Li Dihokê parka herî mezin û kevnar a şûnewarî ya cîhanê tê vekirin

Navenda Nûçeyan (K24) – Parêzgeha Dihokê amadekariya vekirina parkeke şûnewarî ya bêhempa dike ku di asta cîhanê de wekî yek ji mezintirîn û kevnartirîn navçeyên dîrokî tê hejmartin. Ev park bi taybetmendiyên xwe yên wekî "dirêjtirîn rêrewa avê" û "kevnartirîn naforeyê" ber bi lîsteya UNESCOyê ve gavan diavêje.

Rêveberê Şûnewar û Kelepûrê yê Parêzgeha Dihokê Bêkes Birêfkanî îro 29ê Hezîrana 2026an ji Kurdistan24ê re aşkere kir, "Parka Şûnewarî ya Girwan-Fayde" dê di dawiya meha Cotmeha îsal de bi fermî deriyên xwe li pêşberî cîhanê vebike.

Li gorî agahiyên Birêfkanî, di nav vê parkê de dirêjtirîn projeya dîrokî ya gihandina avê li ser asta cîhanê heye ku dirêjiya wê 340 kîlometre ye. Ev sîstem di sedsalên 7 û 8an ên berî zayînê de hatiye avakirin. Di wê serdemê de dema ava Çemê Dîcleyê şêlo dibû, ev projeya endezyarî ava pak di ser karêz û cogan re ji Dihokê digihand Mûsilê.

Park li ser rûberê 130 kîlometre çargoşe hatiye avakirin û ev çend sal in Rêveberiya Şûnewaran a Dihokê ligel Zanîngeha Udine ya Îtalyayê xebatên kolan û nûjenkirinê li ser dimeşînin. Bi vê rûberê, ev der dibe mezintirîn parka şûnewarî ya vekirî li ser asta Herêma Kurdistanê û Iraqê.

Yek ji stûnên sereke yên vê parkê "Şûnewarê Fayde" ye ku vedigere serdema Împeratoriya Aşûriya Nû, bi taybetî serdema Şah Sargonê Duyem (721-705 b.z.) û kurê wî Senherîb.

Di sala 2019an de tîma hevbeş a Dihok û Îtalyayê dîtina 13 nexşên mezin li ser dîwarên kanala Fayde ragihandibû ku dengvedaneke cîhanî çêkir. Ev nexşên ku 2 metre bilind û 5 metre fireh in, Şah Sargonê Duyem nîşan didin dema ku ji xwedawendên Aşûriyan (wekî Aşûr, Îştar, Şemaş û Nebû) re rêzê pêşkêş dike. Tiştekî balkêş e ku li ser nexşan bermayiyên rengên şîn û sor hatine dîtin, ku îspat dike ku ev tablo di kevin de rengîn bûne.

Armanc: Lîsteya UNESCOyê

Bêkes Birêfkanî destnîşan kir, ji bo tomarkirina li UNESCOyê, şertê "kevnarî û kêmwênebûnê" pêwîst e û ev park van hemû mercan tîne cih. Zanîngeha Udine bi teknolojiya lîzerê ya sê-alî (3D) hemû nexşe û kanal qeyd kirine, da ku wekî arşîveke dîjîtal ji windabûnê bên parastin.

Kurdistan li ser nexşeya geştiyariya cîhanî

Rêveberê Giştî yê Şûnewarên Herêma Kurdistanê Keyfî Mistefa diyar kir, li Herêmê zêdetirî 6 hezar cihên şûnewarî hatine tomarkirin. Mistefa got: "Plana me heye ku em giringiyeke zêdetir bidin van cihan, bi taybetî ji bo rakêşana geştiyarên biyanî. Şûnewar stûna sereke ya geştiyariya çandî ye."

Vekirina vê parka şûnewarî dê Dihokê bixe navenda bala arkeolog û geştiyarên cîhanê û wekî rûpeleke nû di dîroka geştiyariya Herêma Kurdistanê de tê hejmartin.