15ـی ئایار؛ رۆژی زمانی کوردی و هێمای خۆڕاگری لە بەرانبەر هەوڵەکانی سڕینەوە
15ـی ئایار رۆژی زمانی کوردی و ساڵیادی وەچەرخانێکی مێژووییە لە ئەدەبی کوردیدا و ساڵانە چەندین چالاکی ئەدەبی بەم بۆنەیەوە لە هەرچوار پارچەی کوردستان و تاراوگە بەڕێوەدەچن.
ئەمڕۆ 15ـی ئایاری هەمووساڵێک، وەک رۆژی زمانی کوردی دیاریکراوە، ساڵانە لەلایەن کوردان لە هەر چوار پارچەی کوردستان و تاراوگە بە ئەنجامدانی چالاکی جۆراوجۆری ئەدەبی و رۆشنبیری بەرز رادەگیرێت.
مێژووی دیاریکردنی ئەم رۆژە وەک "رۆژی زمانی کوردی" دەگەڕێتەوە بۆ 15ـی ئایاری ساڵی 1932، کاتێک بۆ یەکەمجار میر جەلادەت عالی بەدرخان لە شاری دیمەشق، یەکەم ژمارەی گۆڤاری "هاوار"ـی بڵاوکردەوە.
گۆڤاری هاوار وەرچەرخانێکی گەورە بوو لە مێژووی زمان و ئەدەبی کوردیدا، چونکە بۆ یەکەمجار ئەلفوبێی لاتینی کوردی لەو گۆڤارەدا داڕێژرا و بەکارهێنرا.
لە ساڵی 2006ـەوە، ئەم رۆژە بە فەرمی وەک رۆژی زمانی کوردی ناسێندرا، بە ئامانجی پاراستنی شوناسی نەتەوەیی و هاندانی گەنجان بۆ خوێندن و نووسین بە زمانی دایک.
زمان لای کورد تەنیا ئامرازێکی پەیوەندی نییە، بەڵکو کۆڵەکەی سەرەکیی مانەوەیە، دوای پەیمانی لۆزان و دابەشبوونی کوردستان، زمانی کوردی رووبەڕووی شەڕێکی توند بووەوە کە زمانناسان بە "زمانکوژی" ناوی دەبەن. بەتایبەت لە تورکیا کە بۆ چەندین دەیەی سەدەی رابردوو، قسەکردن بە کوردی قەدەغە بوو، بەڵام ئێستا لەو وڵاتەش ساڵ بە ساڵ خواست لەسەر فێربوون و خوێندن بە زمانی کوردی لە زیادبووندایە.
هەروەها لە هەرێمی کوردستانیش بەهۆی گرنگیپێدان بە زمانی کوردی، مەسرور بارزانی، سەرۆکوەزیرانی هەرێمی کوردستان لە 21ـی شوباتی 2023، دوو فەرمانی تایبەت بە گرنگیدان بە زمانی دایک دەرکرد.
له فهرمانی یهكهمدا هاتووه، لە پێناو گرنگیدان بە زمانی کوردی وەک زمانی دایک، "بڕیارماندا بە راسپاردنی ههردوو وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی و پەروەردە بە هەماهەنگیی لەگەڵ ئەکادیمیای کوردی و شارەزا و پسپۆڕانی ئەم بوارە، بە ئامادەکردنی پرۆگرامێکی گونجاوی فێربوونی زمانی کوردی بۆ ئەو هاووڵاتییە بیانییانەی بەمەبەستی کارکردن لە هەرێمی کوردستان نیشتەجێن".
له فهرمانی دووهمدا سهرۆكی حكوومهتی ههرێمی كوردستان گشت وهزارهتهكانی راسپاردووه پاڵپشت به یاسای زمانە فەرمییەکان لە هەرێمی کوردستان/عێراق ژمارە (6)ی 2014، لەپێناو پاراستنی زمانی کوردی وەک زمانی سەرەکی لە هەرێمی کوردستان، کاری پێویست ئەنجام بدەن بۆ نووسینی تابلۆ بە زمانی کوردی لە سەرجەم دامەزراوە و فەرمانگە حکوومی و ناحکوومییەکان، نووسینگە و نوێنەرایەتی و کونسوڵگەری وڵاتان، رێکخراوە بیانییەکان و کۆمپانیا و دامەزراوەکانی کەرتی تایبەت.
هەروەها له فهرمانهكهی سهرۆكی حكوومهتدا هاتووه، لە هۆتێل و شوێنە گەشتیاری و رێستورانتەکان، دەبێت گرنگی بە زمانی کوردی بدرێت و لیستی خواردن و رێبەر و رێنماییەکان، بەزمانی کوردیش هەبێت.
زمانی کوردی خاوەن ژمارەیەک شێوەزار و بنزاری تایبەت بەخۆیەتی کە چەندین سەدەیە تاکی کورد پێ دەپەیڤن و پاراستوویانە.
هەرچەندە ئێستا بەهۆی دەوڵەمەندی زمانی کوردییەوە چەندین بنزاری دیکە هاتوونەتە نێو شێوەزارەکانی زمانی، شێوەزارەکانی زمانی کوردی:
كرمانجیی سەروو
کرمانجیی ناوەڕاست (سۆرانی)
گۆرانی کۆن (هەورامی)
کوردیی خوارین (کورمانجیی خواروو)
لوڕی