غوڵام حوسێن موحسینی ئێژەیی، سەرۆکی دەسەڵاتی دادوەری ئێران، پێشبینی دەکات ئەمریکا هێرشە سەربازییەکانی بۆ سەر وڵاتەکەی دەست پێ بکاتەوە، ئەم لێدوانە هاوکاتە لەگەڵ ئامادەکارییەکان بۆ ئەنجامدانی گەڕێکی دیکەی دانوستان لە نێوان واشنتن و تاران لە ئیسلام ئابادی پایتەختی پاکستان.

وەزارەتی دەرەوەی ئێران سەرکۆنەی دەستبەسەرداگرتنی کەشتییەکی بازرگانی وڵاتەکەی لەلایەن سوپای ئەمریکاوە دەکات و رایدەگەیەنێت، ئەمریکا بەرپرسیارێتی ئاڵۆزتربوونی دۆخی ناوچەکەی لە ئەستۆدایە.

وەزیری دەوڵەتی ئیمارات تاران و سوپای پاسدارانی بەوە تۆمەتبار کرد کە لە 40 رۆژی یەکەمی جەنگدا جەنگێکی وێرانکەریان دژی خەڵکی سڤیل و ژێرخانی مەدەنیی وڵاتەکەی بەرپا کردووە. جەخت دەکاتەوە کە سەرەڕای گۆڕانکارییە سیاسییەکانی ناوخۆی ئێران، رەفتاری تاران بەرانبەر دراوسێیەکانی نەگۆڕاوە، گوتیشی: هێرشەکانی ئێران 90%ـی ئامانجەکان مەدەنی بوون.

لە پەیوەندییەکی تەلەفۆنیدا، وەزیری دەرەوەی ئێران گەرەنتیی تێپەڕبوونی بێ کێشەی بە کەشتییەکانی رووسیا لە گەرووی هورمز دا، ئەمەش لە کاتێکدایە کە تاران بە توندی نیگەرانە لە دەستبەسەرداگرتنی کەشتییە بارهەڵگرەکانی لەلایەن ئەمریکاوە. رووسیا کە دەیەوێت ئاگربەستەکە لە داڕمان رزگار بکات، داوا لە لایەنەکان دەکات مەرجەکانی پاکستان جێبەجێ بکەن و رێگە نەدەن پێکدادانی سەربازی جێگەی دیپلۆماسی بگرێتەوە.

بەڕێوەبەری گشتیی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆم پەیامێکی توند ئاراستەی ئەمریکا و ئێران دەکات و دەڵێت "رێککەوتنی سیاسی بەبێ پشکنینی مەیدانی بێ بەهایە". گرۆسی کە هاوکات مژدەی ئاساییبوونەوەی دۆخی ئەتۆمیی سووریای پێیە، هۆشداری دەدات کە جیهان بەهۆی پێشبڕکێی نوێی چەکی ئەتۆمی لە ئاسیا و ئەوروپا بەرەو قۆناغێکی زۆر مەترسیدار هەنگاو دەنێت.

بەرپرسانی پاکستان رایانگەیاند، ئاماژەی دڵخۆشکەریان لە تارانەوە پێگەیشتووە بۆ گەڕانەوە بۆ سەر مێزی دانوستان. لە کاتێکدا تەنیا چەند کاتژمێرێک بۆ کۆتاییهاتنی ئاگربەست ماوە، دیپلۆماسییەتی پاکستانی خەریکی رەواندنەوەی ئەو دوودڵییانەیە کە بەهۆی پێکدادانە دەریاییەکانەوە دروست بوون، تاوەکوو سبەی لە ئیسلامئاباد گەورەترین رێککەوتنی ئاشتی لە ناوچەکەدا واژۆ بکرێت.

سەرۆکی ئەمریکا لە پەیامێکدا رایگەیاند، ڕێککەوتنە نوێیەکەی ئیدارەکەی، ئاسایش بۆ ئەمریکا، ئەوروپا و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست گەرەنتی دەکات. ترەمپ بەڵێن دەدات کە ئەمجارە نەک تەنیا ڕێگری لە چەکی ئەتۆمی دەکات، بەڵکو کۆتایی بەو "شەرمەزارییە مێژووییە" دەهێنێت کە پێشتر لە مامەڵەکردن لەگەڵ تاراندا هەبووە؛ گوتیشی: رێککەوتنی ئەم جارەمان لەگەڵ ئێران زۆر باشتر دەبێت لە هی 2015

سەرۆکی فەرەنسا، رەخنەی توندی ئاراستەی واشنتن و تاران کرد و ئاڵۆزییەکانی گەرووی هورمزی بە هەڵەیەکی هاوبەش وەسف کرد. ئەو پێی وایە توندکردنەوەی گەمارۆکانی ئەمریکا و وەڵامدانەوە سەربازییەکانی ئێران، تەنیا دەبێتە هۆی پاشەکشەی کەشتییە بارهەڵگرەکان و تێکدانی ئەو کەشە دیپلۆماسییەی کە جیهان چاوەڕێی دەکات لە دانوستانەکانی ئیسلام ئاباد بەرهەمی هەبێت.

مەسعود پزیکشیان سەرۆککۆماری ئیسلامی لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکس پەیامێکی لە بارەی گەڕێکی نوێی دانوستان لەگەڵ ئەمریکا بڵاوکردووەتەوە و نووسیویەتی "پابەندین بە بنەماکانی لۆژیکی دانوستان".

ئاماژەی بەوەشکردووە " ئەو بێمتمانەیی قووڵ و مێژووییەی ئێران بەرانبەر ئەمریکا هەیەتی، پەیوەستە بە مێژووی ئەدا و رەفتاری ئەو وڵاتە، چونکە لەم رۆژانەی داواییدا، رەفتارە نەگونجاو و دژبەرەکانی بەرپرسانی ئەمریکا، هەڵگری پەیامێکی تاڵن، ئەوان دەیانەوێت ئێران خۆی بە دەستەوە بدات، بەڵام گەلی ئێران لە ژێر هیچ فشارێک خۆ بە دەستەوە نادات".

حکوومەتی هۆڵەندا پلانی نائاسایی کۆنترۆڵی بەرزی نرخی ستوومەنی کارا کرد و زیاتر لە 950 ملیۆن یۆرۆ، کە دەکاتە 1.1 ملیار دۆلاری ئەمریکی بۆ قەرەبووی کۆمپانیا و هاووڵاتیانی تەرخان دەکات.

حکوومەتی هۆڵەندا رایگەیاند "پێشبینی دەکرێت ئەم دۆخە، کە بەهۆی جەنگی 40 رۆژەی دژ بە ئێران و داخرانی گەرووی هورمز دروست بووە، نرخی وزە هەر بە بەرزی بمێننەوە، تەنانەت ئەگەر بەم زووانە ململانێکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست کۆتاییان بێت."