افشاگری تسورکوف از زندان مخفی کتائب حزبالله در جرفالصخر
اربیل (کوردستان۲۴) - الیزابت تسورکوف، پژوهشگر اسرائیلی ـ روسی که پس از ربودهشدن در بغداد در مارس ۲۰۲۳، به مدت ۹۰۳ روز در اسارت به سر برد، فاش کرده است که در نخستین ماههای بازداشت خود در یک خانه شخصی در منطقه جرفالصخر، در جنوب بغداد، زندانی بوده است؛ خانهای که به گفته او، توسط گروه کتائب حزبالله، از گروههای مسلح مورد حمایت ایران، تصرف و به زندان تبدیل شده بود.
او از مقامهای عراقی خواسته است درباره وجود زندانهای مخفی و دیگر تأسیسات متعلق به گروههای مسلح در این منطقه تحقیق کنند؛ این درخواست در شرایطی مطرح شده است که نیروهای دولتی عراق برای بازپسگیری کنترل جرفالصخر وارد عمل شدهاند.
تسورکوف در گفتوگو با فاکسنیوز گفت که چهار ماه و نیم نخست دوران اسارت خود را در خانهای مسکونی گذرانده که شبهنظامیان آن را به بازداشتگاه تبدیل کرده بودند.
او با اشاره به محل نگهداری خود گفت: «من به مدت چهار ماه و نیم در همین مکان زندانی بودم.»
این پژوهشگر از مقامهای عراقی خواست مناطق گستردهتری از جرفالصخر را برای شناسایی بازداشتگاههای مخفی، محلهای دفن دستهجمعی و انبارهای نگهداری سلاح جستوجو کنند. او همچنین خواستار بازگرداندن املاک مصادرهشده به صاحبان اصلی آنها شد.
تسورکوف که پژوهشگر ارشد غیرمقیم در مؤسسه نیولاینز برای راهبرد و سیاست است، در سپتامبر ۲۰۲۵، پس از مذاکرات و فشارهای مستمر دولت دونالد ترامپ آزاد شد.
ورود نیروهای امنیتی عراق به جرفالصخر
افشاگریهای تسورکوف همزمان با دستور علی الزیدی، نخستوزیر عراق، برای ورود نیروهای امنیتی به منطقه جرفالصخر، معروف به جرفالنصر، مطرح شده است؛ منطقهای راهبردی که از سال ۲۰۱۴ تاکنون تحت کنترل کتائب حزبالله قرار داشته است.
بر اساس گزارشها، بغداد به این گروه مهلتی داده است تا از منطقه عقبنشینی کند.
اقدام دولت عراق پس از انتشار تحقیقی از سوی خبرگزاری رویترز صورت گرفت که در آن ادعا شده بود این گروه از سال ۲۰۲۱ تاکنون، از طریق عملیات قاچاق، صدها میلیون دلار نفت متعلق به دولت عراق را به سرقت برده است.
در پی این گزارش، دولت عراق ۹ مقام امنیتی و اداری را برکنار کرده و پرونده افراد مظنون را به دستگاه قضایی ارجاع داده است. در مقابل، کتائب حزبالله هرگونه تخلف را رد کرده است.
تسورکوف معتقد است مسئله جرفالصخر به قاچاق نفت محدود نمیشود. به گفته او، از زمانی که گروههای مسلح مورد حمایت ایران در سال ۲۰۱۴ به بیرون راندن عناصر گروه تروریستی داعش از این منطقه کمک کردند، جرفالصخر عملاً از دسترس دولت عراق خارج شده است؛ زیرا این گروهها با وجود پایان حضور داعش، مانع بازگشت ساکنان عمدتاً اهل سنت منطقه به خانههایشان شدهاند.
او برآورد کرده است که بین ۱۲۰ هزار تا ۱۸۰ هزار نفر از ساکنان این منطقه و مناطق پیرامونی آن آواره شدهاند.
تسورکوف تأکید کرده است که فراهمکردن امکان بازگشت ساکنان به خانههایشان میتواند گامی در جهت احیای حاکمیت دولت عراق بر این منطقه باشد.
تردید درباره توان دولت برای مقابله با نفوذ شبهنظامیان
با وجود تحرکات اخیر دولت عراق، برخی تحلیلگران درباره آمادگی بغداد برای مقابله با نفوذ گسترده نظامی و سیاسی کتائب حزبالله ابراز تردید کردهاند.
مایکل نایتس، رئیس بخش پژوهش مؤسسه هورایزن اِنگیج و پژوهشگر وابسته به مؤسسه واشینگتن برای سیاست خاور نزدیک، هشدار داده است که دولتهای پیشین عراق نیز بارها از آغاز عملیات مشابه برای مقابله با گروههای مسلح خبر دادهاند، اما این اقدامات در نهایت نتوانسته است ساختار و قدرت این گروهها را بهطور اساسی تضعیف کند.
او برای نمونه به بازداشت اعضای کتائب حزبالله در سال ۲۰۲۰، در دوران نخستوزیری مصطفی الکاظمی، اشاره کرده است؛ بازداشتهایی که به گفته او، بیشتر افراد دستگیرشده در پی فشار حامیان این گروه آزاد شدند.
نایتس همچنین تأکید کرده است که چالش اصلی پیش روی نیروهای امنیتی عراق، نه توانایی نظامی گروههای مسلح، بلکه خطر اقدامات تلافیجویانه علیه مقامهای دولتی و اعضای خانوادههای آنان است.
پیشنهاد تسورکوف برای تضعیف ساختار کتائب حزبالله
تسورکوف با تکیه بر تجربه شخصی خود از دوران اسارت و سالها پژوهش درباره گروههای مسلح عراقی، معتقد است کتائب حزبالله از دو طیف متفاوت تشکیل شده است: نخست، اعضایی که از نظر ایدئولوژیک به این گروه متعهد و به ایران وفادارند و دوم، شمار بیشتری از نیروهای جذبشده که انگیزه اصلی آنها دریافت حقوق، دستیابی به فرصتهای شغلی و کسب نفوذ است.
او پیشنهاد کرده است که ادغام بخشی از نیروهای این گروه در ساختار نیروهای مسلح رسمی عراق، تحت فرماندهی فرماندهان مستقل، میتواند به تضعیف ساختارهای موجود کتائب حزبالله کمک کند، بیآنکه لزوماً به رویارویی گسترده منجر شود.
با وجود طرح این پیشنهاد و آغاز تحرکات دولت عراق، همچنان پرسشهای مهمی درباره میزان نفوذ ایران در نهادهای امنیتی و سیاسی این کشور مطرح است.
نایتس در این زمینه استدلال کرده است که اعمال فشار بر یک شاخه از کتائب حزبالله لزوماً به معنای از بین رفتن شبکههای گستردهتر این گروه، منابع مالی آن یا روابطش با تهران نخواهد بود.
جرفالصخر؛ آزمونی برای حاکمیت دولت عراق
جرفالصخر همچنان یکی از مهمترین نمادهای چالشهایی است که دولتهای متوالی عراق در مسیر بازگرداندن اقتدار حکومت مرکزی بر مناطقی که تحت کنترل گروههای مسلح قدرتمند قرار دارند، با آن مواجه بودهاند.
اکنون این پرسش مطرح است که آیا عملیات جدید دولت عراق میتواند به بازگشت خانوادههای آواره، برچیدهشدن زیرساختهای متعلق به گروههای مسلح و احیای کنترل دولت بر این منطقه منجر شود یا خیر.
نتیجه این عملیات آزمون مهمی برای سنجش توانایی بغداد در اعمال حاکمیت ملی و بازگرداندن اقتدار دولت بر جرفالصخر خواهد بود.
ب.ن