65 sal di ser destpêkirina Şoreşa Îlonê ya mezin re derbaz dibin
Navenda Nûçeyan (K24) – Îro 65 sal di ser destpêkirina Şoreşa Îlonê ya mezin re derbaz dibin; şoreşeke ku bi pêşengiya Mela Mistefayê Barzanî ji bo bidestxistina mafên rewa yên gelê Kurd û rawestana li hemberî zilm û zordariyê dest pê kir û bû werçerxaneke dîrokî di têkoşîna rizgarîxwaziya Kurdistanê de. Ev şoreş ne tenê tevgereke çekdarî bû, lê di eynî demê de bû bingeha hişyariya neteweyî û yekrêziya gelê Kurd li Başûrê Kurdistanê jî.
Sedemên Destpêkirina Şoreşê: Ji Sozan heta Xiyanetê
Şoreşa Îlonê wekî bersivek li hemberî siyaseta înkar û zordariyê ya rejîma Iraqê derket holê. Piştî Şoreşa 14ê Tîrmeha 1958ê, ku mafên gelê Kurd di benda sêyê ya destûra nû ya Iraqê de hatibûn naskirin û Kurd û Ereb wek hevparên welat hatibûn pênasekirin, rejîma bi serokatiya Ebdulkerîm Qasim ji sozên xwe vegeriya. Tevî hemî bizavên Partiya Demokrat a Kurdistanê (PDK) ji bo diyalogê û pêşîgirtina li şer, rejîmê guh neda wan bizavan.
Di 11ê Îlona 1961ê de, artêşa Iraqê dest bi bombebarankirina asmanî ya li ser deverên Derbendê Bazyan, Dola Xelekan û derdora Dihokê kir. Li hemberî vê êrişê, di 11ê Îlona 1961ê de, rêberê tevgera rizgarîxwaziya Kurdistanê, Mela Mistefayê Barzanî, biryara rûbirûbûnê da û gelê Kurd careke din ji bo parastina xwe neçar ma ku serî li têkoşîna çekdarî bide.
Dastanên Berxwedanê û Destkeftiyên Dîrokî
Di dema Şoreşa Îlonê de, Pêşmergeyên Kurdistanê di bin fermandariya Mela Mistefayê Barzanî de gelek dastanên lehengiyê tomar kirin. Yek ji çalakiyên destpêkê şerê Zaxo bû ku di 12ê Kanûna Pêşîn a 1961ê de pêk hat û tê de derbeke mezin li hêzên rejîmê hate xistin. Serkeftinên Pêşmergeyan, wekî serkeftina di şerê Pêncwînê (1965) û dastana Hindirînî (1966) de, rejîma Iraqê gelek caran neçarî agirbestê kir.
Destkeftiya herî girîng a siyasî ya Şoreşa Îlonê îmzekirina Peymana 11ê Adara 1970ê bû. Ev peyman di navbera Mela Mistefayê Barzanî û rejîma Iraqê de hate îmzekirin û ji 22 bendan pêk dihat, ku tê de mafên gelê Kurdistanê di çarçoveya Iraqê de bi awayekî fermî hatibûn naskirin. Lê rejîm careke din li gorî peymanê tevnegeriya û di sala 1974ê de şer ji nû ve dest pê kir.
Mîrateya Şoreşa Îlonê: Bingeha Şoreşa Gulanê
Tevî ku Şoreşa Îlonê di bihara 1975ê de rastî paşketinê hat, ew bû bingeheka zexm ji bo qonaxeka nû ya têkoşînê. Ruhê berxwedanê, yê ku bi Şoreşa Îlonê geş bûbû, di 26ê Gulana 1976ê de bi destpêkirina Şoreşa Gulanê careke din gurr bû û rê li ber destkeftiyên mezin ên îro ji bo gelê Kurdistanê vekir. Şoreşa Îlonê îro wek sembola îrade û çavnetirsiya gelê Kurd di dîroka têkoşîna azadiyê de tê bibîranîn.