Kirêya xaniyan li Bakurê Kurdistanê û Tirkiyeyê gihîşt asta herî bilind

Navenda Nûçeyan (K24) – Li gorî daneyên herî nû yên Banka Navendî ya Tirkiyeyê, lêçûna kirêya xaniyan li 10 parêzgehên herî mezin ên Bakurê Kurdistanê û Tirkiyeyê gihîştiye asta herî bilind û li gorî sala borî bi rêjeya %26.6 zêde bûye.

Daneyên Banka Navendî ya Tirkiyeyê yên ji bo çaryeka sêyem a sala 2026an nîşan didin ku lêçûna kirêya xaniyan hîn jî barekî giran e li ser budceya malbatan. Li 10 parêzgehên herî mezin ên Bakurê Kurdistanê û Tirkiyeyê, heta li bajarên erzan jî ji bo ku kirê ji rêjeya %30 ya dahata wê derbas nebe, pêdiviya malbatan bi dahateke zêde ya mehane heye.

Li Bakurê Kurdistanê, bajarê Rihayê xwediyê kirêya herî kêm e; ji bo xaniyekî 100 metreyî bihayê kirêyê 15,783 lîre (nêzîkî 313 dolar) ye. Bi vî awayî pêdiviya malbatekê bi 52,610 lîre (1,044 dolar) dahata mehane heye. Li Dîlokê jî kirê gihîştiye 18,087 lîreyan (359 dolar) û ji bo vê yekê divê malbatek mehane 60,290 lîre (1,196 dolar) qezenc bike.

Li bajarên mezin ên Tirkiyeyê rewş gelekî girantir e û Stenbol di rêza yekem de ye. Kirê li Stenbolê gihîştiye 47,520 lîreyan (943 dolar) ku ev biha di nava du salan de ji du qatan zêdetir bilind bûye û pêdiviya malbatekê bi 158,400 lîreyan (3,143 dolar) dahatê heye.

Piştî Stenbolê, Îzmîr bi 29,646 lîre kirê (588 dolar) û 98,820 lîre dahata pêwîst (1,961 dolar), Antalya bi 28,265 lîre kirê (561 dolar) û 94,217 lîre dahat (1,870 dolar) û Enqere jî bi 25,462 lîre kirê (505 dolar) û 84,873 lîre dahata pêwîst (1,684 dolar) tên.

Li bajarên Kocaelî, Bursa, Edene û Konyayê jî bihayê kirêyê di navbera 19,020 lîre (377 dolar) û 25,242 lîreyan (501 dolar) de ye û dahata mehane ya pêwîst di navbera 63,400 lîre (1,258 dolar) û 84,140 lîreyan (1,670 dolar) de ye.

Daneyên meha Îlonê yên Banka Navendî ya Tirkiyeyê derxistine holê ku kirêya xaniyan bi giştî di salekê de %26.6 bilind bûye; di nav de li Stenbolê %35.5, li Enqereyê %25.1 û li Îzmîrê jî %23.7 zêde bûye. Her çend leza bihabûnê li gorî enflasyonê hinekî hêdî bûbe jî, kirêya xaniyan hîn jî guşara herî mezin e li ser jiyana welatiyan.

Ji 1ê Çileya 2026an ve, hikûmeta Tirkiyeyê mûçeyê herî kêm ê mehane bi net wekî 28,075.50 lîre (bi giştî 33,030 lîre) diyar kiriye ku ev yek bandorê li ser nêzîkî neh milyon karker û karmendan dike û nêzîkî sêyeka hêza kar a fermî pêk tîne. Li gorî vê yekê, kirêya navîn a xaniyan li Stenbolê (47,520 lîre) gelekî zêdetir e ji tevahiya mûçeyê herî kêm ê mehane û heta li Rihayê (15,783 lîre) jî ji nîvê mûçeyê karkerekî xwedî dahata herî kêm zêdetir digire.

Hikûmeta Tirkiyeyê di Hezîrana 2022an de ji bo rêgirtina li bilindbûna bilez a kirêyê, sînorekî demkî yê bi rêjeya %25 ji bo nûkirina girêbestên kirêya xaniyan danîbû. Piştî rakirina wî sînorî di 1ê Tîrmeha 2024an de, zêdebûna salane ya kirêyê vegeriya ser navîniya 12 mehî ya Pîvera Bihayên Bikarhêneran. Ev pîver di Îlona 2026an de gihîşt %31.79, di Cotmehê de bû %31.49 û di Mijdarê de jî gihîşt %31.23.

Lêkolîneke Banka Navendî ya Tirkiyeyê ya di Îlona 2026an de eşkere kir ku jidestdana hejmareke zêde ya yekîneyên niştecîbûnê di erdhejên 6ê Sibata 2023an de û koçberiya niştecihan ber bi bajarên din ve, di salên borî de sedemên sereke yên guşara li ser kirêya xaniyan bûn.

Lê belê, lezandina projeyên avadankirinê û radestkirina nêzîkî 434,000 yekîneyên niştecîbûnê li herêmên erdhejê heta dawiya sala 2025an, di sala 2026an de bûye sedema hêdîbûna enflasyona kirêyê li wan parêzgehan û deverên din ên bandordîtî. Tevî vê yekê, hikûmeta Tirkiyeyê di Cotmeha 2026an de ragihand ku dê projeyên niştecîbûna civakî û xaniyên kirê yên civakî berfirehtir bike da ku lêçûna niştecîbûnê li ser milê malbatan kêm bike.