وەبەرهێنەرانی کەنداو چاویان بڕیوەتە کوردستان
خواست و ژمارەی وەبەرهێنانی بیانی بۆ وەبەرهێنان لە هەرێمی کوردستان روو لە زیادبوونە؛ لەو نێوەدا، وەبەرهێنەر و بازرگانانی وڵاتانی کەنداو، زۆرترین چاویان لە کوردستانە.
گەیلان حاجی سەعید، سەرۆکی یەکێتیی ژوورە بازرگانی و پیشەسازییەکانی هەرێمی کوردستان، بە کوردستان24ـی راگەیاند، وەبەرهێنەرانی وڵاتانی کەنداو، بە تایبەت ئیمارات، سعوودیە، قەتەر و بەحرەین، خواستیی وەبەرهێنانیان لە هەرێمی کوردستان هەیە.
لە حەفت ساڵی رابروودا، بە بەهای زیاتر لە 22 ملیار دۆلار وەبەرهێنان لە هەرێمی کوردستان کراوە، پشکی وەبەرههێنەرانی بیانی پێنج ملیار و 117 ملیۆن دۆلار بووە، کە دەکات سەرووی 23%ـی کۆی ئەو وەبەرهێنانە لە کوردستان لە ماوەی ئەم چەند ساڵەدا کراوە؛ زۆرترین رێژەش لە پارێزگای هەولێر بووە.
چینییەکان بە بڕی چوار ملیار و 900 ملیۆن دۆلار زۆرترین رێژەی وەبەرهێنانیان هەبووە، دوای ئەویش هەریەک لە فەرەنسا، لوبنان، تورکیا، میسر، ئیمارات و سووریا دێن.
بە گوتەی گەیلان حاجی سەعید، ئەگەری زۆر هەیە ئیمارات پێگەی خۆی لەو ریزبەندە بباتە سەرەوە و وڵاتانی دیکەی کەنداویش بێنە نێو ریزبەندیەکە.
پردی بازرگانیی نوێ لە نێوان کوردستان و ئۆزبەکستان
بازاڕێکی لەبرەو و وڵاتێکی بەرەو پێشکەوتن و ئاوەدانی، تەنیا وەبەرهێنەرانی وڵاتانی کەنداوی هان نەداوە بۆ ئەوەی لە هەرێمی کوردستان وەبەرهێنان بکەن، بەڵکو وەبەرهێنەرانی ئوزبەکستانیش، لە هەوڵی ئەو کارە دان.
دوای ئەوەی 60 بازرگان و وەبەرهێنەری ئۆزبەکستانی لە چوارچێوەی دوو شانددا، میوانی وەبەرهێنەرانی ناوخۆیی کوردستان بوون، ئێستا وەبەرهێنەران و بارزگانانی کوردیش نیازیان هەیە 24ـی ئەم مانگە، سەردانی ئوزبەکستان بکەن.
گەیلان حاجی سەعید، سەرۆکی یەکێتیی ژوورە بازرگانی و پیشەسازییەکانی هەریمی کوردستان، باسی سەردانی دوو شاندەکەی ئوزبەکستان دەکات و دەڵێت "ئەوان زۆر بە ئاوەدانی و پێشکەوتنی کوردستان و ئەم دەرفەتە وەبەرهێنانەی لێرە هەیە، سەرسام بوون، هەر بۆیە لێکتێگەیشتنمان واژۆ کردووە و یەکێک لە خاڵەکان، وەرگرتنی ڤیزای ئوزبەکستانە بۆ بازرگانان و وەبەرهێنەرانی کورد و سەردانیکردنیان بۆ ئەو وڵاتە".
گەیلان حاجی سەعید، پێیوایە بەو هۆیەی "بەرهەمی ئوزبەکستان رووی لە وڵاتانی ئەوروپایە"، وڵاتێکی گونجاوە بۆ ئەوەی ئاڵوگۆڕی بازرگانیان لەگەڵدا بکرێت.
یاسای وەبەرهێنان؛ چەکی راکێشانی سەرمایەی بیانی
یاسای وەبەرهێنانی هەرێمی کوردستان (یاسای ژمارە 4ی ساڵی 2006) هۆکارێکی دیکەی هاتنی وەبەرهێنەرانی بیانییە بۆ کوردستان؛ یاسایەک کە بەگونجاوترین یاسای وەبەرهێنان لەسەر ئاستی ناوچەکە دادەنرێت، بە تایبەت بۆ وەبەرهێنەرانی بیانی. ئەم یاسایە ئاسانکاری و گرەنتی بەهێز بۆ راکێشانی سەرمایەی بیانی پێشکەش دەکات.
بە پێی ئەم یاسایە، وەبەرهێنەری بیانی مافی خاوەندارێتی تەواوی سەرمایەی هەر پڕۆژەیەکی هەیە، کە لە کوردستان بیکات، بەبێ پێویستی بە هەبوونی هاوبەشی خۆماڵی، هەروەها مامەڵەی وەبەرهێنەری بیانی لە رووی ماف و ئەرکەوە، هاوشێوە و یەکسان دەبێت لەگەڵ وەبەرهێنەری ناوخۆیدا.
بە پێی یاساکە، پڕۆژە پەسەندکراوەکان بۆ ماوەی 10 ساڵ لە مێژووی دەستپێکردنی پڕۆژەکەوە، لە هەموو باجە کان دەبەخشرێن، هەروەها هەموو ئەو ئامێر و کەرەستانەی بۆ پڕۆژەکە هاوردە دەکرێن، لە رسوماتی گومرگی دەبەخشرێن، بە مەرجێک لە ماوەی سێ ساڵدا لە بەدەستهێنانی مۆڵەتەکە هاوردە بکرێن. کەرەستەی خاوی هاوردەکراویش، بۆ ماوەی پێنج ساڵ لە رسوماتی گومرگی دەبەخشرێت.
هەروەها وەبەرهێنەری بیانی مافی تەواوی هەیە کە قازانج و سەرمایەکەی (بە دراوی بیانی) بباتە دەرەوەی وڵات بەبێ هیچ رێگرییەک؛ گواستنەوەی مووچە و دەرماڵەی کارمەندە بیانییەکان بۆ دەرەوەی وڵات بە شێوەیەکی یاسایی رێگەپێدراوە.
حکوومەت یان دەستەی وەبەرهێنان زەوی پێویست بۆ پڕۆژەکە دابین دەکات، جا چ بە شێوەی بەکرێگرتن بۆ ماوەیەکی درێژخایەن یان بە مافی بەکارهێنان، بە نرخێکی پاڵپشتیکراو و هاندەر.
بەپێی یاساکە، وەبەرهێنەری بیانی مافی کڕینی زەوی و خانوبەرەی هەیە، ئەگەر پڕۆژەکەی لە بواری نیشتەجێبووندا بێت، ئەمەش تایبەتمەندییەکی دەگمەنە بۆ بیانییەکان لە ناوچەکەدا
هەروەها بە هیچ شێوەیەک پڕۆژەی وەبەرهێنان دەستی بەسەردا ناگیرێت یان بە نیشتمانی ناکرێت، مەگەر دژی بەرژەوەندی گشتیی بێت، ئەویش تەنیا لە رێگەی بڕیاری دادگا و بە مەرجی پێدانی قەرەبوویەکی دادپەروەرانە و دەستبەجێ بە وەبەرهێنەرەکەوە دەکرێ، پڕۆژەکان مافی هێنانی شارەزا و کارمەندی بیانییان بۆ بەڕێوەبردن و راپەڕاندنی کارەکان هەیە، هەرچەندە یاساکە هانی بەکارهێنانی هێزی کاری ناوخۆیی دەدات.