زباره؛ سنت دیرینه همیاری کشاورزان در آکری

اربیل (کوردستان۲۴) – فصل برداشت سالانه برنج در منطقه سورچیاتی از توابع شهرستان آکری در اقلیم کوردستان آغاز شده است. کشاورزان این منطقه به دلیل ناهمواری زمین‌ها و شیب‌دار بودن مزارع کوهستانی، امکان استفاده از ماشین‌آلات و کمباین‌های مدرن را ندارند و ناگزیرند محصول خود را با روش سنتی و به کمک داس برداشت کنند.

در چنین شرایطی، سنت دیرینه همکاری و همیاری میان اهالی منطقه، که با نام «زباره» شناخته می‌شود، بار دیگر احیا شده است؛ سنتی که بر پایه مشارکت داوطلبانه و کار جمعی شکل گرفته و نسل به نسل منتقل شده است.

سورچیاتی؛ از مناطق شناخته‌شده تولید برنج در کوردستان
استان دهوک، به‌ ویژه شهرستان آکری و منطقه سورچیاتی، از مناطق شناخته‌ شده تولید برنج در اقلیم کوردستان و عراق به شمار می‌روند. این منطقه به دلیل کشت گونه‌های مختلف برنج، از جمله برنج «صدری»، «التحالف»، «شش‌ماهه» و «مصری»، شهرت دارد.

مزارع کوهستانی و دشواری برداشت مکانیزه
کشاورزان منطقه می‌گویند مزارع برنج در دامنه تپه‌ها و ارتفاعات کوهستانی قرار گرفته‌اند و به دلیل شیب و ناهمواری زمین، امکان فعالیت کمباین‌ها و ماشین‌آلات سنگین کشاورزی در آنها وجود ندارد. این شرایط باعث شده است برداشت دستی با داس همچنان تنها روش عملی برای جمع‌آوری محصول باشد.

از سوی دیگر، استخدام کارگران روزمزد هزینه قابل‌توجهی به کشاورزان تحمیل می‌کند و از میزان سود حاصل از تولید می‌کاهد. به همین دلیل، اهالی منطقه برای کاهش هزینه‌ها و تسهیل روند برداشت، به سنت دیرینه «زباره» متوسل می‌شوند.

«زباره»؛ جلوه‌ای از همبستگی و همکاری اجتماعی
در چارچوب این سنت، ده‌ها نفر از بستگان، دوستان و ساکنان روستاهای اطراف، از جمله منطقه بجیل، در مزارع یکدیگر گرد هم می‌آیند و بدون دریافت دستمزد، در برداشت محصول مشارکت می‌کنند.

در یکی از این مزارع، بیش از ۲۵ نفر هم‌زمان مشغول کار هستند. آنان با استفاده از داس، ساقه‌های برنج را درو می‌کنند و پس از دسته‌بندی، محصول را برای انتقال، بر پشت خود حمل می‌کنند.

در جریان این کار گروهی، آوازهای محلی کوردی، از جمله ملودی‌های «حیران»، مقام‌ها و ترانه‌های سنتی، فضای مزارع را پر می‌کند و به‌رغم دشواری و خستگی کار، شور و نشاط را میان شرکت‌کنندگان زنده نگه می‌دارد.

اهالی منطقه تأکید می‌کنند که حفظ سنت «زباره» صرفاً راهکاری برای کاهش هزینه‌های برداشت و حمایت اقتصادی از کشاورزان نیست، بلکه بخشی از میراث اجتماعی و فرهنگی منطقه به شمار می‌رود؛ سنتی که با تقویت روحیه همیاری، پیوندهای دوستی، برادری و همبستگی را میان ساکنان روستاها و شهرهای اطراف مستحکم می‌کند.
ب.ن