ساڵی ڕابردوو 182 پێشێلکاری بەرانبەر ڕۆژنامەنووسانی عێراق کراوە
کۆمەڵەی بەرگری لە ئازادی ڕۆژنامەگەری لە ڕاپۆرتی ساڵانەی 2025دا، پاشەکشەیەکی جێگەی نیگەرانی لە دۆخی ئازادییە ڕۆژنامەوانییەکان لە عێراق ئاشکرا کرد.
ڕاپۆرتەکە باس لە گۆڕینی شێوازەکانی سنووردارکردن و زیادبوونی جۆرایەتیی پێشێلکارییەکان دەکات، بەتایبەت لە مانگی شوباتدا. دەسەڵاتدارانیش تۆمەتبار دەکرێن بە بەکارهێنانی یاسا و دامەزراوە فەرمییەکان بۆ بەرتەسکردنەوەی کاری میدیایی.
گۆڕینی ستراتیژییەکانی سەرکوتکردن
کۆمەڵەکە ئەوەی خستووەتەڕوو، حاڵەتەکانی تەسککردنەوە و هەوڵەکان بۆ دابەزاندنی ئاستی ئازادییە ڕۆژنامەوانییەکان لە عێراق، زۆر نیگەرانکەرن. ساڵی 2025 گۆڕانکاریی لە ستراتیژییەکانی گوشارخستنە سەر ڕۆژنامەنووسان و میدیاکان بەخۆیەوە بینیوە. ئەمەش بە پشتبەستن بە میراتێکی ستەمکارانەی یاسا دژە-دەستوورییەکان و میزاجی دەسەڵاتدارانە.
بەپێی چاودێرییە ساڵانەکەی کۆمەڵەکە، ڕۆژنامەنووسان ڕووبەڕووی فشار و ئاستەنگی بێوێنە دەبنەوە. زۆربەی حاڵەتەکانی سنووردارکردن لە ئەنجامی بەکارهێنانی دەسەڵات وەک ئامرازێک بۆ سزادان، زۆرداری و کپکردنی دەنگەکان سەرچاوەی گرتووە.
تۆمەتبارکردنی دامەزراوە حکوومییەکان
ڕاپۆرتەکە حکوومەتی عێراقی تۆمەتبار کردووە بە تەرخانکردنی هەوڵێکی چڕوپڕ لە ساڵی 2025 بۆ چاودێریکردنی میدیا و ڕۆژنامەنووسان. هەروەها هەموو دامەزراوەکانی دەوڵەتی وەک ئامرازێک بۆ فشار و زۆرداری بەکارهێناوە. ئەمە سەرەڕای بەردەوامبوون لەسەر سکاڵا یاساییەکان دژی ڕۆژنامەنووسان، بەپێی یاساگەلێک لە سەردەمی دیکتاتۆرییەوە ماونەتەوە.
دەستەی ڕاگەیاندن و گەیاندن وەک یەکێک لە دیارترین ئەو لایەنانە ناوبراوە، دەسەڵاتی دەرەوەی یاسای خۆی بۆ ڕێگریکردن و قەدەغەکردنی میدیا و بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بەکارهێناوە. هاوکات، دەزگا ئەمنییەکان بەردەوامن لەسەر شێوازە پۆلیسییەکانیان دژی ڕۆژنامەنووسان، وەک دەستبەسەرداگرتنی کەلوپەل، دەستگیرکردن، ئەشکەنجەدان و توندوتیژی بەبێ هیچ ڕێگرێک.
ئاماری پێشێلکارییەکان لە 2025
ڕاپۆرتەکە (182) پێشێلکاری لە ماوەی ساڵی 2025دا تۆمارکردووە. ئەم پێشێلکارییانە بەم شێوەیە دابەشبوون:
- گرتن و دەستبەسەرکردن: 34 حاڵەت
- ڕێگریکردن لە ڕووماڵکردن: 53 حاڵەت
- دەستدرێژی و ڕێگریکردن لە کارکردن: 22 حاڵەت
- سکاڵای یاسایی: 28 حاڵەت
- هەڕەشە و تۆقاندن: 7 حاڵەت
- کوشتن و هەوڵی تیرۆرکردن: 2 حاڵەت
- ڕاگرتنی پەخش: 4 حاڵەت
- پێشێلکارییەکانی دەستەی ڕاگەیاندن: 21 حاڵەت
- پێشێلکاریی دیکە: 11 حاڵەت
مانگی شوبات زۆرترین پێشێلکاری تێدا تۆمارکراوە و مانگی تەممووز لە دوای ئەو دێت. لەسەر ئاستی پارێزگاکان، بەغدا بە (62) حاڵەت لە پێشەوەی شارەکانە، دوای ئەویش سلێمانی بە (22) حاڵەت و بەسڕا بە (19) حاڵەت دێن.
دۆخی ئازادی ڕۆژنامەگەری لە عێراق بەردەوام جێگەی نیگەرانیی ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکانە. ڕێکخراوی "پەیامنێرانی بێ سنوور" لە ڕاپۆرتی ساڵی 2025دا عێراقی لە پلەی 155ی جیهان داناوە لە ڕووی ئازادی ڕۆژنامەگەرییەوە. هەرچەندە ئەمە پێشکەوتنێکە بە بەراورد بە پلەی 169 لە ساڵی 2024، بەڵام هێشتا دۆخەکە بە "مەترسیدار" هەژمار دەکرێت.
هاوکات، ڕاپۆرتەکان ئاماژە بەوە دەکەن عێراق یەکێکە لە مەترسیدارترین وڵاتان بۆ کاری ڕۆژنامەوانی و خاوەنی سێیەم بەرزترین ژمارەی ڕۆژنامەنووسی دیارنەماوە لە جیهاندا. ڕوانگەی عێراقی بۆ مافەکانی مرۆڤ و هاوپەیمانی بەرگری لە ئازادی ڕادەربڕین لە کۆتاییەکانی 2025دا هۆشدارییان دا لە زیادبوونی بەکارهێنانی یاساکانی سەردەمی ڕژێمی پێشوو بۆ ڕاوەدوونانی ڕۆژنامەنووسان و چالاکوانان، و داوایان لە دەسەڵاتی دادوەری کرد ڕۆڵی خۆی لە پاراستنی ئازادییەکاندا ببینێت.
