35 sal di ser Koça Milyonî ya Herêma Kurdistanê re derbas dibin
Navenda Nûçeyan (K24) – Îro 31ê Adara 2026an, 35 sal di ser Koça Milyonî ya gelê Başûrê Kurdistanê re derbas dibin. Ev bûyera dîrokî, piştî Raperîna 1991ê û êrîşên dijwar ên rejîma Beisê pêk hat, ku tê de bi milyonan Kurd ber bi sînoran ve reviyan.
Di bihara sala 1991ê de, piştî ku gelê Kurdistanê li dijî rejîma Sedam Husên raperîn pêk anî û piraniya bajarên Kurdistanê rizgar kirin, artêşa Beisê bi hêzeke mezin vegeriya û dest bi êrîşeke hov kir. Di 31ê Adara 1991ê de, piştî 10 rojan ji rizgarkirina Kerkûkê, hevsengiya hêzê guherî û xelkê Kurdistanê di navbera du bijardeyan de ma: Yan dê li bin destê rejîma Beisê bimînin û rûbirûyê komkujiyan bibin, yan jî dê xaka xwe bicih bihêlin.
Bi milyonan Kurd bijardeya duyem hilbijart û ber bi sînorên Îran û Tirkiyeyê ve bi rê ketin. Ev koça mezin ku di dîrokê de wek "Kora Milyonî" hat naskirin, wekî peyameke herî bihêz a redkirina koletiyê hat dîtin.
Biryara 688 û parastina Navdewletî
Koça milyonî ya Kurd di qada navdewletî de dengekî mezin veda. Fransa di vê mijarê de roleke pêşeng lîst û bi hewildanên Danielle Mitterrand (Hevjîna Serokkomarê wê demê yê Fransayê), pirsa Kurd bir Encûmena Ewlehiyê ya Neteweyên Yekgirtî.
Di encamê de, di 5ê Nîsana 1991ê de Biryara 688 hat derxistin. Bi vê biryarê, li jora "Hêla 36an" herêmeke aram û herêma qedexeya firînê ji bo Kurdan hat avakirin. Şêwirmendê Serokê Amerîkayê yê wê demê, James Baker jî di diyarkirina vê hêlê de roleke girîng lîst. Ev pêngav bû sedem ku pêşiya jenosîda Kurdan bê girtin û civaka navdewletî vîna gelê Kurd nas bike.
Veger û avakirina saziyên niştimanî
Piştî diyarkirina herêma aram û piştgiriya navdewletî, gelê Kurdistanê dest bi vegera ser mal û milkên xwe kir. Ev herêma aram ku îro wek Herêma Kurdistanê tê naskirin, bû bingeha avakirina statuyeke siyasî.
Di encama vê parastina navdewletî û vîna gel de:
- Di 19ê Gulana 1992an de yekemîn hilbijartinên Parlemana Kurdistanê hatin encamdan.
- Di 4ê Tîrmeha 1992an de yekemîn kabîneya Hikûmeta Herêma Kurdistanê hat damezirandin.
Kora Milyonî her çend wekî karesateke mirovî dest pê kiribe jî, lê di encamê de bû werçerxanek ji bo doza Kurd ku ji bo cara yekem Kurdan karîbûn li ser axa xwe hikumraniyeke demokratîk û nûjen ava bikin.