ئەمریکا: رێگە بە هیچ وڵاتێک نادەین لە ناوچەی زەریای هیند و ئارام باڵادەست بێت

فەرماندەی هێزەکانی ئەمریکا لە ناوچەی ئۆقیانووسەکانی هیند و ئارام، رایگەیاند واشنتن رێگە نادات هیچ وڵاتێک هەیمەنە و باڵادەستی بەسەر ئەم ناوچە ستراتیژییەدا بسەپێنێت.

دووشەممە 3ـی ئابی 2026، ساموێل پاپارۆ، فەرماندەی هێزەکانی ئەمریکا لە ناوچەی ئۆقیانووسەکانی هیند و ئارام، گوتی،"رەفتارەکانی چین و لایەنە هاوپەیمانەکانی مەترسییەکی گەورەیە بۆ سەقامگیری ناوچەکە ، ئاماژەی بەوەش کرد هەندێک لایەن بانگەشەی ناڕاست بەکاردەهێنن بۆ پاساودانی سیاسەتی ترساندن و فشار.

رێبەری سەربازیی ئەمریکا لە میانی کۆنفرانسێکی ئەمنیی هەرێمایەتی لە مالیزیا جەختی لەوە کردەوە، ئازادیی هاتوچۆی دەریایی و بازرگانیی کراوە رەگەزی سەرەکین بۆ پاراستنی بەرژەوەندییە جیهانییەکان، باسی لەوەشکرد، رەوشی ئاڵۆزی دەریای چینی باشوور، بەتایبەت پێکدادانە بەردەوامەکانی نێوان کەشتییەکانی چین و فلیپین، وایکردووە ئەمریکا جەخت لە پاراستنی سەروەریی وڵاتانی سەربەخۆ بکاتەوە.

هەروەها گوتیشی، رای فەرمیی واشنتن ئەوەیە، لایەنگری هیچ وڵاتێک ناکات لە کێشە سنوورییەکاندا، بەڵام پشتگیری لە مافی دەوڵەتان دەکات بۆ پیادەکردنی مافە یاساییەکانیان بەبێ ترس، رەخنەکان تەنها لەلایەن ئەمریکاوە نەبوون، بەڵکو وەزیری بەرگری فلیپینیش نیگەرانیی خۆی لە فراوانبوونی هەژموونی سەربازیی چین نیشاندا و ئاماژەی بە تاقیکردنەوەی مووشەکە بالیستییەکانی بەیژینگ کرد، رێکخراوی ئاسیانیش لە هەوڵدایە لە رێگەی گفتوگۆوە بگاتە رێککەوتنێکی کۆتایی لەگەڵ چین بۆ کەمکردنەوەی ئاڵۆزییەکان لە دەریای چینی باشووردا.

رێڕەوی ئاویی دەریای چینی باشوور یەکێکە لە گرنگترین و پڕکێشەترین ناوچەکانی جیهان، چونکە ساڵانە بە بەهای زیاتر لە 3 تریلیۆن دۆلار بازرگانیی پێدا تێپەڕ دەبێت، رەگی کێشەکە بۆ داواکارییەکانی چین دەگەڕێتەوە کە بانگەشەی خاوەندارێتی نزیکەی 90%ـی ئەم دەریایە دەکات، ئەمەش لەگەڵ سنوورە ئاوییەکانی فلیپین، ڤێتنام، مالیزی و بروونایدا دێتە دژایەتییەوە.

هاوکات رۆڵی ئەمریکا لەم ناوچەیەدا لە چوارچێوەی ستراتیژیی "بەرەو ئاسیا" (Pivot to Asia) دێت، کە ئامانجی رێگریکردنە لەوەی چین ببێتە هێزی یەکەمی ناوچەکە، رێککەوتننامە بەرگرییەکانی نێوان واشنتن و مانیلا وایکردووە کە ئەمریکا پابەند بێت بە پاراستنی فلیپین لە ئەگەری هەر هێرشێکی چەکداری، هەروەها رەوتی رووداوەکان نیشانی دەدەن، ململانێی نێوان ئەمریکا و چین لەم ناوچەیەدا تەنها کێشەی سنووری نییە، بەڵکو ململانێیەکی قووڵی جیۆپۆلیتیکییە لەسەر رێڕەوەکانی وزە و بازرگانیی جیهانی و سەپاندنی هەژموونی سەربازی لە سەدەی بیست و یەکەمدا.