رووسیا: تاران تەنیا متمانەی بە ئێمەیە
کۆمپانیای رۆساتۆمی ئامادەیی وڵاتەکەی دەربڕی بۆ گرتنە ئەستۆی پڕۆسەی گواستنەوەی یۆرانیۆمە پیتێنراوەکەی ئێران بۆ دەرەوەی خاکی ئەو وڵاتە، ئەوەش وەک هەوڵێک بۆ چارەسەرکردنی یەکێک لە گەورەترین ئاستەنگەکانی بەردەم رێککەوتنی واشنتن و تاران.
شەممە 18ـی نیسانی 2026، ئەلێکسی لیخاچێڤ، بەڕێوەبەری گشتیی کۆمپانیای رۆساتۆمی رووسی (کۆمپانیای حکوومی بۆ وزەی ئەتۆم)، رایگەیاند کە وڵاتەکەی بە وردی چاودێری دانوستانەکانی نێوان واشنتن و تاران و لێدوانەکانی سەرۆکی ئەمریکا دەکات، بەتایبەتی لەو بڕگانەی پەیوەستن بە بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێرانەوە.
لیخاچێڤ ئاماژەی بەوە کرد کە گواستنەوەی یۆرانیۆمی پیتێنراوی ئێران بۆ دەرەوەی ئەو وڵاتە، پرسێکی سەرەکی و یەکجار هەستیارە لە دانوستانەکاندا. ئەو جەختی کردەوە کە جگە لە ئاڵۆزییە تەکنیکییەکان، متمانە فاکتەرێکی یەکلاکەرەوەیە لە هەر رێککەوتنێکدا و "لەم بوارەدا، تەنیا رووسیا خاوەنی ئەزموونێکی ئەرێنییە لە مامەڵەکردن لەگەڵ لایەنی ئێرانی."
بەڕێوەبەری رۆساتۆم ئاشکرای کرد کە رووسیا لە ساڵی 2015دا و لەسەر داوای لایەنی ئێرانی، یۆرانیۆمی پیتێنراوی لە خاکی کۆماری ئیسلامی گواستووەتەوە بۆ دەرەوە. لیخاچێڤ رایگەیاند: "ئێمە ئامادەین ئەمڕۆش هاوکاریی پرۆسەکە بکەین و جارێکی دیکە ئەو ئەرکە بگرینە ئەستۆ بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشەیە."
ئەم پێشنیازەی رووسیا لە کاتێکدایە کە باس لە گواستنەوەی یۆرانیۆمەکە دەکرێت وەک مەرجێکی سەرەکی رێککەوتنی ئەمریکا و ئێران. هاتنە سەر هێڵی مۆسکۆ وەک لایەنێکی سێیەم و جێی متمانەی تاران، رەنگە ببێتە هۆی ئاسانکردنی یەکێک لە ئاڵۆزترین بڕگەکانی رێککەوتنەکە و نزیکبوونەوەی هەردوولا لە کۆتاییهێنان بە جەنگ.
ڕەهەندە یاسایی و مێژووییەکانی گواستنەوەی یۆرانیۆمی ئێران بۆ رووسیا
شەرعییەتی نێودەوڵەتی:
گواستنەوەی یۆرانیۆمی پیتێنراو لە وڵاتێکەوە بۆ وڵاتێکی دیکە کارێکی تەواو یاساییە، بەو مەرجەی لەژێر چاودێری راستەوخۆی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم (IAEA) ئەنجام بدرێت. ئەم پرۆسەیە لە چوارچێوەی پەیماننامەی قەدەغەکردنی بڵاوکردنەوەی چەکی ئەتۆمی (NPT) جێگەی کراوەتەوە، کە هانی هاوکارییە ئاشتییانییەکان دەدات بۆ کەمکردنەوەی مەترسییە سەربازییەکان.
ئەزموونی ساڵی 2015؛ وەرچەرخانێکی مێژوویی:
لە چوارچێوەی رێککەوتنی ئەتۆمی (JCPOA)، رووسیا ڕۆڵی سەرەکی گێڕا لە جێبەجێکردنی بڕیارنامەی 2231ـی ئەنجوومەنی ئاسایش. لە کۆتایی ئەو ساڵەدا، ئێران 11 تۆن یۆرانیۆمی پیتێنراوی رادەستی رووسیا کرد و لە بەرانبەردا بڕی پێویست لە "یۆرانیۆمی سروشتی" (Yellowcake) وەرگرتەوە. ئەم ئاڵوگۆڕە بووە هۆی کەمکردنەوەی پاشەکەوتی ئەتۆمی ئێران بۆ ئەو ئاستەی کە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی داوای دەکرد.
بۆچی رووسیا؟
مۆسکۆ تەنیا وەک گواستەرەوەیەک نابینرێت، بەڵکوو بەهۆی خاوەندارێتی لە گەورەترین کارگەکانی پیتاندن و پاشکەوتکردن، دەتوانێت یۆرانیۆمە پیتێنراوەکە کە مەترسی چەک دروستکردنی لێدەکرێت وەربگرێت و دووبارە بیخاتەوە ناو سووڕی سووتەمەنی مەدەنی بۆ وێستگەکانی بەرهەمهێنانی کارەبا. ئەمە وایکردووە وەک "لایەنێکی سێیەمی متمانەپێکراو" لە نێوان تاران و واشنتندا دەربکەوێت.
ئاستەنگی سزاکان (2026):
لە ساڵی 2026دا، گەورەترین بەربەست لەبەردەم ئەم هاوکارییەدا چیتر تەکنیکی نییە، بەڵکوو سزاکانی ئەمریکایە. بۆ ئەوەی کۆمپانیای "رۆساتۆم" بتوانێت ئەم ئەرکە جێبەجێ بکات، پێویستی بە "بەخشینی یاسایی" هەیە لەلایەن واشنتنەوە؛ بەبێ ئەم بەخشینە، هەر هاوکارییەکی رووسیا بۆ ئێران رووبەڕووی سزای دارایی توندی ئەمریکا دەبێتەوە.