پارێزگاری دهۆک: شەهیدانی ئاشووری، شەهیدی کوردستانن

پارێزگاری دهۆک، جەخت لەسەر چارەنووسی هاوبەش و مێژووی پڕ لە قوربانیدانی گەلانی کوردستان دەکاتەوە و دەڵێت، "خۆشی و ناخۆشییەکانمان پێکەوە بووە و دەبێت پێکەوەش پارێزگاری لە برایەتی و بوونی خۆمان بکەین."

ئەمڕۆ یەکشەممە، 04ـی کانوونی دووەمی 2026، لە شارۆچکەی سێمێل، بە چاودێریی سەرۆک بارزانی و ئامادەبوونی قەداسەتی مار ئەوا سێیەم، پاتریارکی کەنیسەی ڕۆژهەڵاتی ئاشووری و ژمارەیەکی بەرچاو لە بەرپرسانی حزبی و حکوومی و سەربازی و پەرلەمانتاران، بەردی بناغەی مۆنۆمێنتی یادەوەریی شەهیدانی ئاشووری دانرا. 

ئەم مۆنۆمێنتە وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانیانی ئەو کۆمەڵکوژییە دروست دەکرێت کە لە ساڵی 1933 لەلایەن حکوومەتی ئەوکاتی عێراقەوە دژی گەلی ئاشووری ئەنجامدرا.

د. عەلی تەتەر، پارێزگاری دهۆک، لە گوتارێکدا ئاماژەی بە زنجیرەیەک کارەساتی مێژوویی کرد کە بەسەر گەلانی ناوچەکەدا هاتووە و گوتی: "چارەنووسی گەلی کوردستان وەهابوو کە ئێمە هەموومان پێکەوە لە خۆشی و ناخۆشیدا هاوبەش بین."

مێژووی هاوبەشی ستەم و کۆمەڵکوژی

پارێزگاری دهۆک ڕووداوەکانی ساڵی 1933ی خستە چوارچێوەیەکی مێژوویی فراوانترەوە و باسی لە فەرمانی دەرکراو دژی خەڵکی بادینان لە ساڵی 1914 لە سەردەمی شێخ عەبدولسەلام بارزانی کرد، کە تەنها دوای پێنج مانگ کۆمەڵکوژیی ئاشووری و ئەرمەنەکانیش ئەنجام درا. هەروەها ئاماژەی بە فەرمانی دژی بارزانییەکان لە ساڵانی 1931 و 1932 کرد و گوتی: "پاش تێپەڕبوونی ساڵێک، جارێکی تر فەرمانی ئاشوورییەکان دەرکرا." جەختیشی کردەوە، هەمان عەقڵییەتی شۆڤێنی و ڕەگەزپەرستانە لە پشت ئەم تاوانانەوە بووە.

 د. عەلی تەتەر ئاماژەی بە ڕۆڵی بەکر سدقی کرد کە فەرماندەیی هەمان ئەو لەشکرەی عێراقی دەکرد کە هەم فەرمانی دژی بارزانییەکانی جێبەجێ کرد و هەم ساڵێک دواتر کۆمەڵکوژیی ئاشوورییەکانی لە سێمێل ئەنجامدا. پارێزگار گوتی: "ئەو تاوانبارانەی ئەو سەردەمە، لە ڕەشید عالی گەیلانییەوە بگرە هەتا خوارەوە، فەرمان لەدوای فەرمانیان لەسەر گەلانی ڕەسەنی ئەم دەڤەرە جێبەجێ دەکرد و ئەو سیاسەتە هەتا کۆتایی ئۆپەراسیۆنی ئەنفال بەردەوام بوو."

پارێزگاری دهۆک مانگی ئابی بە "مانگێکی کارەساتبار" بۆ ناوچەکە وەسف کرد و سێ جینۆسایدی لەم مانگەدا بەبیرهێنایەوە:

- سەرەتای ئابی 2014: جینۆسایدی گەلی ئێزدی لە شەنگال و دەوروبەری.

- 7 تا 11ی ئابی 1933: جینۆسایدی گەلی ئاشووری لە سێمێل.

- 25ی ئابی 1988: جینۆسایدی گەلی کوردستان (موسڵمان، ئێزدی و کریستیان) لە قۆناغی کۆتایی ئەنفال لە بادینان.

 ئەو، گوتی: "لەم مانگەدا، هەر سێ پێکهاتە ڕەسەنەکەی دەڤەری بادینان، لەسەر دەستی ڕژێمە یەک لەدوای یەکەکان و بە هەمان عەقڵییەت، تووشی جینۆساید بوون. ئەمە چارەنووسی ئێمەیە."

"شەهیدانی ئاشووری، شەهیدی کوردستانن"

د. عەلی تەتەر دووپاتی کردەوە، حکوومەتی هەرێمی کوردستان و گەلی کوردستان قوربانیانی ئاشووری بە شەهیدی خۆیان دەزانن. دووپاتیشی کردەوە "ڕاستە ئەوان شەهیدی گەلی ئاشوورین، بەڵام لەسەر ئەم خاکەن و ئێمە وەک بەشێکی ڕەسەن لە شەهیدەکانمان سەیریان دەکەین."

هەروەها دانانی بەردی بناغەی ئەم مۆنۆمێنتەی بە درێژەپێدەری "برایەتیی دێرین و کۆنی نێوان گەلی ئاشووری و گەلی کورد" ناوبرد و جەختی لە سووربوونی حکوومەت و گەلی کوردستان کردەوە لەسەر پاراستن و بەردەوامیدان بە کولتوری پێکەوەژیان، سەرەڕای هەموو هەوڵەکان بۆ تێکدانی.

لە کۆتاییدا، پارێزگاری دهۆک داوای یەکڕیزیی گەلانی ڕەسەنی ناوچەکەی کرد بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی هەر مەترسییەک کە هەڕەشە لەسەر پێکەوەژیان و مانەوەیان لەسەر خاکی خۆیان دروست دەکات.