پارلمان کوردستان: مردم شنگال باید سرنوشت خود را تعیین کنند
اربیل (کوردستان۲۴) - ریاست پارلمان کوردستان در بیانیه‌ای به مناسبت یازدهمین سالگرد آزادسازی شنگال، بر ضرورت اجرای کامل توافق‌نامه عادیسازی اوضاع این منطقه، خروج تمامی نیروهای مسلح غیرقانونی و فراهم کردن زمینه بازگشت امن و آبرومندانه آوارگان تأکید کرد. این نهاد همچنین از نقش رهبری میدانی پرزیدنت مسعود بارزانی و فداکاری‌های نیروهای پیشمرگ در آزادسازی شنگال قدردانی کرد.
در این بیانیه که امروز جمعه، ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶، منتشر شد، آمده است که سازمان تروریستی داعش با هدف تغییر بافت جمعیتی و هویت ملی و مذهبی تاریخی شنگال، به مجموعه‌ای از اقدامات وحشیانه، از جمله کشتار جمعی، به بردگی گرفتن انسان‌ها و وادار کردن شهروندان به تغییر دین متوسل شد؛ اقداماتی که بر اساس حقوق بین‌الملل، مصداق نسل‌کشی محسوب می‌شوند.
ریاست پارلمان کوردستان در بخشی از بیانیه خود آورده است:
«در عملیاتی بی‌سابقه از سوی نیروهای پیشمرگ کوردستان و تحت فرماندهی میدانی پرزیدنت مسعود بارزانی، ۱۱ سال پیش در چنین روزی، شنگال و کوه شنگال از چنگال داعش آزاد شدند و پرچم کوردستان به بهای فداکاری ۵۰۰ شهید و مجروح شدن ۳ هزار نیروی پیشمرگ در این منطقه به اهتزاز درآمد.»
در ادامه بیانیه تأکید شده است که سالگرد آزادسازی شنگال صرفاً یک مناسبت برای بزرگداشت یک رویداد تاریخی نیست، بلکه فرصتی برای ادای احترام به پایداری و مقاومت کم‌نظیر برادران و خواهران ایزدی است که در برابر نسل‌کشی ایستادگی کردند و اراده خود را از دست ندادند. همچنین این مناسبت یادآور فداکاری نیروهای پیشمرگ است که با خون خود تعهدشان را برای پایان دادن به بی‌عدالتی و دفاع از تمامی اقشار جامعه به اثبات رساندند.
ریاست پارلمان کوردستان همچنین تصریح کرد که حمایت از حقوق اساسی و ملی جامعه ایزدی، یکی از ارکان اصلی دستور کار این نهاد است. این نهاد بار دیگر بر تعهد خود برای رساندن صدای مردم شنگال به جامعه جهانی تأکید کرد و هرگونه بهره‌برداری سیاسی از رنج‌ها و فداکاری‌های مردم ایزدی را محکوم کرد.
مطالبات ریاست پارلمان کوردستان برای آینده شنگال
ریاست پارلمان کوردستان در این بیانیه، مجموعه‌ای از مطالبات را برای عادیسازی اوضاع و تضمین آینده شنگال مطرح کرد که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:
اجرای کامل و بدون کم‌وکاست توافق‌نامه عادیسازی اوضاع شنگال.
توانمندسازی مردم شنگال و جامعه ایزدی برای تعیین سرنوشت و آینده منطقه خود.
خروج تمامی نیروهای مسلح غیرقانونی از منطقه شنگال.
فراهم کردن زمینه بازگشت امن، داوطلبانه و آبرومندانه آوارگان به خانه و سرزمین اجدادی خود.
التیام بخشیدن به زخم‌های آسیب‌دیدگان و جبران خسارت‌های مادی و معنوی واردشده به آنان.
این نهاد در پایان بیانیه، یاد و خاطره شهدای پیشمرگ و قربانیان نسل‌کشی ایزدی‌ها را گرامی داشت.
جزئیات عملیات آزادسازی شنگال و ابعاد جنایات داعش
در ۱۳ نوامبر ۲۰۱۵، پس از حدود ۱۵ ماه اشغال شنگال به دست داعش و ارتکاب جنایات گسترده علیه ساکنان ایزدی این منطقه، نیروهای پیشمرگ کوردستان تحت نظارت مستقیم و فرماندهی میدانی پرزیدنت مسعود بارزانی، عملیات آزادسازی شنگال را آغاز کردند که در نهایت به آزادسازی کامل این شهر انجامید.
در جریان این عملیات، نیروهای پیشمرگ موفق شدند جاده راهبردی ۴۷ را که یکی از مسیرهای اصلی تدارکاتی و ارتباطی داعش میان موصل و رقه بود، قطع کنند. این اقدام نقش مهمی در تضعیف توان عملیاتی این گروه تروریستی و هموار شدن مسیر شکست آنچه داعش «خلافت» می‌نامید، ایفا کرد.
بر اساس آمار رسمی دولت اقلیم کوردستان، عناصر داعش در جریان حمله به شنگال ۶ هزار و ۴۱۷ شهروند ایزدی را ربودند. از این تعداد، تاکنون ۳ هزار و ۵۹۵ نفر نجات یافته‌اند، اما سرنوشت ۲ هزار و 822 نفر دیگر، از جمله بیش از یک‌هزار و ۲۰۰ زن و دختر، همچنان نامعلوم است.
همچنین حدود ۹۶ گور دسته‌جمعی در شنگال و مناطق پیرامونی آن شناسایی شده است. با این حال، تاکنون پیکرهای حدود ۳۰۰ قربانی از طریق آزمایش DNA شناسایی و به خانواده‌های آنان تحویل داده شده است.
تداوم آوارگی ایزدی‌ها پس از ۱۱ سال
با وجود گذشت ۱۱ سال از آزادسازی شنگال، ده‌ها هزار شهروند ایزدی همچنان در اردوگاه‌های آوارگان استان دهوک زندگی می‌کنند و نتوانسته‌اند به خانه‌های خود بازگردند.
نبود امنیت و ثبات، تخریب زیرساخت‌ها، کمبود خدمات اساسی و حضور و نفوذ گروه‌ها و جناح‌های مسلح متعدد در منطقه، از مهم‌ترین موانع بازگشت آوارگان به شمار می‌روند.
تحولات ۱۶ اکتبر ۲۰۱۷ نیز با تغییر موازنه قدرت و افزایش تعدد نیروهای مسلح حاضر در شنگال، به شکل‌گیری وضعیت امنیتی پیچیده و ناپایداری در این منطقه انجامید؛ وضعیتی که همچنان بر شرایط زندگی ساکنان و روند بازگشت آوارگان تأثیر می‌گذارد.
توافق شنگال؛ از امضا تا اجرا نشدن مفاد
در ۹ اکتبر ۲۰۲۰، دولت اقلیم کوردستان و دولت فدرال عراق با نظارت سازمان ملل متحد، توافق‌نامه‌ای را با هدف عادیسازی اوضاع اداری و امنیتی شنگال امضا کردند.
این توافق‌نامه بر خروج نیروهای مسلح غیرقانونی، سامان‌دهی ساختار اداری و انتخاب مدیریت جدید برای منطقه، بازسازی زیرساخت‌ها و فراهم کردن زمینه بازگشت آوارگان تأکید داشت.
با این حال، مفاد اصلی این توافق‌نامه تاکنون به‌طور کامل اجرا نشده است. بغداد همچنین به توافق‌ها و ترتیبات یک‌جانبه با برخی نیروهای مسلح حاضر در شنگال متوسل شده است؛ موضوعی که به باور منتقدان، مانع پیشرفت روند عادیسازی اوضاع و بازگشت آبرومندانه ساکنان اصلی این منطقه به خانه‌هایشان شده است.
یازده سال پس از آزادسازی شنگال، مسئله امنیت، بازگشت آوارگان، بازسازی منطقه و تضمین حقوق مردم ایزدی همچنان از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی این منطقه به شمار می‌رود.
ب.ن