۱۲ سال پس از نسلکشی؛ شهادت بازماندگان ایزدی در برلین
اربیل (کوردستان۲۴) - نخستین کمیته حقیقتیاب برای شنیدن شهادت بازماندگان نسلکشی کوردهای ایزدی به دست گروه تروریستی داعش، امروز دوشنبه ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶، فعالیت خود را در برلین، پایتخت آلمان، آغاز کرد. این کمیته با هدف مستندسازی جنایات داعش علیه جامعه ایزدی در عراق و سوریه، پس از گذشت ۱۲ سال از وقوع این جنایات، تشکیل شده است.
قرار است این کمیته طی سه روز متوالی، شهادت حدود ۳۰ نفر از قربانیان و بازماندگان این نسلکشی را بشنود و در نهایت گزارشی جامع برای ارائه به دولت بریتانیا تهیه کند.
این کمیته در پی ابتکاری از سوی جامعه مدنی تشکیل شده و از حمایت مالی دولت بریتانیا برخوردار است. هفت عضو در آن حضور دارند که از جمله آنان میتوان به ناوی پیلای، برنده جایزه صلح نوبل سال ۲۰۲۶، و شماری از نمایندگان پارلمان و فعالان حقوقی از آلمان و بریتانیا اشاره کرد.
مستندسازی قتلعام، شکنجه، به بردگی گرفتن افراد و خشونتهای جنسی سازمانیافته از جمله مهمترین محورهای فعالیت این کمیته عنوان شده است.
هلنا کندی، رئیس کمیته حقیقتیاب، در نشست افتتاحیه با اشاره به نبود روند مؤثر پاسخگویی و پیگرد قضایی عاملان این جنایات طی ۱۲ سال گذشته، بر ضرورت رسیدگی حقوقی به این پرونده تأکید کرد.
او در گفتوگو با خبرگزاری فرانسه اظهار داشت: «به بردگی گرفتن زنان و دختران ایزدی کورد و تجاوز به آنان، یکی از بزرگترین لکههای ننگ دو دهه اخیر است.» کندی همچنین از سازمان ملل متحد خواست مسئولیتهای خود را در این زمینه بر عهده بگیرد و از تشکیل دادگاهی ویژه برای محاکمه عاملان این جنایات حمایت کند.
جنایات داعش علیه کوردهای ایزدی در سال ۲۰۱۴
گروه تروریستی داعش در اوت ۲۰۱۴ بخشهای گستردهای از منطقه شنگال و مناطق شمالی سوریه را مورد حمله قرار داد و جامعه کوردهای ایزدی را هدف جنایات گسترده قرار داد.
بر اساس آمار ارائهشده در گزارش، در جریان این حملات حدود پنج هزار نفر به قتل رسیدند و بیش از ۶۴۰۰ نفر نیز ربوده و به اسارت گرفته شدند.
آلمان بزرگترین جامعه کوردهای ایزدی را در خارج از عراق در خود جای داده و شمار آنان در این کشور حدود ۲۳۰ هزار نفر برآورد میشود. دولت آلمان در سال ۲۰۲۳ این جنایات را بهطور رسمی نسلکشی به رسمیت شناخت و شماری از افراد دخیل در آن را نیز محاکمه کرد.
از جمله این پروندهها، محکومیت یک زوج در ماه ژوئیه گذشته به حبس، به اتهام به بردگی گرفتن دو دختر زیر سن قانونی است.
روایتهای تکاندهنده بازماندگان از جنایات داعش
جلسات کمیته حقیقتیاب با شهادتهای دردناک بازماندگان همراه بود. نجلاء متو، ۳۹ ساله و از بازماندگان نسلکشی ایزدیها، در روایت خود از حمله نیروهای داعش به روستای کوجو در منطقه شنگال سخن گفت.
او شهادت داد که نیروهای داعش پس از ورود به روستا، پدر و برادرش را به دلیل خودداری از دست کشیدن از دین ایزدی به قتل رساندند. پس از آن، نجلاء به موصل منتقل شد و در آنجا او را فروختند، مورد تعرض قرار دادند و از غذا محروم کردند.
او تأکید کرد که عدالت برای وی زمانی محقق میشود که آدمربایان و عاملان این جنایات در برابر دادگاه قرار گیرند و پاسخگوی اقدامات خود باشند.
در ادامه، سناء النعیمات، یکی دیگر از شاهدان، نسبت به تداوم پیامدهای نسلکشی هشدار داد و گفت: «نسلکشی همچنان ادامه دارد.» او همچنین خاطرنشان کرد که سرنوشت بیش از دو هزار نفر از کوردهای ایزدی همچنان نامعلوم است.
مطالبه عدالت در غیاب سازوکارهای مؤثر بینالمللی
تشکیل کمیته حقیقتیاب برلین در شرایطی صورت میگیرد که تلاشهای رسمی بینالمللی برای پیگرد قضایی عاملان جنایات داعش با محدودیتهایی روبهرو بوده است.
در همین راستا، سازمان ملل متحد در سال ۲۰۲۴، در پی درخواست دولت فدرال عراق، مأموریت تیم تحقیقاتی خود برای پیشبرد پاسخگویی درباره جنایات داعش (یونیتاد) را به پایان رساند.
در چنین شرایطی، برگزارکنندگان کمیته حقیقتیاب برلین بر ضرورت ایجاد سازوکارهای قضایی بینالمللی الزامآور تأکید دارند؛ سازوکارهایی که بتوانند زمینه محاکمه عاملان جنایات، احقاق حقوق قربانیان و تحقق عدالت برای بازماندگان نسلکشی کوردهای ایزدی را فراهم کنند.
ب.ن