چین و ئەمریکا لەسەر کەمکردنەوەی باج رێککەوتن
وەزارەتی بازرگانیی چین رایگەیاند، بەیژینگ و واشنتن گەیشتوونەتە رێککەوتنێکی سەرەتایی بۆ کەمکردنەوەی باجی گومرگی لەسەر کاڵاکانی یەکتر، کە بەهای هەر لایەکیان دەگاتە 30 ملیار دۆلار یان زیاتر. ئەم بڕیارە دوای سەردانەکەی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا بۆ چین دێت و وەک هەنگاوێکی گرنگ بۆ هێورکردنەوەی گرژییە بازرگانییەکانی نێوان ئەو دوو زلهێزە ئابوورییەی جیهان دادەنرێت.
رۆژی چوارشەممە 20ـی ئایاری 2026 وەزارەتی بازرگانی چین رایگەیاند، هەردوولا لە ژێر چاودێری ئەنجوومەنێکی بازرگانی کە تازە دامەزراوە، "لە پرەنسیپدا" رێککەوتوون لەسەر تاوتوێکردنی چوارچێوەیەک بۆ کەمکردنەوەی هاوبەشی باجی گومرگی. رێککەوتنەکە کاڵای جۆراوجۆر بە بەهای زیاتر لە 30 ملیار دۆلار بۆ هەر لایەنێک دەگرێتەوە.
ئەم پێشکەوتنە دوای ئەوە دێت کە هەردوو وڵات بەشی زۆری ساڵی 2025ـیان لە شەڕێکی بازرگانی تونددا بەسەر برد، تاوەکو لە مانگی تشرینی یەکەمی رابردوو لە میانی دیدارێکی نێوان ترەمپ و شی جینپینگ لە کۆریای باشوور، گەیشتنە رێککەوتنێکی سەرەتایی.
هەروەها چین هیواخوازی خۆی دەربڕیوە کە ئەمریکا پابەندی ئەو بەڵێنانە بێت کە لە دوایین گەڕی گفتوگۆکاندا دراون و داوای درێژکردنەوەی ئاگربەستی بازرگانی کردووە. هەر لەو چوارچێوەیەدا، وەزارەتی بازرگانی چین ئاشکرای کرد کە بەیژینگ بڕی 200 فڕۆکەی جۆری "بۆینگ"ـی ئەمریکی دەکڕێت، ئەوەش وەک جێبەجێکردنی ئەو بەڵێنانەی لە لوتکەی نێوان هەردوو سەرۆکدا درابوو.
پێشتر میدیاکانی ئەمریکا ئاماژەیان بەوە کردبوو کە رەنگە چین ژمارەیەکی پێوانەیی فڕۆکە بکڕێت کە بگاتە 600 فڕۆکە، بەڵام ئێستا بە فەرمی باس لە 200 فڕۆکە دەکرێت.
سەبارەت بە پرسی کانزا دەگمەنەکان (Rare Earth Metals) کە چین تێیدا باڵادەستە لە بازاڕەکانی جیهاندا، وەزارەتی بازرگانی چین بە کورتی ئاماژەی بەوە کردووە کە "هەردوولا هاوکاری یەکتر دەکەن بۆ لێکۆڵینەوە و چارەسەرکردنی نیگەرانییە رەواکانی هەردوولا" بەبێ ئەوەی وردەکاری زیاتر بخاتە روو.
جەنگی بازرگانیی نێوان چین و ئەمریکا
دەسپێکی ململانێکان: جەنگی بازرگانی نێوان ئەمریکا و چین لە ساڵی 2018ـەوە و لە سەردەمی خولی یەکەمی سەرۆکایەتی دۆناڵد ترەمپ دەستی پێکرد. واشنتن بە مەبەستی کەمکردنەوەی کورتهێنانی بازرگانی و پاراستنی تەکنەلۆژیای ناوخۆیی، زنجیرەیەک باجی گومرگی بەسەر کاڵا چینییەکاندا سەپاند و بەیژینگیش بە هەمان شێوە وەڵامی دایەوە.
گرژییەکانی ساڵی 2025: دوای ماوەیەک لە سستی گفتوگۆکان، ساڵی 2025 بووە یەکێک لە سەختترین ساڵەکان بۆ پەیوەندییە ئابوورییەکانی نێوان ئەم دوو زلهێزە. هەردوو وڵات باجی قورسیان خستە سەر کاڵاکانی یەکتر کە بەهاکەیان سەدان ملیار دۆلار بوو، ئەمەش کاریگەری راستەوخۆی لەسەر بەرزبوونەوەی نرخەکان لە بازاڕەکانی جیهاندا دروست کرد.
لوتکەی کۆریای باشوور؛ خاڵی وەرچەرخان: لە تشرینی یەکەمی 2025، دۆناڵد ترەمپ و شی جینپینگ لە کۆریای باشوور کۆبوونەوە. ئەو دیدارە بووە بنەمایەک بۆ راگەیاندنی "ئاگربەستێکی بازرگانی" و رێگەخۆشکەر بوو بۆ ئەو رێککەوتنانەی ئێستا لە پرۆسەی جێبەجێکردندان.