وەزیری وزەی تورکیا: هەناردەکردنی نەوت لە رێگەی بەندەری جەیهانەوە بەردەوام دەبێت

وەزیری وزە و سەرچاوە سروشتییەکانی کۆماری تورکیا، جەختی لە بەردەوامیی پرۆسەی هەناردەکردنی نەوت لە رێگەی بەندەری جەیهانی تورکییەوە کردەوە و رایگەیاند: لە چەند رۆژی داهاتوودا رێککەوتننامەیەکی نوێ لەگەڵ لایەنی عێراقی واژۆ دەکرێت، کە رێگە بە بەردەوامی هەناردەکردنی نەوت عێراق لە رێگەی بەندەری جەیهانەوە دەدات.

پێنجشەممە، 9ـی تەممووزی 2026، ئاڵپئەرسلان بایراکتار، وەزیری وزە و سەرچاوە سروشتییەکانی تورکیا، لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا لە بەغدا، گوتی: "ماوەیەکی درێژە گفتوگۆ لەسەر رێککەوتنێکی نوێ دەکەین کە بەردەوامیی گواستنەوەی نەوت لە رێگەی بۆریی عێراق-تورکیا مسۆگەر بکات."

 ئاماژەی بەوەش دا: "بەهۆی ئەوەی رێککەوتنی پێشووی بۆریی نەوتی عێراق-تورکیا لە کۆتایی ئەم مانگەدا بەسەردەچێت، گەیشتووینەتە قۆناغی کۆتایی رێککەوتنێکی نوێ کە 12 مانگی داهاتوو دەگرێتەوە، بە ئامانجی ئەوەی پرۆسەکە بێ بەربەست بەردەوام بێت. ئامانجمان ئەوەیە لە چەند رۆژی داهاتوودا ئەم رێککەوتنە واژۆ بکەین".

بایراکتار سەبارەت بە هەناردەکردنی نەوتیش دووپاتی کردەوە کە "هەناردەکردنی نەوت لە عێراقەوە بۆ بەندەری جەیهان بەردەوام دەبێت." 

باسی لەوەش کرد،  پەیوەندییەکانی عێراق و تورکیا لە کەرتی وزەدا خاوەن توانایەکی بەرفراوانن و ئەوان ئەم بابەتەیان لەگەڵ سەرۆکوەزیران و وەزیری نەوتی عێراق هەڵسەنگدانەووە.

وەزیری وزەی تورکیا روونی کردەوە، کە پڕۆژەی بۆریی نەوتی عێراق-تورکیا مێژووەکەی بۆ ساڵانی حەفتاکان دەگەڕێتەوە و نزیکەی نیو سەدەیە بەردەوامە و، تورکیا ماوەیەکی درێژە ئەم هێڵەی بە شێوازی کارا هێشتووەتەوە. 

گوتیشی: "بەداخەوە بەهۆی هەندێک رووداوی رابردوو و ناسەقامگیریی ناوچەکە، نەکراوە ئەم هێڵە بە تەواوی توانای خۆیەوە بەکاربێت. ئێستا خاڵی هاوبەشی تێڕوانینمان ئەوەیە کە تەواوی توانای ئەم هێڵە بەکاربهێنین و تەنانەت توانای گواستنەوەکەشی زیاد بکەین. 

هێمای بۆ ئەوەش کرد، ئێستا تەواوی هەناردەی نەوتی عێراق لە رێگەی گەرووی هورمزەوە ئەنجام دەدرێت و دروستبوونی هەر بەربەستێک لەوێدا دەبێتە کێشە بۆ عێراق، ئەمەش تەنیا بۆ عێراق نییە بەڵکو بۆ بازاڕی نەوتی جیهانیش ڕاستە.

سەبارەت بە زیادکردنی توانای هەناردەکردنی بۆریی نەوتەکە، وەزیرەکە رایگەیاند: "ئامانجمان بەکارهێنانی تەواوی توانای هێڵەکەیە لە ئێستا، بەڵام توانای ناوچەکە وا دەخوازێت کە بەرهەمهێنەرانی دیکەش بێبەش نەکەین، ئەگەر ئەوانیش ئارەزوو و پێویستییان هەبێت دەکرێت ئەم دەرگایەیان بۆ واڵا بکرێت. دەکرێت ئەم هێڵە بگۆڕدرێت بۆ بۆرییەکی نەوت بە توانای 2.5 ملیۆن بەرمیل لە رۆژێکدا. ئێستا سوودی ئێمە بوونی خودی ئەم هێڵەیە کە بەبێ پێویستی بە وەبەرهێنانی زۆر گەورە، دەتوانین گواستنەوەی 1.5 ملیۆن بەرمیل مسۆگەر بکەین و لە رێگەی وەبەرهێنانی زۆرترەوە دەتوانین توانای هێڵەکە زۆر لەوە زیاتریش بکەین."

دەربارەی پرسی گازی سروشتیش، ئاڵپئەرسلان بایراکتار گوتی: کە پێشنیازی هێنانی گازی سروشتییان لە رێگەی تورکیاوە بۆ عێراق پێشکەش کردووە بە مەبەستی کارپێکردنی وێستگەکانی ئێستا و وێستگە نوێیەکانی کارەبا لە عێراق. جەختی کردەوە، کە وەبەرهێنانەکان لە لایەنی تورکیاوە تەواو کراون.

ئەمەش لە کاتێکدایە لە ماوەکانی رابردوودا، شاندێکی باڵای حکوومەتی کە پێکهاتبوون لە؛ نوێنەری وەزارەتەکانی نەوت، دەرەوەی وڵاتەکە و سامانە سروشتییەکانی هەرێمی کوردستان، لە ئەنقەرە، ژمارەیەک کۆبوونەوەییان لەگەڵ هاوتا تورکییەکانیان بۆ تاوتوێکردنی داهاتووی رێککەوتنی هێڵی بۆریی عێراق- تورکیا و هاوکارییەکان لە کەرتی وزەدا ساز کردبوو.

بە پێی راگەیەنراوی وەزارەتی دەرەوەی عێراق، هەردوولا رێککەوتوون لەسەر بەردەوامبوونی هەماهەنگی و راوێژکارییە هونەری و یاساییەکان و چاوەڕوان دەکرێت لە قۆناخی داهاتوودا پرۆتۆکۆڵێکی جێبەجێکردن واژۆ بکرێت بۆ گەرەنتیکردنی بەردەوامی هەناردەی نەوتی عێراق، بە نەوتی هەرێمی کوردستانیشەوە.

لەم بارەیەوە د. خەزال هۆستانی، بەڕێوەبەری گشتیی گرێبەستەکان لە وەزارەتی سامانە سروشتییەکانی حکوومەتی هەرێمی کوردستان، لە لێدوانێکی تایبەتدا بۆ ماڵپەڕی کوردستان24 رایگەیاندوو: عێراق و تورکیا لەسەر پڕۆتۆکۆڵێکی کاتیی یەک ساڵە رێککەوتوون بۆ بەردەوامبوونی هەناردەکردنی نەوت لە رێگەی بۆریی هەرێمی کوردستانەوە بۆ بەندەری جەیهان.