دوای 27 ساڵ؛ خۆر بە تەواو لە ئەوروپا دەگیرێت
دیاردەیەکی دەگمەنی گەردوونی لە 12ی ئابی 2026دا ئەوروپا رووبەڕووی تاریکییەکی کاتی دەکاتەوە، کە ئەمەش یەکەمین خۆرگیرانی تەواوە لە سەرانسەری کیشوەری ئەوروپادا لە دوای ساڵی 1999وە جێگیر ببێت.
رێڕەوی تەواوەتیی ئەم خۆرگیرانە مێژووییە لە گرینلاندەوە دەستپێدەکات و بەسەر ئایسلەندا و باکووری ئەوروپادا تێپەڕ دەبێت پێش ئەوەی بگاتە ئیسپانیا، کە پێشبینی دەکرێت ملیۆنان گەشتیار و نیشتەجێی ناوچەکە کۆببنەوە بۆ بینینی ئەم دیمەنە دەگمەنە لە ناوەڕاستی وەرزی گەشتوگوزاری هاوینەدا.
ئەم دیاردە دەگمەنە گەردوونییە کە دوای دوایین خۆرگیرانی سەرکەوتووی کەناراوەکانی "(Easter Island)" لە تشرینی یەکەمی 2024 دێت، لە دەوروبەری جەمسەری باکوور نزیک سیبیریا لە ڕووسیا دەستپێدەکات و تاوەکو 2 خولەک و 18 چرکە لەوێ بە تەواوی دەمێنێتەوە. سێبەری گشتیی مانگ (Umbra) لە ماوەی 1.5 کاتژمێردا هێڵە 8,260 کیلۆمەترییەکە تەواو دەکات، کە زۆربەی لە سەر ئاوەکانی ئۆقیانووسی ئەتڵەسی دەبێت.
بڕیاردراوە بەرزترین ئاستی خۆرگیرانەکە لە کەناراوەکانی ڕۆژئاوای ئایسلەندا تۆمار بکرێت، و پاشان بەشێکی بچووک لە پورتوگال و ئیسپانیا بگرێتەوە، کە تێیدا بەهۆی مەرجەکانەوە ماوەکەی بۆ نزیکەی یەک خولەک کەم دەبێتەوە و دواجار لە ناو دەریای ناوەڕاستدا کۆتایی پێ دێت. ئەم ڕووداوە دەبێتە هۆی دابەزینی لەناکاوی پلەی گەرمی و بێدەنگبوونی ئاژەڵ و باڵندەکان چونکە وا هەست دەکەن شەو داهاتووە.
لە بەریتانیا، خەڵکی ناوچەکە یەکێک لە بەهێزترین جۆرەکانی خۆرگیرانی نیمچە دەبینن، کە تێیدا نێوان 90% تا 95%ی خۆر دادەپۆشرێت. جەیک فۆستەر، ئەستێرەناسی روانگەی شاهانەی گرینویچ لە لەندەن رایگەیاند، ئەوان مەراسیمی بینینی فەرمی لە سەر تێراسەکانی روانگەکە ڕێکدەخەن و بە مەرجی باشی کەشوهەوا ڕاستەوخۆ دیمەنەکە دەگوێزنەوە و گوتی: "ئەم خۆرگیرانە هاوکات دەبێت لەگەڵ کاتی ئاوابوونی خۆر لەسەر ئاسۆی ڕۆژئاوا. ئەوانەش کە دەیانەوێت 100%ی خۆرگیرانەکە ببینن، پێویستە بچنە شوێنەکانی وەک گرینلاند، ئایسلەندا و باکووری ئیسپانیا."
فۆستەر باسی لە رێسای سەرسوڕهێنەری کۆسمۆس کرد کە تێیدا خۆر 400 هێندە لە مانگ گەورەترە، بەڵام هاوکات 400 هێندەش لە زەوی دوورترە، ئەمەش وادەکات قەبارەیان لە ئاسماندا هاوشێوە بن و بتوانن بە تەواوی یەکتر دابپۆشن.
ئەم پێشهاتە بۆ ئیسپانیا گرنگییەکی بێوێنەی هەیە، چونکە دوایین خۆرگیرانی تەواو لە ناوچە سەرەکییەکانی ئیسپانیادا تەنیا دوو ڕۆژ بەرلە ژێرئاوکەوتنی کەشتیی مێژوویی "تایتانیک" لە ساڵی 1912دا روویدابوو. بەپێی گوتەی پسپۆڕان، گەشتیارێک دەبێت لانی کەم 200 ساڵ چاوەڕێ بکات تا لە هەمان شوێنی جوگرافیی خۆیدا جارێکی تر خۆرگیرانی تەواو ببینێتەوە.
بۆ بینینی خۆرگیرانەکە بە سەلامەتی، بەکارهێنانی چاویلکەی فەرمی کە 99.9999%ی تیشکی خۆر دەگرێتەوە و خاوەنی بڕوانامەی ISOیە، زۆر گرنگە و نابێت بە چاویلکەی ئاسایی سەیری بکرێت.
لە سەرانسەری ئەوروپادا، دوکانەکانی فەلەکناسی گەمارۆدراون؛ لە پاریسی پایتەختی فەرەنسا، خەڵک زیاتر لە دوو کاتژمێر سەرەیان گرتووە بۆ کڕینی چاویلکەی تایبەت. سیمۆن نۆی، توێژەری یارییە ئەلیکترۆنییەکانی تەمەن 27 ساڵ کە رۆژی دووشەممە راوەستابوو، بە گاڵتەوە گوتی: "دوو کاتژمێر چاوەڕێ بۆ چاویلکەیەکی خۆر! بەڵام من کاتێک منداڵ بووم بیرم دەکردەوە ئایا بە راستی تا ساڵی 2026 هیچ خۆرگیرانێک نابێت؟ 2026 زۆر دوور دیار بوو، بۆیە ئێستا دەمەوێت منداڵی ناوخۆیی خۆم دڵخۆش بکەم."
لە لایەکی ترەوە، دوو تلسکۆپی بۆشاییگەریی ئاژانسی بۆشاییی ئەوروپی (ESA) چاودێریی خۆرگیرانەکە و کەناراوە دەرەکییەکانی گازی خۆر (کۆرۆنا) دەکەن، هاوکات دووانەی مانگی دەستکردی "Proba-3" کە بۆ دروستکردنی خۆرگیرانی دەستکرد دیزاین کراون، کار لەسەر گرتنی وێنەی پێش و پاش رووداوەکە دەکەن بۆ ئەنجامدانی توێژینەوەی زانستیی نوێ.