ئاوی لە بوتڵکراو؛ ژەهرێکی سپی لە ناو پلاستیکدا

زۆر کەس پێیان وایە ئاوی لە بوتڵکراو پاکترین و تەندروستترین بژاردەیە، بەڵام لێکۆڵینەوە نوێیەکان دەریدەخەن کە لە پشت پەردەی ئەو بوتڵە درەوشاوانەوە، مەترسی گەورە بۆ سەر جەستە، گیرفان و ژینگەی گۆی زەوی شاردراوەتەوە.

بەکارهێنانی ئاوی لە بوتڵکراو لە جیهاندا بووەتە کولتوورێکی رۆژانە و ساڵانە زیاتر لە 600 ملیار بوتڵ دەفرۆشرێت. بەڵام ئایا ئەم ئاوە بەو رادەیە پاکە کە رێکلامی بۆ دەکرێت؟ لێرەدا حەوت هۆکاری سەرەکی دەخەینە روو کە وات لێدەکات جارێکی دیکە بیر لەم خووەت بکەیتەوە:

1- بوونی مایکرۆپلاستیک:
لێکۆڵینەوەکان دەریدەخەن کە لە 93%ی نموونەکانی ئاوی لە بوتڵکراو، تەنۆکەی وردی پلاستیک (مایکرۆپلاستیک) دۆزراوەتەوە. ئەم تەنۆکانە کە لە خودی بوتڵەکەوە دەتوێنەوە، ماددەی کیمیایی وەک (BPA)یان تێدایە کە دەبنە هۆی تێکچوونی هۆرمۆنەکان و کۆئەندامی هەرس.

2- مەترسییە تەندروستییەکانی دیکە:
جگە لە پلاستیک، ئاوی لە بوتڵکراو ئەگەر بۆ ماوەیەکی زۆر لە ژێر تیشکی خۆر یان گەرمادا بمێنێتەوە، ماددەی ژەهراوی وەک (Phthalates) دەردەدات، هەروەها بەهۆی لاوازی چاودێری بەراورد بە ئاوی شارەوانییەکان، ئەگەری گەشەکردنی بەکتریا لە ناو ئەو بوتڵانەدا زیاترە.

3- شێواندنی ژینگە:
بەرهەمهێنانی تەنیا یەک بوتڵی ئاو پێویستی بە حەوت  لیتر ئاو و سووتاندنی بڕێکی زۆر سووتەمەنی هەیە کە دەبێتە هۆی دەردانی 200 گرام لە گازی (CO2). لە کاتێکدا لە جیهاندا تەنیا 9%ی پلاستیک دووبارە بەکاردەهێنرێتەوە، ئەوەی دیکە دەچێتە ناو دەریا و زەریاکان و ژینگە وێران دەکەن.

4- تێچوویەکی زۆر و ناپێویست:
لە رووی داراییەوە، ئاوی لە بوتڵکراو نزیکەی 2000 جار گرانترە لە ئاوی ئاسایی یان ئاوی فلتەرکراوی ماڵەوە. خێزانەکان ساڵانە بڕە پارەیەکی خەیاڵی لە کڕینی ئاوێک خەرج دەکەن کە دەکرێت بە تێچوویەکی زۆر کەمتر لە رێگەی فلتەری ماڵەوە دەستیان بکەوێت.

5-  گومان لە کوالێتی ئاوەکە:
رەنگە سەرسام بیت ئەگەر بزانیت زۆرێک لە ئاوە لە بوتڵکراوەکان تەنیا "ئاوی حەنەفی"ن کە کەمێک چارەسەرییان بۆ کراوە. زۆر کات ئەو ئاوەی لە ماڵەوە فلتەری دەکەیت، زۆر پاکتر و دەوڵەمەندترە بە کانزاکان وەک لەو ئاوەی نێو بوتڵی پلاستیک.

 6- سەختیی گواستنەوە و کۆگاکردن:
کڕینی کارتۆنی گەورەی ئاو و هەڵگرتنیان بۆ ناو ماڵ و پاشان فڕێدانی پاشماوەی بوتڵەکان، کات و ماندووبوونێکی زۆری دەوێت. لە کاتێکدا هەبوونی فلتەر و بوتڵێکی ستیل کە چەند جارێک بەکاربێت، زۆر ئاسانتر و مۆدێرنترە.

7- لەدەستدانی هەلی پاراستنی سروشت:
بەکارنەهێنانی ئاوی لە بوتڵکراو هەنگاوێکی گەورەیە بەرەو "سفر پاشماوە". بەم کارە تۆ دەبیتە بەشێک لە پارێزەرانی سروشت و رێگری دەکەیت لە زیادبوونی زبڵ و خاشاکی پلاستیکی لە شارەکەتدا.

شارەزایانی تەندروستی رێنمایی دەدەن کە باشترین جێگرەوە، بەکارهێنانی ئامێری فلتەرکردنی ئاوە لە ناو ماڵدا وەک سیستەمی RO هەروەها بەکارهێنانی بوتڵی ستیل یان شووشە کە چەندین ساڵ دەمێننەوە، نەک تەنیا تەندروستترە، بەڵکو تێچووەکەشی زۆر کەمترە.