پێنج وڵاتی بێ سوپا.. یەکێکیان ئەندامی ناتۆیە

بەشێک لە وڵاتانی جیهان سەرەڕای پێویستی بۆ ئاسایشی نەتەوەیی، بڕیاریانداوە دەستبەرداری سوپای هەمیشەیی ببن و سەرچاوە داراییەکانیان بۆ گەشەپێدان، پەروەردە و تەندروستی تەرخان بکەن.

هاریسۆن کاس، نووسەر و پسپۆڕی بواری ئاسایشی نەتەوەیی لە راپۆرتێکدا کە گۆڤاری ناشناڵ ئینترێست، ئەمڕۆ چوارشەممە 26ـی ئابی 2026 بڵاویکردەوە و رایگەیاندووە، ژمارەیەک وڵات بە ویستی خۆیان سوپاکانیان هەڵوەشاندووەتەوە و بۆ پاراستنی ئاسایشەکەیان پشت بە هاوبەشی و پەیماننامە نێودەوڵەتییەکان دەبەستن.

بەگوێرەی ئاژانسی هەواڵی ئەڵمانی، پێنج وڵات لە نێوان ئەو وڵاتانەدان کە خاوەن سوپا نین و لە رووی ژمارەی دانیشتووانەوە گەورەترینن:

کۆستاریکا

بە رووبەری 51 هەزار و 180 کیلۆمەتر دووجا و 5.2 ملیۆن دانیشتووان، ئەم وڵاتە لە ساڵی 1948 دوای جەنگێکی ناوخۆیی، سوپاکەی هەڵوەشاندەوە، خوسێ فیجێریس فێرێر، سەرۆکی ئەو کاتەی کۆستاریکا بڕیاریدا بودجەی بەرگری بۆ تەندروستی و پەروەردە تەرخان بکات، کە ئەمەش لە دەستووری ساڵی 1949ـدا چەسپێنرا، کۆستاریکا بەپێی پەیماننامەی ریۆ، ئاسایشەکەی لەلایەن ئەمریکا گەرەنتی کراوە.

پەنەما

پەنەما بە رووبەری 74 هەزار و 177 کیلۆمەتر دووجا و 4.5 ملیۆن دانیشتووان، لە ساڵی 1994 بە هەموارکردنەوەیەکی دەستووری، بوونی سوپای هەمیشەیی قەدەغە کرد، ئەم وڵاتە کە لە رووی ستراتیژییەوە گرنگە، پشت بە پەیماننامەی بێلایەنی ساڵی 1977 دەبەستێت و ئەمریکا مافی یاسایی هەیە لە ئەگەری هەر هەڕەشەیەک بۆ سەر کەناڵی پەنەما، دەستێوەردانی سەربازی بکات.

مۆریس

ئەم وڵاتە کە 1.3 ملیۆن دانیشتووانی هەیە، لە ساڵی 1968ـەوە بڕیاریدا سوپا دانەمەزرێنێت، مۆریس ئاسایشی نەتەوەیی خۆی لە رێگەی هاوبەشی لەگەڵ هیندستان مسۆگەر دەکات، وڵاتەکە هێشتا داواکارییەکانی بۆ گەڕانەوەی دوورگەکانی چاگۆس لە بەریتانیا رانەگرتووە، سەرەڕای ئەوەی ئەمریکا لە ساڵانی 2025 و 2026 بنکەکەی لە دیێگۆ گارسیا بۆ هێرشکردنە سەر ئێران بەکارهێناوە.

دوورگەکانی سولەیمان

بە 750 هەزار دانیشتووانەوە، ئەم وڵاتە هەرگیز خاوەن سوپا نەبووە و بۆ پاراستن پشت بە ئەمریکا، شانشینی یەکگرتوو و ئوسترالیا دەبەستێت، بەهۆی ناکۆکییەکانی ئەمریکا و چین، دوورگەکانی سولەیمان رێککەوتنێکی ئەمنییان لەگەڵ بەیژینگ واژۆکرد، دوای قەیرانێکی سیاسی لە سەرەتای ساڵی 2026 کە بووە هۆی دەستلەکارکێشانەوەی سەرۆکوەزیرانی لایەنگری چین، دوای ئەم رووداوە جێگرەوەی سەرۆکوەزیران رایگەیاند، پێداچوونەوە بەو رێککەوتنە ئەمنییەدا دەکات.

ئایسلەندا

ئایسلەندا بە 390 هەزار دانیشتووانەوە لە ساڵی 1869ـەوە هیچ سوپایەکی هەمیشەیی نییە، سەرەڕای نەبوونی سوپا، ئەم وڵاتە ئەندامێکی دامەزرێنەری ناتۆیە و لە رووی ستراتیژییەوە بەهۆی پێگە جوگرافییەکەیەوە گرنگییەکی زۆری هەیە، ئاسایشی ئایسلەندا لە چوارچێوەی رێککەوتنی بەرگریی دوولایەنەی ساڵی 1951 لەگەڵ ئەمریکا دەپارێزرێت.