مەسرور بارزانی لە رێوڕەسمی "ئی پسوولە" لێخۆشبوونێکی لە نرخی کارەبادا راگەیاند
ئەمڕۆ سێشەممە، 10ـی شوباتی 2026، بە ئامادەبوونی مەسرور بارزانی، سەرۆکی حکوومەتی هەرێمی کوردستان و عەلی ئەلعەللاق، پارێزگاری بانکی ناوەندیی عێراق و ژمارەیەکی زۆر لە وەبەرهێنەران و خاوەنکاران و بەڕێوەبەر و نوێنەرانی بانکەکان، لە رێورەسمێکی تایبەتدا، پڕۆژەی (ئی پسوولە) راگەیەنرا.
سەرۆکی حکوومەت لە پانێلێکی تایبەتدا، وەڵامی پرسیارەکانی پێشکەشکارەکەی دایەوە و باسی لە وردەکاریی وگرنگیی پڕۆژەکە کرد وەکوو ماڵپەڕێکی تایبەت بە پارەدانی خزمەتگوزارییە گشتییەکانی حکوومەتی هەرێمی کوردستان.
ئەمەش دەقی پانێلەکەیە:
- كەمتر لە سێ ساڵ، پانێڵێكی هاوشێوەی ئێستامان لە كۆنفرانسێك هەبوو لە هەولێر، نوێنەری بانكەكان ئەوكات باسی ئەوەیان دەكرد كە تەنیا كەمتر لە پێنج لەسەدای هاووڵاتییانی كوردستان خزمەتگوزاریی بانكی بەكار دەهێنن، چەند مانگێكی دیكە لەوە نزیك دەبینەوە كە نیوەی كوردستان ببنە خاوەنی هەژماری بانكی، لەوەش گرنگتر، لەو كاتەوەی پرۆژەی (هەژماری من) دەستی پێكردووە، نزیكەی چوار ملیار دۆلار بەسەرەوە چووەتە نێو خزمەتگوزاریی بانكی. لە قۆناغی ئەزموونیی پرۆژەی ئی پسوولە لە ماوەیەكی زۆر كەمدا نزیكەی 200 هەزار مامەڵەی پارەدان لە لایەن خەڵك ئەنجام دراوە، دەكرێ بپرسین دیدگای ئێوە لە پشت ئەم كارانە چییە و دەتانەوێ كوردستان بەرەو كوێ ببەن.
سەرۆكی حكوومەت:
زۆر سوپاس، خۆشحاڵم بەشدارم لەم پانێلە بۆ راگەیاندنی پرۆژەی ئی پسوولە، ئەمە دەستكەوتێكی گەورەی نیشتمانییە بۆ هەموو خەڵكی كوردستان و دەستپێكێكیشە بۆ ئەوەی هەموو خەڵكی عێراق بتوانێت سوود لەم ئەزموونە وەربگرێت. پێشەكیش دەمەوێ بەخێرهاتنی هەموو ئامادەبوانی بەڕێز بكەم، زۆر بەڕێز پارێزگاری بانكی ناوەندیی عێراق د. عەلی عەلاق، هەروەها كۆمپانیای هاوبەشی (مدفوعات)ی حكوومی (ئوردنی)، هەروەها وەزیرە بەڕێزەكان و ئامادەبووانی خۆشەویست. هەمووتان زۆر زۆر بەخێر بێن و سوپاس بۆ بەشداریكردنتان لەم هەنگاوە گرنگەی كە ئەمڕۆ ئێمە دەینێین. ئامانجی سەرەكيی لەم پرۆژەیە و لە پرۆژەكانی هاوشێوەی پێشووتریش ئەوەیە كە ئێمە بتوانین زیاتر خزمەتی هاووڵاتیيان بكەین و ئاسانكاریی خزمەتگوزاری بۆ هاووڵاتيیان بكەین، بەڵام ئەمە بە قسەكردن لەوانەیە ئاسان بێت، بەڵام كارێكی یەكجار زۆری دەوێت.
لە سەرەتاوە پێویستیمان بە دروستكردنی ژێرخانێكی ئابووری هەبووە كە بتوانێت رێخۆشكەر بێت تاكوو ئێمە بتوانین ئەم جۆرە خزمەتگوزارییانە بۆ هاووڵاتیيان بخەینە ڕوو. یەكەم هەنگاو ئەمەیە كە تۆ چۆن بتوانیت خزمەتگوزارییەكانی خۆت بكەیتە خزمەتگوزاریی دیجیتاڵی لە بەرنامەی ریفۆرمی حكوومەت كە لە سەرەتاوە گرنگییەكی یەكجار زۆرمان پێی داوە و بە سوپاسەوە دەتوانم بڵێم كە تیمەكانی بەشدار لە حكوومەت و بەڕێز كاك هیوا ئەفەندی دەورێكی زۆر باشی هەبووە، تیمەكەی سەرۆك وەزیران و وەزارەتە پەیوەندیدارەكان دەورێكی زۆر باشیان هەبووە لەو هەماهەنگی و هاوكاری و هاوبەشییە لە دروستكردنی ئەم ژێرخانە.
ئەمە گرنگە لە سەرەتاوە تۆ وەكوو هاووڵاتی بتوانیت سیستەمی بە دیجیتاڵكردن بكەیتە شوێنگرەوەی سیستەمە تەقلیدییەكانی پێشووتر كە هەم كاتێكی زیاتری دەوێت، هەم لەوانەیە سەرئێشەشی زۆر تێدا بێت بۆ هاووڵاتیان و وەكوو پێویستیش كارەكان بەڕێوە ناچن. لە سیستەمی پێشكەوتووی دونیا هیچ ئابوورییەك، بووژانەوەی ئابووری بە سیاسەتی كاش، یاخود بەكارهێنانی كاش زۆر زۆر بەرەوپێشەوە ناچێت، كەواتە پێشكەوتن لە ئابووریی كاش سنووردارە و ناتوانێت لە سنوورێكی دیاریكراودا تێپەڕێت. بۆ ئەوەی ئێمە بتوانین بووژانەوەی ئابووری لە هەرێمی كوردستان بەرەو قۆناغێكی باشتر ببەین، پێویستە ئێمە لەم قۆناغە خۆمان بگۆڕین و لەگەڵ وڵاتانی پێشكەوتوو وا بكەین هاوشێوەی ئەوان، بە دیجیتاڵكردنی خزمەتگوزارییەكان، بە تایبەتی سێكتەری ئابووری و سێكتەری دارایی و سیستەمی بانكی، ئەمە دەتوانێت زۆر زۆر یارمەتیدەر بێت هەم بۆ ئاسانكاریی خزمەتگوزارییە حكوومییەكان و هەم یارمەتیدانی خەڵكی هەرێمی كوردستان و هیوادارم دواتر لە هەموو عێراقیش كە ئەم جۆرە سیستەمە یارمەتیدەری بووژانەوەی ئابووری دەبێت.
لە سەرەتاوە ئەم ژێرخانە پێویستیی بەوەیە كە تۆ چۆن بتوانیت هەموو هاووڵاتییەك بەشدار پێ بكەیت، هەنگاوی یەكەمی ئێمە ئەوە بووە كە هەر هاووڵاتییەك بتوانێت خاوەنی هەژماری بانكیی خۆی بێت، لە سەرەتاوە كە (هەژماری من) وەكوو پرۆژەیەك پێشنیار كرا، تەنیا بۆ پێدانی مووچە نەبووە، بەڵكوو دروستكردنی ئەو پەیوەندییە بووە لە نێوان هاووڵاتی لەگەڵ حكوومەت، هاووڵاتی لەگەڵ سێكتەری بانكی، هاووڵاتی لەگەڵ هاووڵاتی لەگەڵ بزنسەكان كە ئەمە هەمووی زۆر پێویستە تاكوو هاووڵاتی بتوانێت سوودێكی زیاتر لە خزمەتگوزارییە بانكییەكانیش وەربگرێت. لە لایەكی ترەوە بانكەكانیش دەتوانن زۆر زیاتر پارەیان بە دەستەوە بێت بۆ دانەوەی قەرز ئەگەر هاووڵاتی پێویستی پێ بێت، یانیش بۆ راپەڕاندنی ئەو كارە داراییانەی كە پێویستە بانكەكان پرۆژەكانی خۆیان پێی جێبەجێ بكەن.
دوای ئەوەی كە هاووڵاتی بوو بە خاوەنی هەژماری بانكی، ئەو وەختە خزمەتگوزارییەكانی كە پێویستییان بە بەشداربوونی سێكتەری بانكی هەیە، ئاسانتر دێنە پێشەوە. كەواتە قۆناغی (ئی پسوولە)، سەرەتا بە پرۆژەی (هەژماری من) دەست پێكراوە. دوای ئەوەی كە (ئی پسوولە) ئەمڕۆ كە ئێمە باسی دەكەین، بۆ ئەوەیە ئاسانكاری بكرێت تا هاووڵاتیان بتوانێت پارەی خۆی بە شێوازی دیجیتاڵی بۆ ئەو كارە خزمەتگوزارییانەی كە حكوومەت پێشكەشیان دەكات، بدات. سەرەتای كارەكە بەم شێوەیەیە، ئێستا رووناكی یەكێكە لەو بەشانەی كە هاووڵاتی دەتوانێت بە سیستەمی (ئی پسوولە) پارە بدات، هەر كاتێك ویستی، لە هەر شوێنێك كە ویستی. كەواتە هیچ پێویست ناكات لەمەودوا بچێت لە سەفی دوور و درێژ بوەستێت، سەرئێشە و ماندووبوون، ئەم شتانە هەمووی وەلا دەنرێت و هاووڵاتی دەتوانێت زۆر ئاسوودەتر بێت لەوەی كە بتوانێت تێكەڵبوونی خۆی لەگەڵ حكوومەت و سوودوەرگرتن لەم كارە خزمەتگوزارییانە بەم جۆرە بەردەوام پێ بدات.
لە رێگەی ئەم خزمەتگوزارییانەوە خەریكە ناوچەكانی هەرێمی كوردستان زیاتر لێك گرێدەدرێنەوە و هەرێمی كوردستان بە تەواوی یەك دەخرێ، ئایا ئێوەش لێكەوتە ئەرێنییەكانی ئەم پرۆژانە بەم جۆرە دەبینن؟
سەرۆكی حكوومەت:
بێگومان خزمەتگوزارییەكان بۆ هەموو هاووڵاتیانە بەبێ جیاوازیی جوگرافی لە هەر شارێك و لە هەر ناوچەیەك بێت، ئەم خزمەتگوزارییانە كە پێشكەش كراون، بۆ سەرتاسەری كوردستان بووە. من سوپاسی هەموو ئەو خوشك و برایانەش دەكەم كە لە وەزارەتە پەیوەندیدارەكان لە دەسەڵاتدا بوون و یارمەتیی سەرخستنی ئەم پرۆژەیەیان داوە، هەموو لایەك بەشدار بووە لە دروستكردنی ئەم پرۆژەیە و بێگومان ئەمە خزمەتگوزارییەكان بە هەموو ناوچەكان دەگات، هەتا ئەو ناوچانەی كە دوورەدەستیشن، بەم شێوازانە و بە سوودوەرگرتن لە تەكنەلۆژیای سەردەم و دیجیتاڵی، دەكرێ زۆر زۆر ئاسانتر بتوانن هەم پارەی خۆیان بە حكوومەت بدەن و هەم بتوانن لە داهاتوویەكی نزیكیشدا ئارەزوومان ئەوەیە كە بتوانین پەیوەندییەكی باشتر لە نێوان بزنسەكان و هاووڵاتی دروست بكەین كە چیتر مەجبوور نەبن نەك تەنیا لەگەڵ حكوومەت، بەڵكوو لەگەڵ یەكتریش سوود لە سیستەمی دیجیتاڵی و ئەم سێكتەرە بانكییە وەربگرن كە دەخرێتە خزمەتیان.
- هاووڵاتییان لە هەموو شوێنێك، لە كەلار، لە زاخۆ، لە رواندز، لە هەموو شوێنێك وەك یەك پارە دەدەن، ئەوە گرنگە بۆمان روون بكەیتەوە كە پارەكە دواتر دەگەڕێتەوە بۆ پارێزگاكان خۆیان، ئەمە شەفافیەت زیاتر دەبێت.
سەرۆكی حكوومەت:
ئامانج لەم كارە خزمەتگوزارییانە چەند شتێكە، وەك باسم كرد، ئاسانكارییە بۆ هاووڵاتی و خزمەتگوزاریی زیاتر بخرێتە بەردەستی هاووڵاتی، بەڵام لە هەمانكاتدا بەرچاوڕوونیی زیاتریش هەم بە هاووڵاتی و هەم بە حكوومەت بدرێت، شەفافیەت هەبێت كە ئێمە بزانین داهاتەكانمان چۆنن و لە كوێن و خەرجییەكانیشمان بە چ شێوازێكن. لەگەڵ كۆمپانیای تر كار كراوە لەسەر ئەوەی كە هەتا بێن چاودێریی چۆنیەتی بەكارهێنان و كۆكردنەوەی داهاتەكان و خەرجییەكانی ئەم داهاتانە بكرێت.
بێگومان هاووڵاتی لە هەر شوێنێك، لە هەر شارێك، لە هەر پارێزگایەكی كوردستان بێت، كە بەشدار دەبێت لە پێدانی پارەی خۆی بە شێوازێكی دیجیتاڵی بۆ ئەو كارە خزمەتگوزارییەی كە لەم پارێزگایە یان لەم شارە پێشكەشیان دەكرێت، ئەو داهاتە جارێكی تر دەگەڕێتەوە بۆ خزمەتگوزاریی ئەو ناوچەیە و ئەو شارە و ئەو پارێزگایە. كەواتە هیچ پارێزگایەك مافی نافەوتێ، هیچ هاووڵاتییەكیش مافی نافەوتێ. هەموو دەسەڵاتە خۆجێییەكان دەتوانن سوودمەند بن و سوودیش وەربگرن لەو كارە خزمەتگوزارییانە كە پێموایە زۆر زۆر زیاتر داهاتەكەشیان زیاتر دەبێت، لەبەر ئەوەی زۆرجار هاووڵاتی هەبووە ئارەزووی ئەوەی هەبووە بتوانێت پارەی كارەبای خۆی بدات، بەڵام لەبەر ئەوەی یان تاقەتی نەبووە بچێت لە سەفی دوور و درێژ بوەستێت یانیش حكوومەتی هەرێم ئەوەندە كەسەی نەبووە بەدواداچوون بكەن بۆ وەرگرتنەوەی پارە یان ئەو هەق و حیسابەی وەزارەتە پەیوەندیدارەكان لەگەڵ هاووڵاتیان هەیانە، بۆیە ئێستا بەم شێوازە ئەم كێشانە هەموویان چارەسەر دەبن، كەواتە هاووڵاتی زۆر ئاسانتر دەتوانێت لە شوێنی خۆی، لە ماڵی خۆی و لە هەر كاتێك خۆی ویستی، پارەكەی خۆی بدات و ئەو وەختە حكوومەتیش دەزانێت داهاتەكانی چۆنە بۆ ئەوەی زیاتر بتوانێت رێكخستنی داهات و خەرجییەكانی خۆیشی بكات.
- پرۆژەی (هەژماری من) وای كرد كە خەڵكی بە خێراییەكی زۆر ببنە خاوەنی هەژماری بانكی، ژێرخانی بانكی پێویستە لەگەڵ ئەم پرۆسەیە هاوتەریب گەشە بكات، ئێستاش خەڵك دەچنە بانكەكان چەند كاتژمێرێك دەوەستن بۆ راییكردنی مامەڵەیەك، پێشنیاز و بەرنامەی بەڕێزتان چیە بۆ ئەوەی ژێرخانی بانكی بەرز بكەینەوە؟
سەرۆكی حكوومەت:
ئەمە بەرنامەیەكی تێكەڵاو و تەواوكەری یەكترن، ئەم سەكۆیانە كە پێشكەش دەكرێن، خزمەتگوزارییەكان كە پێشكەش دەكرێن، بەڵام بنكەی سەرەتایی بۆ دروستكردنی ئەم جۆرە خزمەتگوزارییانە راستە سێكتەری بانكییە. ئێستا بەڕێز پارێزگاری بانكی ناوەندیی عێراق لێرەیە لەگەڵ خاوەنی چەندین بانك، بەڕێز عەلی عەلاق پرۆژەیەكی دەست پێكردووە هی ریفۆرمی بانكەكان كە پرۆژەیەكی زۆر جێی دڵخۆشییە و من دەتوانم لێرەوە بڵێم كە بەڕێزیان بەراستی شایانی ئەوەیە هەموومان دەستخۆشی لێ بكەین، جێی رێز و پێزانینە و ئەگەر ئەو بەرنامانەی كە بەڕێزیان ئێستا خەریكە دەستی داوەتێ و تەواو ببن، ئەو شتانە هەموویان دەكرێ زۆر زیاتر خەڵك لێی سوودمەند بێ و ئابووریی عێراقیش بەرەو باشتر هەنگاو دەنێت. من سوپاسی بەڕێزیان دەكەم و بە دڵنیاییشەوە دەتوانم بڵێم ئەگەر چەند كەسێكی وەك بەڕێزیانمان هەبوایە، لەوانەیە ئێستا قەیرانی دارایی لە عێراق نەمابایە. بەڵام پێویستیمان بەم ریفۆرمانە هەیە، بێگومان ریفۆرم لە سێكتەری بانكی زۆر گرنگە و بێگومان یارمەتیش دەدات. ئێمە پشتیوانییەكی زۆری سێكتەری بانكی تایبەت دەكەین كە سێكتەری تایبەت زۆر گرنگە و بانكەكان دەتوانن رۆڵیان هەبێت لە پێشخستنی سیاسەتی ئابووری و سیاسەتی دارایی لە وڵاتەكەدا.
- گرنگە راگەیاندنی حكوومەت و راگەیاندنەكانی دیكە یارمەتیدەر بن لە پێشخستنی هۆشیاریی خەڵكیش، چونكە هاووڵاتیان روكنێكی گەورەن لە پرۆسەكەدا، چونكە بابەتی هەڕەشەی ئەلیكترۆنی هەیە، رای ئێوە چییە؟
سەرۆكی حكوومەت:
راستە تەكنەلۆژیاش بێ كەموكورتی نییە، بەڵام وابزانم هەموو ئەو سەكۆیانەی كە ئامادە دەكرێن و بۆ خزمەتگوزاریی خەڵك پێشكەش دەكرێن، بیریان لەوە كردووەتەوە كە چۆن مافی خەڵكەكە پارێزراو بێت و مافیان نەفەوتێ، كەواتە رێگە هەیە كە رێگە لەوانە بگیرێت كە بەداخەوە بیانەوێ بەخراپ سوود لەم تەكنەلۆژیایە ببینن. ئەوەی سایبەر سكیوریتی كە هەیە، كاری باش كراوە لە پاراستنی مافی هاووڵاتیان لەم روانگەیەوە. بەشێكی زۆری دەگەڕێتەوە سەر خودی هاووڵاتی كە هاووڵاتی چەند ئامادەیە سوود لە تەكنەلۆژیای سەردەم وەربگرێت. پێموایە نەوەی نوێ و ئەم گەنجانەی كە ئێستا هەن زۆر ئەم كێشەیان نییە، چونكە زۆر تێكەڵاو و شارەزای بەكارهێنانی تەكنەلۆژیان، لەوانەیە تۆزێك ئەوانەی پێشتر كە زۆر شارەزای تەكنەلۆژیا نەبوون، پێویستییان بە یارمەتی هەبێت یان حكوومەت پێویستیی بەوە بێت كە زیاتر رێنمایی دەربكەن و من داوای ئەوەشم كردووە كە رێنمایی زیاتر دەربكەن، هەروەها هەموو ئەو بانك و ئەو جزدانانەی ئەم كارەش دەكەن، خۆیان بەرنامەیان هەیە لە سۆشیال میدیا و هەتا ئەو سەكۆیەی كە پێشكەشی دەكەن، شێوازی چۆنیەتیی بەكارهێنانی ئەم كارە خزمەتگوزارییانە هەمووی دەخەنە ڕوو، ماوەیەكیشی دەوێت تاوەكوو هەموو هاووڵاتییەك لێی رابێت. چونكە پێشتریش خۆشمان بینیمان هەتا لە دانانی ئەی تی ئێم و پارە راكێشان جاری وا هەبوو دەتبینی سەفێك دروست بووە، بەڵام دواتر خەڵك وردە وردە فێردەبێ و لێی رادێ. ئەمە شتێكە لە سەرەتاوە ئەگەر كەسێك بەهۆی نەزانین یان ناشارەزایی نەیتوانی وەكوو پێویست سوودی لێوەربگرێت، با بێئومێد نەبێ. چونكە ئەمە لەوانەیە چەند سەعاتێكی دەوێ تاكوو خۆی لێڕابێنێت و فێر ببێ، بەڵام دواتر كە بینی چەند سوودمەندە و چەند لە كاتەكەی بۆ دەگەڕێتەوە و چەند لە پارەكەی بۆ دەگەڕێتەوە، ئەمە هەمووی ئەو سوودانەن كە ئەم جۆرە سیستەمانە دەتوانن بۆ هاووڵاتیان دابینی بكەن.
- پرۆژەی رووناكی یەكێك بووە لە هەرە گرنگترین پرۆژەكانی حكوومەت، لەم دواییانە گلەیی لە نرخی كارەباكە دەكەن، ئایا هیچ دەستپێشخەرییەك هەیە كە لەم مانگەدا بتوانن شتێك بۆ خەڵك بكەن؟
سەرۆكی حكوومەت:
جارێ با باسی پرۆژەكە بكەین، پرۆژەی رووناكی پرۆژەیەكە كە توانی لە ماوەیەكی پێوانەیی زۆربەی كوردستان بكات بە خاوەنی كارەبای 24 كاتژمێری، ئەمە كێشەیەكە كە زیاتر لە 30 ساڵە لەم وڵاتەدا هەیە، ئێستاش لە شوێنەكانی تری عێراق دیسان ئەم كێشەیە بەردەوامە. ئەو هەوڵەی كە دراوە كارەبای 24 كاتژمێری دروست بكرێت، بێگومان هەوڵێكی زۆر، ماندووبوون و شەونخوونییەكی زۆری بۆ كراوە، لە خوا بەزیاد بێت ئێستا نزیكەی 75-80%ی كوردستان خاوەنی كارەبای 24 كاتژمێرییە. بەپێی ئەو بەرنامەیەی كە پێشتر داڕێژرابوو، دەبوایە بۆ كۆتایی ئەمساڵ هەموو كوردستان بكرێ بە كارەبای 24 كاتژمێری، بەڵام ئەوەی من بیستم لە تیمەكە، بە منیان گوتووە كە زیاتر لە وادەی خۆی، واتە لە هاوینی ئەمساڵ، هەموو كوردستان دەبێتە خاوەنی كارەبای 24 كاتژمێری. ئەمە دەستكەوتێكی یەكجار زۆرە. بەڵام با بێینە سەر ئەوەی كە هاووڵاتی چۆن مامەڵە لەگەڵ كارەبا دەكات. پێشتر هاووڵاتی لەوانەیە كارەبای زۆر بەكار نەهێنابێ، یانیش كارەبای زۆر بەكار هێنابێ، جیاوازییەكی ئەوتۆ لە نێوان بەكارهێنانی كارەبا نەكراوە، بەپێی ئەو سیستەمە كە سمارت میتەر دانراوە، هاووڵاتی خۆی بەرپرسە لە شێوازی بەكارهێنانی كارەبا، كێ زیاتر كارەبا بەكار دێنێ، خەرجیی زیاتری كارەباكەش لە ئەستۆ دەگرێت، ئەوەی كەمتر بەكار بهێنێت، بێگومان نرخی كارەبا بۆی كەمترە. ئەمە لەسەر ئاستی بازرگانیش وایە. پێشتر وا نەبووە، هاووڵاتی زیاتر لە پێویست پارەی داوە، بەڵام شوێنە بازرگانییەكان كەمتر لە حەدی خۆی پارەیان داوە. ئێستا بەهۆی سمارت میتەر، دادپەروەرییەك دروست بووە، واتە هەركەسێك بەپێی رێژەی بەكارهێنانی كارەبا پارەكەی خۆی دەدات. ئەم زستانە زستانێكی سەخت بووە، بەداخەوە بەڵام زستانێكی زۆر سەخت بووە، لەوانەیە خەڵك زۆر زیاتر لە كاتێكی نۆرماڵ كارەبای بەكار هێنابێت، هیتەری بەكار هێنابێت، سۆپا و شتی وەها كە بە كارەبا كار دەكەن، ئەوانەیان بەكار هێنابێت. كەواتە جیاوازیی نرخی كارەبا لە بەكارهێنانی كارەباكەیە نەك لە نرخەكەی. حكوومەت بە هیچ جۆرێك ناتوانێ و مافی ئەوەشی نییە كە دەستكاریی نرخی كارەبا بكات بەبێ موافەقە، ئەوەی كە كراوە خودی هاووڵاتی كارەبای زیاتری بەكار هێناوە. ئەوەی من بیستم ئەمجارە تەنیا بۆ 30 رۆژیش نەبووە، 45 رۆژ بووە، ئەگەر هاووڵاتی هەستی پێنەكردبێت، پێیوایە هی 30 رۆژە، 30 رۆژ نەبووە، هی 45 رۆژ بووە كە بێگومان زیاتر دەبێت لە 30 رۆژ، بەڵام سەرەڕای ئەوەش، بەهۆی ئەوەی كە پرۆژەكان نوێن و خەڵك هێشتا بە تایبەتی وەكوو پێویست لێی رانەهاتووە، ئێستا ئێمە خەریكە (ئی پسوولە)ش ئەمڕۆ رادەگەیەنین، من دەمەوێ ئەوە بڵێم، هەموو هاووڵاتییەك، ئەگەر ئی پسوولە بەكار بهێنێت بۆ پێدانی پارەی كارەبا، لەمڕۆوە 30 ڕۆژی هەیە كە بەشدار بێت و داشكاندنێكی 20% بۆ ئەوەی یارمەتیی هاووڵاتیان بدەین بە تایبەتی لەبەر بارودۆخی سەختی زستان و كارەباكە كە لە هەموو شوێنێك نەبووە، هەر كەسێك ئامادە بێت ئی پسوولە بەكار بهێنێت، من داوا دەكەم لە حكوومەت كە داشكاندنێكی 20%یان بۆ بكەن لە نرخی داهاتوویان كە ئەم مانگە دێتەوە.
جا ئەمە بەشێكە لەو یارمەتییەی كە حكوومەت دەتوانێت بیكات و هاوكاریان بێت، بەڵام سەرەڕای ئەوەش من دیسانەوە دەیڵێمەوە، با سەیری ئەوەش بكەین، چوار هەزار موەلیدە ئێستا لە كوردستان هەڵگیراون كە هەموویان دەبوونە هۆكاری دروستبوونی پیسبوونی هەوا، واتە ئەم دووكەڵەی كە ئەم چوار هەزار موەلیدەیە تێكەڵی هەوایان دەكرد، بەرامبەر بووە لەگەڵ دووكەڵی 700 هەزار ئۆتۆمبێل، ئەمانە هەموویان ئێستا نەماون، ئەگەر تەماشای شارەكان بكەن دەبینن كە جیاوازییەكی بەرچاو هەیە لە پاكوخاوێنیی ئاووهەوا. ئەمە زۆر یارمەتیی هاووڵاتیان و یارمەتیی ژینگەش دەدات و یارمەتیی خودی هاووڵاتیش دەدات كە زیاتر بەرپرس بێت لە بەكارهێنانی وزە بۆ خۆی. وزە شتێك نییە بەلاش بێت، لە هەموو دونیا خەڵك بەرپرسیارە بۆ ئەوەی خۆی هەست بە بەرپرسیارێتیی بەكارهێنانی وزە بكات. لە هەرێمی كوردستانیش وایە، گوناحە پێویستیت بە كارەبا نەبێت و زیاد لە حەدی پێویست بەكاری بێنیت، با زیادەڕەوی نەكرێ، من دڵنیام لەوەی كە هاووڵاتی زۆر زۆر كەمتر لە پێشتر مەجبوور دەبێت پارەی كارەبا بدات.
- پێشتر كە حكوومەت بەڵێنی كاركردنی دەدا، متمانەی خەڵك بە حكوومەت لاواز بوو، ئێستا سەرەڕای هەموو كێشە و ئەو ناخۆشییانەی خەڵك و حكوومەتی بەڕێزیشتان پێیدا تێپەڕیون لە ساڵانی رابردوو، دەستكەوتێكی گەورەتان بەدەست هێناوە، متمانەی خەڵك بە قسەی ئێوە زیاد بووە. كە بە خەڵك بڵێن مانگی شەش ئەو پرۆژەیە جێبەجێ دەبێت، خەڵك پێیوایە كە مانگی شەش جێبەجێ دەبێت. ئێوە دەتوانن سوود لەو متمانەیە وەربگرن. رای ئێوە چییە؟
سەرۆكی حكوومەت:
من پێشەكی شوكری خوا دەكەم كە ئەو دەرفەتەی پێداین بتوانین ئەو بەڵێنانەی كە داومانە جێبەجێیان بكەین و ببین بە جێی بڕوای خەڵكی كوردستان. ئەمە شانازییەكی گەورەیە ئەو متمانەیە دروست بووبێت و هیوادارم خەڵكی كوردستانیش هەست بەو بەرپرسیارێتییە بكەن، ئەمە كارێكی هاوبەشە، حكوومەت بەڵێنی گەیاندنی خزمەتگوزاری بە هاووڵاتی دەدات و جێبەجێشی دەكا و هاووڵاتی متمانەی لا دروست بووە، بەڵام بەشەكەی تر بەرپرسیارێتیی خودی هاووڵاتییە لە چۆنیەتیی بەكارهێنانی ئەو كارە خزمەتگوزارییانە. كارەبا بێت، بەكارهێنانی ئاو بێت، گوێڕایەڵیی رێنماییەكان بێت. ئەمە بەرپرسیارێتیی هاووڵاتییە كە هەردووكیان دەتوانن تەواوكەری یەكتر بن و بێگومان زیاتر دەتوانین هاوكاریی یەكتر بكەین و خزمەتگوزاریی زیاتریش پێشكەشی خەڵكی كوردستان بكەین. پێشتر ئێمە زۆرجار بیروبۆچوونمان هەبووە، روئیامان هەبووە بەوەی كار بكەین بۆ خەڵك، من قەت نەهاتووم بڵێم بڕوامان پێ بكەن بۆ ئەوەی فڵان شتتان بۆ بكەین، بەڵام دوای ئەوەی كە ئەركەكەی خۆمان جێبەجێ كرد و خزمەتگوزارییەكانمان پێشكەش كردن، ئیتر پێویست بە قسەكردن نەبوو و خەڵك خۆی بەرهەمی كارەكانی ئێمەی بینی و ئەو متمانەیە لە كردارەكاندا دەركەوتووە نەك لە قسەكردندا. دیسانیش من سوپاسی خەڵكی كوردستان دەكەم و سوپاسی خوا دەكەم كە ئەو دەرفەتەی پێ بەخشین.
- لەم چەند خولەكەی ماوە حەز دەكەم قسە لەسەر ئاییندە بكەین، كامانەن ئەو پرۆژە و دەستپێشخەرییانەی كە لە چەند مانگی داهاتوودا دەكرێن؟
سەرۆكی حكوومەت:
من لە سەرەتاش باسم كرد، ئەركی ئێمە ئەوەیە كە ئێمە ئاسانكاریی بۆ خەڵك بكەین و خزمەتگوزاریی زیاتر بۆ خەڵكی كوردستان بكەین. ژێرخانێكمان پێویست بوو، بەشێكی ئەو ژێرخانە دروست بووە، هێشتا ماویەتی، ئێمە تەنیا ئەمڕۆ باسی دیجیتاڵكردنی خزمەتگوزارییەكان دەكەین بەڵام ژێرخان لە زۆر رووی تریشەوە پێویستە كە بەشێكی هەوڵمان داوە بەتایبەتی بابەتی رێگەوبانەكان بۆ نموونە كە هەوڵمان داوە، دروستكردنی باڵەكانەكانە، لە زۆر سێكتەری ترە، مەسەلەی پەرەپێدانە بە كەرتی كشتوكاڵییە، كەرتی تەندروستییە، خوێندنە، گەشتوگوزارە، یانی ئەو شتانەی كە پێویستن ژێرخانێكی پتەو بۆ ئەم وڵاتە دروست بكرێت كە یارمەتیدەری بووژانەوە و پەرەپێدانی ئابووریی كوردستان بێ، ئێمە هەنگاوی باشمان بۆ ناوە، هێشتا نەگەیشتووینەتە قۆناغی دوایی. ئێمە هێشتا لە سەرەتاین، ئەو شتانەی كە ئێستا دەستمان پێكردووە، ئەمە سەرەتایەكە كە هاووڵاتی بتوانێت سوود لەو كارە خزمەتگوزارییانە وەربگرێت و كاری زیاتر بتوانین بەیەكەوە بكەین. بەڵام یەكەم هەنگاو ژێرخانەكەیە، تۆ ژێرخانت نەبێ، هەرچی بەرنامەشت هەبێ، سەرناكەوێ. دەبێ ئامرازەكەت بەدەستەوە بێ و رێگاكەت بۆ دیاری بكرێ و بتوانین ئەم كارانەی كە ئێمە لە خەیاڵماندایە بتوانین بۆیان بكەین. بۆیە بەرنامەی زۆر زۆر باشمان هەیە و ئێمە دەمانەوێ بابەتی پێشخستنی تەكنەلۆژیا بخەینە خزمەتی هاووڵاتیانەوە، بووژانەوەی ئابووریی زیاتر لە وڵاتەكەمان هەبێ، سێكتەری بانكی بەهێزتر لە وڵاتەكەمان هەبێ، كوردستان بتوانێت دەستپێشخەر بێت و نموونەیەكی سەركەوتووی بەرچاوی عێراقیش بێت كە هەموو عێراق بتوانێت سوود لە ئەزموونی هەرێمی كوردستان وەربگرێت و ئەو شتەی ئێمە دەتوانین لێرە بیكەین، بتوانین لە هەموو عێراق دووبارەی بكەینەوە كە بێگومان باشتركردنی بارودۆخی ئابووری لە وڵات و لە ناوچەكە جارێكی تر كاریگەریی راستەوخۆی دەبێتەوە لەسەر بووژانەوەی ئابووری لە هەرێمی كوردستان. من زۆر خۆشحاڵم و پێویستیمان بە یارمەتی و متمانەی خەڵك هەیە، هاوكار و بەشدار بن لەگەڵمان و پشوودرێژ بن لەگەڵمان، بۆ ئەوەی ئێمە بتوانین زیاتر هاوكاریی یەكتر بكەین و وڵاتەكەمان زیاتر ئاوەدان بكەینەوە.
- پاش پێنج ساڵی دیكە، دەتەوێ كوردستان لە چ ئاستێكدا بێت لە رووی پەیوەندیی نێوان خەڵك و حكوومەت و هاووڵاتیان؟ پەیوەندیی نێوان پێكهاتەكانی كۆمەڵگە؟
سەرۆكی حكوومەت:
بێگومان دەمانەوێ كوردستان پێشكەوتووتر بێ، خەڵكمان ئاسوودەتر بێ، دەمانەوێ باری ئابووریی خەڵك باشتر بێ، ستانداردی ژیانی خەڵك باشتر بێ، لە هەموو سێكتەرەكان پێشكەوتن هەبێ. ئێمە ناتوانین تەنیا داكۆكی لە سێكتەرێك بكەین و سێكتەرەكانی تر وەلا بنێین، دەنا وەك خۆشت باست كرد زۆر لامان گرنگە كە سێكتەرەكانی خوێندنە، تەندروستییە بەرەو پێشەوە بچێت و كاری باشیشمان لەم روانگانەوە كردووە، تەواو نەبووە، بەڵام دروستكردنی چەند دامەزراوەیەك بۆ پەرەپێدان و بەهێزكردنی سیستەمی خوێندن، نەك لە پرایڤت سێكتەر، یان ئەو زانكۆ تایبەتەكان، بەڵكوو لە سێكتەری گشتی، لە زانكۆكانی حکومیش ئێمە دەمانەوێ كە ئاستی خوێندن زۆر زۆر باشتر بكەین. ئەمە زۆر گرنگە بۆ پێشخستنی وڵاتەكە و پێگەیاندنی نەوەیەكی زیرەكتر و بەتواناتر كە بێگومان بە سیستەمی خوێندندا تێدەپەڕێت.
ئەم شتانە هەمووی لای ئێمە گرنگن، ئێمە دەمانەوێ هەموو سێكتەرەكان بەرەوپێشەوە بچن، هیچ شوێنێك لە كوردستان نەمێنێ، هیچ سێكتەرێك لە كوردستان نەمێنێت كە پێشكەوتنی تێدا نەكرابێت، بەڵام من دیسانیش ئەوە دەڵێم، دوای پێنج ساڵی تریش، هێشتا ئێمە روئیای ئەوەمان دەبێت كە بەرەوپێشتر بچین، كەواتە پێشكەوتن سەقفێكی نییە، چەند پێش بكەویت، دیسان تموحت هەیە و دیسان ئارەزووی ئەوەت هەیە كە زیاتر پێش بكەویت. خۆشمان دەتوانین سوود لە وڵاتانی پێشكەوتووی دونیا وەربگرین، زۆر لەو وڵاتانە بە ماوەیەكی زۆر كەم لە وڵاتێكی پاشكەوتوو بۆ وڵاتێكی پێشكەوتوو گۆڕاون. ئێمە دەكرێ سوود لە ئەزموونی ئەو وڵاتانە وەربگرین و دەكرێ تایبەتمەندیی كوردستان و تایبەتمەندیی عێراقیش بپارێزین و زۆر شت هەیە كە دەتوانین خۆمان ببین بە نموونەیەكی سەركەوتوو بۆ وڵاتانی تر.
- ئێستا ئەو پارەی مووچە كە دێتە نێو هەژمارەكانەوە، خەڵك زوو پارەكە دەردەهێنێت، تەنیا 10%ی پارەكە لەسەر هەژمارەكان دەمێنن، بانكەكان پێویستییان بەوە هەیە كە پارە لەنێو هەژمارەكاندا بمێنێتەوە، پێتوایە ئێمە لە ئاییندەدا، بۆ نموونە سێ ساڵی تر، بگەین بەو ئاستەی كە خەڵك بتوانێت پارە لە بانكەكان وەربگرێت؟
سەرۆكی حكوومەت:
بێگومان نەك سێ ساڵی دیكە، ئێستا خەڵك دەتوانێت. ئەوەی گرنگە كە هەژماری بانكی دروست بوو، خەڵك بە رێگەی بانكەوە توانی مامەڵەی دارایی لەگەڵ یەكتر بكات، لەگەڵ حكوومەت بكات، لەگەڵ بزنسەكان بكا، دروستكردنی متمانە لەگەڵ بانكەكان گرنگە، ئەگەر بەشێك لەو پارەیە لە لای بانكەكان بمێنێتەوە، بێگومان ئەو بانكە دەتوانێ زیاتر قەرز بە هاووڵاتی بدات. ئامانجی ئێمەش لە (هەژماری من) تەنیا ئەوە نەبووە كە مووچە وەربگرێ، بۆ ئەوە بووە هەموو خزمەتگوزارییەكانی كە بانك دەتوانێ پێشكەشی هاووڵاتی بكات، هاووڵاتی لێی سوودمەند بێ، یەكێك لەو شتانە وەرگرتنی قەرزە، ئێمە نامانەوێ قوتابییەك یان هاووڵاتییەك، یان كرێكارێك، یان فەرمانبەرێك هەتا هەتایە چاوەڕێی ئەوە بكات كە ئایا دەتوانێ ببێ بە خاوەنی ئۆتۆمبێلێك ببێ بە خاوەنی شوێنێكی نیشتەجێبوون بۆ خۆی یان نا؟ دەمانەوێ ئەگەر ئێستا توانای ئابووریشی ئەوەندە نەبێت، بە شێوازی قەرز لە بانكەكە وەربگرێ و دواتر بە شێوەی قەرز بتوانێ پارەكەی خۆی بداتەوە.
كەواتە ئەم پرۆژانەی كە دەستمان پێكردوون، هەموویان كە دەخرێنە خزمەتی هاووڵاتی، هاووڵاتی هەست بە بوونی خۆی دەكا، هەست بە بڕیاری ئابووریی خۆی دەكات كە خۆی دەتوانێ زیاتر سوود لە ئیمكانیاتی ئابووریی خۆی وەربگرێ. ئەمە ویستی خۆیەتی و لەسەر خودی هاووڵاتی دەمێنێتەوە، ناچار نییە پارەكەی بهێڵێتەوە و ناچاریش نییە هەمووی دەربهێنێت، تەنیا دروستبوونی متمانە لە نێوان هاووڵاتی و بانك وا دەكات هاووڵاتی بەشێك لە پارەكەی خۆی ئەگەر لە لای بانكەكان بهێڵێتەوە، بانك زۆر زۆر زیاتر دەتوانێت سوود لەو پارەیە وەربگرێ بۆ پێدانی قەرز بە هاووڵاتی و بێگومان هاووڵاتیش بتوانێت توانای كڕینی شتومەكی زیاتر بێت لەو مووچەیەی كە وەریدەگرێت، بە حوكمی ئەوەی كە دەتوانێت قەرز لە بانكەكان وەردەگرێت، ئەمانە شتی زۆر ئاسان و ئاسایین لە هەموو وڵاتانی پێشكەوتووی دونیادا هەیە. ئەوەی ئێمە زۆر حەز دەكەین ببینین پێشكەوتنە لە سێكتەری بانكی كە هەروەكوو پێشتریش باسم كرد، ئێستا بەرنامەیەكی تۆكمە و باش هەیە كە ریفۆرم لە سێكتەری بانكەكان بكرێ و پێموایە ئەمە دەكرێ یارمەتیدەر بێ بۆ ئەو ئامانجەی كە جەنابت باست كرد.
- هیوای سەركەوتن بۆ پرۆژەی (ئی پسوولە) دەخوازین كە خەڵك پێموایە كۆمەڵگە و حكوومەت و خەڵك لە قۆناغ و سەردەمێكەوە بۆ قۆناغ و سەردەمێكی جیاواز دەگوازێتەوە، سوپاست دەكەین بۆ ئەو دەرفەتە و بە تایبەت ئەو داشكاندنەی كە بەڕێزتان بۆ خەڵكی كوردستانتان راگەیاند.
سەرۆكی حكوومەت:
زۆر زۆر سوپاس، سوپاسی جەنابت دەكەم و پیرۆزبایی لە خەڵكی كوردستان دەكەم بۆ ئەم پرۆژە گرنگە كە پێموایە وەچەرخانێكە و زۆر زۆر یارمەتیدەر دەبێت بۆ گەیاندنی كارە خزمەتگوزارییەكان بۆ هاووڵاتی، لە لایەكەوە هاووڵاتی بتوانێ بە رێگەی ئەم سیستەمە پێشكەوتوانە مووچەی خۆی وەربگرێ و لە لایەكی ترەوە بتوانێ ئەو پارەیەی كە دەكەوێتە سەر هاووڵاتی بۆ كارە خزمەتگوزارییەكان بداتەوە. لەمەش گرنگتر ئەوەیە كە بەرنامەی داهاتوومان، تەنیا فەرمانبەری حكوومەت ناگرێتەوە، هەموو هاووڵاتیەك لە كەرتی تایبەتیش سوودمەند دەبێ و پێویستە بە شێوازێكی دیجیتاڵی ئەم كارە بازرگانییانە بكات كە تێكەڵبوونی دارایی و مالی و بووژانەوەی ئابووری لە وڵاتدا هەمووی وەك پاكێجێك ئێمە دەیبینین و ئینشائەڵا بەرەو پێشەوەی دەبەین.
پیرۆزبایی لە خەڵكی كوردستان دەكەم و هیوادارم هەمیشە سەركەوتوو بن.