لە شەڕی داعشەوە بۆ هاوبەشیی ستراتیژی؛ قۆناغێکی نوێ لە پەیوەندییەکانی واشنتن و بەغدا

ئەمینداری پێشووی وەزارەتی پێشمەرگە ڕایدەگەیەنێت، کشانەوەی هێزەکانی ئەمەریکا کاریگەرییەکی زۆری لەسەر دۆخی ئەمنی عێراق نابێت. چاودێرێکی سیاسیش دەڵێت: ئەمەریکا لە عێراق ناکشێتەوە، بەڵکوو پەیوەندییە ئەمنییەکانی دەگۆڕێت بۆ قۆناغێکی نوێ. 

چوارشەممە، 20ـی ئابی 2025، د. محەممەد ئیحسان، چاودێری سیاسی و مامۆستای زانکۆ، لەبارەی کشانەوەی هێزەکانی هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی دژ بە داعش بە سەرۆکایەتیی ئەمەریکا لە عێراق و لێکەوتەکانی، قسەی بۆ ماڵپەری کوردستان24 کرد. 

د. محەممەد ئیحسان ڕایگەیاند "کۆتاییهاتنی ئەرکی هاوپەیمانان لە عێراق بە مانای کشانەوەی هێزەکانی ئەمەریکا نییە، بەڵکوو گۆڕانکارییەکی ستراتیژییە لە پەیوەندییە ئەمنییەکانی نێوان واشنتۆن و بەغدادا."

بە گوتەی د. محەممەد ئیحسان "ئەمە سەرەتای قۆناغێکی نوێی هاوکاریی دوولایەنەیە کە سەرنجی لەسەر ڕاهێنان، هەواڵگری و دژەتیرۆر دەبێت." ئاماژە بەوەش دا "لە ساڵی 2024، واشنتن و بەغدا ڕێککەوتن لەسەر کۆتاییهێنان بە ئەرکی هاوپەیمانێتی نێودەوڵەتی تا مانگی ئەیلولی 2025، بەڵام ئەمە کشانەوە نییە، بەڵکو پەرەسەندنێکی پلان بۆ داڕێژراوە بەرەو هاوبەشییەکی ئەمنی درێژخایەن و بەردەوام".

ئەو چاودێرە سیاسییە ئاماژەی بەوەش کرد "هێزەکانی ئەمەریکا قۆناغ بە قۆناغ تا کۆتایی ساڵی 2026 دەکشێنەوە؛ لەگەڵ هەبوونێکی سنووردار، بەڵام ستراتیژیی ئەمەریکا بەردەوام دەبێت، بەتایبەتی لە هەرێمی کوردستان، کە هێزەکان بەردەوام دەبن لە پشتگیریکردنی ڕۆڵی ڕاوێژکاری و ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنەکانی دژ بە داعش."

کاریگەریی دۆخی سووریا لەسەر کشانەوەی هێزەکانی ئەمەریکا

د. محەممەد پێی وایە "ڕووخانی ڕژێمی ئەسەد لە سووریا کاریگەریی خۆی هەبووە و وای لە هەندێک لایەنی سیاسیی عێراقی کردووە پێداچوونەوە بە خێرایی کشانەوەی هێزەکانی ئەمەریکادا بکەن. نیگەرانییەکان سەبارەت بە ئەگەری سەرهەڵدانەوەی داعش، بووەتە هۆی داواکاری بۆ دواخستنی گواستنەوەکە."

ئەو چاودێرە سیاسییە باسی لەوەش کرد "سەرۆک وەزیران محەمەد شیاع سوودانی هەوڵدەدات باڵانس لە نێوان هاوکاریی ئەمەریکا و کاریگەریی لایەنە نزیکەکان لە ئێران ڕابگرێت. هاوکات، لە کۆنگرێسی ئەمریکا پڕۆژەیاسای "ئازادکردنی عێراق لە ئێران" پێشکەش کراوە کە ئامانجی کەمکردنەوەی کاریگەریی میلیشیاکانە و هاوکارییە ئەمنییەکان دەبەستێتەوە بە هەوڵەکانی عێراق بۆ هەڵوەشاندنەوەی ئەو گرووپانە."

د. محەممەد دووپاتی دەکاتەوە "ویلایەتە یەکگرتووەکان لە عێراق ناکشێتەوە، بەڵکو ئەوەی ڕوودەدات ڕێکخستنەوەیەکی قۆناغ بە قۆناغە لە ئۆپەراسیۆنی هاوپەیمانانەوە بۆ پەیوەندییەکی ئەمنی دوولایەنە. لە کاتێکدا ژمارەی سەربازان کەم دەکات، ئەمریکا بوونی خۆی دەهێڵێتەوە بۆ پشتگیریکردنی عێراق لە شەڕی دژی تیرۆر و بەشداریکردن لە سەقامگیریی هەرێمیدا."

جەبار یاوەر: کشانەوەی هێزەکانی ئەمەریکا کاریگەرییەکی زۆری لەسەر دۆخی ئەمنی عێراق نابێت

جەبار یاوەر، ئەمینداری گشتیی پێشووی وەزارەتی پێشمەرگەی حکوومەتی هەرێمی کوردستان، لە لێدوانێکدا بۆ ماڵپەری کوردستان24 ڕایگەیاند، کشانەوەی هێزەکانی ئەمەریکا لە بنکەکانی خواروو و ناوەڕاستی عێراق بە واتای کشانەوەی یەکجارەکی نییە و کاریگەرییەکی ئەوتۆی لەسەر دۆخی ئەمنی گشتیی وڵاتەکە نابێت، چونکە ئەو هێزانە بەرەو هەرێمی کوردستان دەگوێزرێنەوە.

بە گوتەی جەبار یاوەر، ئەم کشانەوەیە تەنیا ڕاوێژکاران و هێزە شەڕکەرەکان ناگرێتەوە و بەپێی ڕێککەوتنێکی پێشوەختەیە لە نێوان عێراق و ئەمەریکادا کە دەبێت لە مانگی ئەیلوولی ساڵی 2025 کۆتایی بە ئەرکی هێزەکانی هاوپەیمانان دژی داعش لە عێراق بهێنرێت. ڕوونیکردەوە: "کشانەوەکە بە تەواوی لە هەموو عێراق نییە، بەڵکو هێزەکان لە هەرێمی کوردستان دەمێننەوە و تا کۆتایی ساڵی 2026 جێگیر دەبن، دوای ئەو بەروارە بڕیاری کشانەوەی یەکجارەکی دەدرێت."

"هەر کاتێک پێویستی بە هاوکاری بوو، دەتوانێت داوای بکات"

ناوبراو ئاماژەی بەوەش دا، پەیوەندییەکانی نێوان عێراق و ئەمەریکا لە چوارچێوەی "ڕێککەوتنی ستراتیژی" بەردەوام دەبێت، کە ڕێگە بە عێراق دەدات هەرکاتێک پێویستی بوو، داوای پشتیوانیی ئەمنی و بەرگری لە ئەمەریکا بکات، چ لە ڕووی ئاسمانی و چ لەسەر زەوی. 

سەبارەت بە دۆخی هەرێمی کوردستان، جەبار یاوەر گوتی: "ئەم جوڵەپێکردنەی هێزەکان کاریگەرییەکی ئەوتۆی نابێت، چونکە پێشتریش ڕاوێژکاران و هێزەکانی ئەمەریکا لە بنکەکانی هەولێر و حەریر بوونیان هەبووە و ئێستا بەشێک لەو هێزانەی لە ناوەڕاست و خوارووی عێراق دەکشێنەوە، دێنە هەرێمی کوردستان."

لە کۆتاییدا، ئەمینداری گشتیی پێشووی وەزارەتی پێشمەرگەی تیشکی خستە سەر هەڕەشەکانی داعش و ڕایگەیاند: "ڕاستە داعش لە ڕووی سەربازییەوە لەوپەڕی لاوازیدایە، بەڵام وەک ڕێکخراوێکی تیرۆرستی جیهانی، هێشتا مەترسییەکی گەورەیە و لە ڕێگەی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە بەردەوامە لە بڵاوکردنەوەی بیری توندڕۆیی." ناوبراو جەختی لەوە کردەوە، ڕووبەڕووبوونەوەی ئەم بیرە پێویستی بە هاوپەیمانییەکی هاوبەشی فیکری هەیە، هەروەک چۆن هاوپەیمانیی سەربازی دژی داعش پێکهێنرا.

 لە شەڕی داعشەوە بۆ گفتوگۆی ستراتیژی

بوونی سەربازیی ئەمەریکا لە عێراقدا مێژوویەکی درێژی هەیە. دوای کشانەوەی هێزەکان لە ساڵی 2011، سەرهەڵدانی ڕێکخراوی داعش لە ساڵی 2014 وایکرد حکوومەتی عێراق داوای یارمەتی نێودەوڵەتی بکات. لەسەر ئەم بنەمایە، ویلایەتە یەکگرتووەکان گەڕایەوە و "هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی دژی داعش"ـی  پێکهێنا.

ئەرکی سەرەکیی هاوپەیمانان بریتی بوو لە پشتیوانیکردنی هێزە عێراقییەکان، لەنێویاندا پێشمەرگە، لە ڕێگەی هێرشی ئاسمانی، ڕاهێنان و پێدانی زانیاری هەواڵگرییەوە. هەرچەندە خەلافەتە ڕاگەیەنراوەکەی داعش لە ساڵی 2019ـدا لە ڕووی جوگرافییەوە تێکشکێنرا، بەڵام شانە نووستووەکانی ڕێکخراوەکە وەک هەڕەشەیەکی ئەمنی بەردەوام مانەوە.

ژمارەی سەربازانی ئەمریکا لە عێراق نزیکەی 2500 سەربازە. لە ساڵانی ڕابردوودا، فشارە سیاسییە ناوخۆییەکان لە عێراق، بەتایبەتی لەلایەن باڵە نزیکەکان لە ئێرانەوە، بۆ کشانەوەی تەواوەتی هێزەکانی ئەمرریکا زیادی کردووە. ئەم فشارانە بوونە هۆی دەستپێکردنی زنجیرەیەک گفتوگۆی ستراتیژی لە نێوان بەغدا و واشنتۆن، کە لە کۆتاییدا بووە هۆی گۆڕینی ئەرکی هێزەکانی ئەمریکا لە ڕۆڵی شەڕکەرەوە بۆ ڕۆڵی ڕاوێژکاری لە کۆتایی ساڵی 2021. دانوستانەکانی ئێستا درێژکراوەی ئەو ڕەوتەیە بۆ پێناسەکردنەوەی سروشتی پەیوەندییە ئەمنییەکان لە داهاتوودا.