به‌ گۆڵی ره‌نگاوره‌نگ رازاونه‌ته‌وه‌، چێژی ژیانم پێده‌به‌خشن".

هه‌روه‌ها ده‌ڵێت: "دڵم خۆش ده‌بێت كه‌ له‌گه‌ڵ خاوه‌ن شیرینی و خوارده‌مه‌نی سه‌ر عاره‌بانه‌كانی به‌رده‌م قه‌ڵات داده‌نیشم كه‌ خواردنی میللی ده‌فرۆشن، كه‌بابی هه‌ولێر و ماسته‌ ره‌سه‌نه‌كه‌ی ده‌خۆم و چای به‌ هێل ده‌خۆمه‌وه‌".

باس له‌ كولتووری فره‌یی هه‌ولێریش ده‌كات، كه‌ زۆربه‌ی ئه‌وانه‌ی له‌ ناوچه‌كانی دیكه‌ی عێراقه‌وه‌ هاتوون، هه‌مان داب و نه‌ریتی خۆیان هێناوه‌ و جوانییه‌كی دیكه‌ی به‌ شاره‌كه‌ به‌ خشیوه‌ و وڵاتێكی له‌خۆیدا كۆكردووه‌ته‌وه‌.

ده‌شڵێت: "نهێنی جوانییه‌كه‌ی هه‌ولێر له‌ مرۆڤه‌كان و سرووشته‌ له‌ خۆبووردوانه‌كه‌یدایه‌، كه‌ وه‌كو مرۆڤی كورد ده‌ناسین، دژه‌ سته‌م و زوڵمن، له‌ هه‌ڵسووكه‌وتدا راستگۆن و ساده‌ن بۆ ئه‌وانه‌ی كه‌ به‌ باشی مامه‌ڵه‌ ده‌كه‌ن، توندیشن له‌گه‌ڵ هه‌ر كه‌سێك بیه‌وێت سووكایه‌تی بكات، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ مرۆڤه‌كانیشی دڵنیایه‌، كلیلی بوون به‌ به‌شێك له‌ شاره‌كه‌، ده‌داته‌ هه‌موو كه‌س و كه‌س تێیدا نامۆ نییه‌، شارێكی دینامیكی و شارستانییه ناوه‌ڕاستی زۆربه‌ی شه‌قامه‌كانی، به‌ گوڵ و سه‌وزایی پڕكراوه‌ته‌وه‌‌".

ئه‌و نووسه‌ره‌ باس له‌ جه‌ژنی نه‌ورۆزی هه‌ولێر ده‌كات، كه‌ چۆن شاره‌كه‌ به‌بۆنه‌ی ئه‌و جه‌ژنه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌وه‌ ده‌ڕازێنرێته‌وه‌ و ده‌ڵێت: "له‌ چاوه‌ڕوانی نه‌ورۆزدا، هه‌ولێر به‌ جوانییه‌وه‌ ده‌دره‌وشێته‌وه‌، كۆڵان و شه‌قامه‌كانی به‌ ره‌نگی به‌هار داده‌پۆشرێت، بۆنی داره‌كانی توو و هه‌نجیر و هه‌نار و گوێز و گوڵی یاسه‌مین و به‌یبوون تێكه‌ڵ ده‌بن، له‌گه‌ڵ گۆرانی كوردی دڵخۆشن و هه‌ڵپه‌ڕكێ ده‌كه‌ن".

له‌ كۆتاییدا وتاره‌كه‌یدا، ئه‌و نووسه‌ره‌ ده‌ڵێت: "هه‌ولێر هه‌موو بیره‌وه‌رییه‌ خۆشه‌كانمان بیرده‌خاته‌وه‌، خۆشی ژیان به‌به‌ر رۆحماندا ده‌كاته‌وه‌، بۆیه‌ زۆر تینووی هه‌ولێرم".

یاس خزه‌یر به‌یاتی
یاس خزه‌یر به‌یاتی

یاس خزه‌یر به‌یاتی، له‌ 1985 دكتۆرای له‌ سۆسیۆلۆژیای راگه‌یاندن به‌ده‌ستهێناوه‌. له‌ زانكۆكانی به‌غدا، ئه‌رده‌ن، لیبیا و ئیمارات وانه‌بێژی كۆرسه‌كانی ماسته‌ر و دكتۆرا بووه‌. له‌ 1994 نازناوی ئوستادی له‌ زانكۆی به‌غدا پێبه‌خشراوه‌.

له‌ كاروانی ژیانی زانستیدا سه‌رپه‌رشتی چه‌ندین تێزی ماسته‌ر و دكتۆرای كردووه‌. بووه‌ته‌ سه‌رۆكی به‌شی راگه‌یاندن له‌ زانكۆی به‌غدا و ژماره‌یه‌ك له‌ زانكۆ عه‌ره‌بییه‌كان.

له‌ بواری میدیادا كاریكردووه‌ و سه‌رنووسه‌ری سێ بڵاوكراوه‌ی عێراقی بووه‌، كه‌ ئه‌وانیش بڵاوكراوه‌كانی (فنون، الاعلام، الجامعة) بوون.

سه‌رۆكایه‌تی چه‌ندین دامه‌زراوه‌ و سه‌نته‌ری میدیایی و لێكۆڵینه‌وه‌یی كردووه‌. وه‌ك دامه‌زراوه‌ی گوێگر و بینه‌رانی سه‌ر به‌ وه‌زاره‌تی رۆشنبیری و راگه‌یاندنی عێراق و به‌ڕێوبه‌ری كارگێڕی په‌یوه‌ندییه‌كان له‌ كۆمكاری عه‌ره‌بی.

له‌گه‌ڵ نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كانیش له‌ بواره‌كانی راگه‌یاندن، په‌یوه‌ندییه‌كان، گه‌شه‌پێدانی كۆمه‌ڵایه‌تی كاریكردووه‌.

هه‌روه‌ها وه‌ك وانه‌بێژ و راهێنه‌ر له‌گه‌ڵ ژماره‌یه‌ك ناوه‌ندی میدیایی كاریكردووه‌، له‌وانه‌ سه‌نته‌ری تریم، بۆ راهێنان و پێشخستنی میدیاكاران له‌ ئیمارات.

له‌ گۆڤار و رۆژنامه‌ عه‌ره‌بییه‌كان چه‌ندین وتار و توێژینه‌وه‌ی زانستی بڵاوكردووه‌ته‌وه‌. بۆ ساڵی 1994 نازناوی باشترین توێژی عێراقی پێ به‌خشراوه‌.

له‌ باره‌ی توێژینه‌وه‌كانی، له‌ 2005دا نازناوی باشترین توێژینه‌وه‌ی له‌ وڵاتانی عه‌ره‌بی و له‌ 2007 نازناوی باشترین توێژینه‌وه‌ی له‌ كۆمكاری وڵاتانی عه‌ره‌بی به‌ده‌ستهێناوه‌.

هه‌روه‌ها، وه‌ك یاریده‌ده‌ری راگری كۆلیژی زانیاری و میدیا و زانسته‌ مرۆڤایه‌تییه‌كان، له‌ زانكۆی عه‌جمان بۆ زانسته‌كان و ته‌كنۆلۆجیا له‌ نێوان 2002 تا 2012 كاریكردووه‌.

به‌یاتی چه‌ندین به‌رهه‌می چاپكراوی هه‌یه‌، له‌وانه‌:

1 - الإعلام الجديد : تسونامي الثورات وجمهورية الفيسبوك.هيئة الفجيرة للثقافة والإعلام

2 - مقدمة في الصحافة .الأفاق المشرقة ناشرون .الامارات 2012.

3 - مقدمة في العلاقات العامة والإعلان.الافاق المشرقة ناشرون.الامارات 2011 .

4 - تاريخ الفكر الاجتماعي- من عصر الحكمة الى عصر العلم.المكتب المصري للمطبوعات القاهرة 2011.

5 - نظريات اجتماعية.المكتب المصري للمطبوعات القاهرة 2011.

6 - بوراتيوم الإعلام .حروب الاعصاب بالتقنيات الرقمية المكتب المصري للمطبوعات القاهرة 2008

7 - الاتصال الدولي والعربي : مجتمع المعلومات ومجتمع الورق دار الشروق الاردنية عام 2006 .

8 - مناهج البحث الإعلامي دار الحكمة للطباعة والنشر بغداد 2000.

9 - علم النفس الاجتماعي دار الشعب الموصل 1998.

10 - احتلال العقول دار الحكمة للطباعة والنشر بغداد 1991.

11 - دراسات معاصرة في الإعلام والدعاية.دراسات في علم النفس الاجتماعي.دار الحكمة للطباعة والنشر -بغداد 1990.

12 - بحوث المستمعين والمشاهدين - منهج تحليل المضمون .وزارة الثقافة والإعلام بغداد 1989.

ئ. م