رۆیتەرز: سندووقێکی نێودەوڵەتی بە 300 ملیار دۆلار ئابووریی ئێران دەبووژێنێتەوە

ئاژانسی رۆیتەرز ئاشکرای کرد چوارچێوەی رێککەوتنی نێوان ئەمریکا و ئێران پلانێکی تێدایە بۆ دامەزراندنی سندووقێکی تایبەتی وەبەرهێنان بە بەهای 300 ملیار دۆلار بۆ بووژانەوەی ئابووری ئێران. ئامانج لەم هەنگاوە هاندانی هەردوولایە بۆ گەیشتن بە رێککەوتنی کۆتایی، کە تا ئێستا زیاتر لە نیوەی ئەو بڕە پارەیە لەلایەن کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکانەوە دابین کراوە.

سێشەممە 16ـی حوزەیرانی 2026، ئاژانسی رۆیتەرز لە زاری چەند سەرچاوەیەک بڵاوی کردووەتەوە، ئەم سندووقە قەوارەیەکی سەربەخۆی کەرتی تایبەت دەبێت و هیچ بودجەیەکی حکوومی وەرناگرێت. هەروەها ئەم بابەتە تەواو جیاوازە لە پرسی دانوستانەکان لەسەر ئازادکردنی پارە سڕکراوەکانی ئێران لە دەرەوەی وڵات. کۆمپانیاکانی ئەمریکا، وڵاتانی کەنداو، ئاسیا، ئەمریکای باشوور و ئەفریقا پشتگیری دارایی ئەم سندووقە دەکەن تاوەکو هانی وەبەرهێنان لە ناوخۆی ئێران بدەن.

هەر بەپێی زانیارییەکان، سندووقی نیشتمانیی ئێران دەست بە چالاکییەکانی ناکات و هیچ جووڵەیەکی نابێت تاوەکو رێککەوتنی فەرمی و کۆتایی لە نێوان تاران و واشنتن واژۆ نەکرێت.

هاوکات کەناڵی 12ی ئیسرائیلی ناوەڕۆکی ئەو رەشنووسەی بڵاو کردەوە کە تێیدا واشنتن و تاران لەسەر چوارچێوەیەکی گشتی بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ گەیشتوونەتە رێککەوتن. بەپێی ئەم یاداشتی لێکتێگەیشتنە، قۆناخێکی 60 رۆژەی دانوستان دەستپێدەکات کە ئامانج لێی هەڵگرتنی گشت سزاکان، کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا و دامەزراندنی سندووقێکی گەورەی ئاوەدانکردنەوەیە.

بەپێی زانیارییەکانی کەناڵی 12ی ئیسرائیلی، خاڵە هەرە گرنگەکانی رێککەوتنەکە بریتین لە:

1. راگرتنی جەنگ: ئێران و ئەمریکا و هاوپەیمانەکانیان هەموو چالاکییە سەربازییەکان رادەگرن، بە تایبەتی لە بەرەی لوبنان.

2. بەڵێنی ئەتۆمی: ئێران دووپاتی دەکاتەوە بە هیچ شێوەیەک بەدوای پەرەپێدان یان بەدەستهێنانی چەکی ئەتۆمیدا ناچێت.

3. یۆرانیۆمی پیتێنراو: هەردوولا رێککەوتوون کە چارەنووسی کۆگاکانی یۆرانیۆمی پیتێنراوی ئێران بۆ گفتوگۆکانی داهاتوو جێبهێڵن.

4. بەردەوامیی بەرنامەکە: لە کاتی دانوستانەکاندا، ئێران پارێزگاری لە ئاستی ئێستای بەرنامە ئەتۆمییەکەی دەکات.

5. پابەندیی ئەمریکا: واشنتن بەڵێن دەدات لە ماوەی گفتوگۆکاندا سزای نوێ نەسەپێنێت و هێزی سەربازیی زیاتر نەنێرێتە ناوچەکە.

6. گەرووی هورمز: ئێران گەرەنتی دەکات بۆ ماوەی 60 رۆژ کەشتیوانیی بازرگانی بە شێوەیەکی ئازاد و بێ مەترسی لە گەرووەکەدا بەردەوام بێت.

7. دارایی و نەوت: ئەمریکا رێگە دەدات ئێران لە کاتی دانوستاندا نەوت بفرۆشێت و لەگەڵ چوونە بواری جێبەجێکردنی یاداشتەکە، پارە سڕکراوەکانی ئێران ئازاد دەکرێن.

8. رێککەوتنی کۆتایی و کشانەوە: ئەگەر رێککەوتنی کۆتایی واژۆ کرا، ئەمریکا لە ماوەی 30 رۆژدا هەموو هێزەکانی دەکشێنێتەوە و گشت سزاکان لادەبات.

9. ئاوەدانکردنەوە: رێککەوتنی کۆتایی سندووقێکی ئاوەدانکردنەوە بە بەهای 300 ملیار دۆلار بۆ ئێران لەخۆ دەگرێت.

10. رۆڵی وڵاتانی ناوچەکە: عومان و وڵاتانی کەنداو بەشدار دەبن لە رێکخستنی کاروباری کەشتیوانی و دەریاوانی لە ناوچەکەدا.

ئەم چوارچێوەیە داوای ماوەی 60 رۆژ دانوستانی چڕ دەکات بۆ گەیشتن بە رێککەوتنێکی گشتگیر کە هەموو کێشە هەڵپەسێردراوەکان، بەتایبەت پرسی ئەتۆمی، یەکلایی بکاتەوە.