بەڵگەی پێشێلکارییەکانی بەغدا لە دۆسیەی گومرگ و بازرگانی بڵاودەکرێتەوە
راپۆرتێکی فەرمی کە لە لایەن تیمی دانوستاندنکاری سیستەمی ئەسیکۆدای حکوومەتی هەرێمی کوردستان بڵاوکراوەتەوە، پەردە لەسەر چەندین سەرپێچی نایاسایی و نادەستوری حکوومەتی فیدراڵ لادەبات کە بوونەتە فشار لەسەر ئابووری و بازرگانیی هەرێمی کوردستان.
بەپێی راپۆرتە فەرمییەکە، ئەنجومەنی وەزیرانی عێراق بە بڕیاری ژمارە 569ـی ساڵی 2025، بەبێ ڕەچاوکردنی بنەمای هەماهەنگی و بەشداریی لایەنە پەیوەندیدارەکانی هەرێمی کوردستان، سیستەمی ئەلیکترۆنیی بەڕێوەبردنی گومرگ ناسراو بە "ئەسیکۆدا"ـی بە شێوەیەکی یەک لایەنە بەسەر دەروازە سنوورییەکاندا سەپاندووە. ئەم هەنگاوە نەک تەنیا پڕۆسەی بازرگانی شێواندووە، بەڵکو وەک ئامرازێک بە مەبەستی فشارخستنەسەر حکوومەتی هەرێمی کوردستان بۆ دەسکەوتی سیاسی بەکاردەهێندرێت.
لە راپۆرتەکەدا وێڕای خستنەڕووی دەیان بەڵگەنامەی یاسایی، بە وردی تیشک دەخاتە سەر پێشێلکارییە دەستوورییەکانی بەغدا و ئاماژە بەوە دەدات؛ ئەم رێکارانە بە راشکاوی دژی ماددەی 24ـی دەستووری عێراقن، تێیدا گەرەنتی ئازادیی هاتوچۆی کەلوپەل، سەرمایە و هێزی کار لە نێوان هەرێم و پارێزگاکاندا کراوە. هەروەها جەخت لەوە کراوەتەوە، بەپێی ماددەکانی 114 و 115، بەڕێوەبردنی گومرگ دەسەڵاتێکی هاوبەشە و ناکرێت حکوومەتی فیدراڵ بەبێ گەڕانەوە بۆ هەرێمی کوردستان بڕیار بدات بەڵام بەغدا بەم هەنگاوە سەروەریی یاسایی هەرێمی پێشێڵکردووە.
راپۆرتە فەرمییەکە مەترسییەکانی هەوڵی بەغدا بۆ دانانی بازگەی گومرگی لە نێوان شارەکانی هەرێم و پارێزگاکانی تری عێراق وەک موسڵ، کەرکووک و دیالە ئاشکرا دەکات. ئەم رێکارە وەک پێشێلکردنی یاسای گومرگی ژمارە 23ـی ساڵی 1984 هەژمار دەکرێت چونکە هیچ دەقێکی یاسایی بوونی نییە رێگە بە دانانی "سیلی گومرگی" و وەرگرتنی باجی گومرگی دووبارە لە ناوخۆی سنوورەکانی وڵات بدات.
یەکێک لە کاریگەرییە هەرە مەترسیدارەکانی ئەم فشارانە، بێبەشکردنی بازرگانانی هەرێمە لە وەرگرتنی دۆلار بە نرخی فەرمی. بەستنەوەی سیستەمی ئەسیکۆدا بە پڕۆسە بانکییەکان وای کردووە بازرگانان ناچار بن دۆلار لە بازاڕی ئازاد بە گرانی دابین بکەن، ئەمەش راستەوخۆ نرخی کاڵا هاوردەکراوەکانی لە بازاڕدا گران کردووە. هاوکات، راپۆرتەکە هۆشداری دەدات، رێگری لە گواستنەوەی بەرهەمە ناوخۆییەکانی هەرێم بەرەو ناوەڕاست و باشووری عێراق، زیانی گەورەی بە کارگەکان و کەرتی پیشەسازیی کوردستان دەگەیەنێت و مەترسیی لەسەر ئاسایشی ئابووریی هەرێمی کوردستان دروست دەکات، بەوهۆیەوە هاوردەکردنی کاڵاکان زیاتر بووە.