صنایع دستی هورامان در خطر نابودی؛ میراثی که با وجود ثبت جهانی فراموش میشود
صنایع دستنی هورامان در سایهی بیتوجهی رو به زوال است
منطقهی هورامان به عنوان یکی از میراثهای غنی فرهنگی، طبیعی و تاریخی کوردستان، اگرچه در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده، اما صنایع دستی و هنرهای اصیل آن که روح این فرهنگ را تشکیل میدهند، در سایهی بیتوجهی رو به زوال هستند.
ثبت جهانی هورامان دستاوردی بزرگ است که میتواند با جذب گردشگران به این منطقهی دلفریب، به منبعی اصلی برای درآمدزایی تبدیل شود؛ اما حفظ ویژگیهای منحصربهفرد این منطقه، بهویژه صنایع دستی آن، به چالشی دشوار بدل شده است.
روزگاری مردم هورامان در بیشتر زمینهها خودکفا بودند و نیازهای زندگی روزمرهی خود را با دستان توانمند خویش تأمین میکردند. صدها استادکار در رشتههایی همچون نساجی سنتی (جولایی)، خیاطی لباسهای محلی (چوخهورانک)، کلاشبافی و آهنگری در این منطقه فعالیت داشتند؛ اما امروز این پیشهها سالبهسال کمرنگتر شده و در آستانهی نابودی کامل قرار دارند.
یکی از شهروندان سالخوردهی منطقه با اشاره به دوران رونق این مشاغل میگوید: «در زمان ما، پوشاک محلی مانند "فرجی"، "چوخه" و "رانک" را با دست خودمان تهیه میکردیم. جولایی و کلاشبافی و آهنگری داشتیم و نیازی به خرید لباس و شلوار از بیرون نبود.»
یکی از کلاشبافان که همچنان به پیشهی اجدادی خود وفادار مانده، از نبود حمایتها گلایه دارد و میگوید: «هیچکس و هیچ نهادی به صنایع دستی کمک نکرده است. تاکنون حتی یک نفر هم از ما حمایت نکرده، نه از لحاظ مالی و نه حتی از نظر تشویق معنوی.»
شهروند دیگری بر کاهش شدید تعداد صنعتگران تأکید میکند: «در این شهر صدها نساج سنتی داشتیم، اما اکنون حتی یک نفر هم باقی نمانده است. کلاشبافان بسیاری داشتیم که اکنون تعدادشان به انگشتان دست میرسد.»
با این وجود، پس از ثبت جهانی هورامان، ۶ روستای این منطقه در فهرست آثار ملی ایران نیز به ثبت رسیدهاند و پروندهی ۶ روستای دیگر نیز آمادهسازی شده است. مسئولان منطقه امیدوارند که این اقدامات منجر به رونق اقتصادی و گردشگری شود.
یکی از اعضای کمیتهی ثبت جهانی هورامان در اینباره اظهار داشت: «خواستار آن هستیم که این ثبت جهانی مایهی رونق و رشد اقتصادی و گردشگری در منطقهمان شود تا نسل جوان بتوانند از منافع آن بهرهمند شده و فرصتهای شغلی برایشان فراهم گردد.»
معماری خشکهچین سنگی، ساختار پلکانی شهرها و روستاها، پوشاک، پایافزار، زبان و موسیقی خاص، مجموعهای از ویژگیهای نابی هستند که هورامان را به یکی از مکانهای فرهنگی و طبیعی کمنظیر در جهان تبدیل کردهاند؛ اما پاسداری از این میراث زنده نیازمند تلاش و پشتیبانی راهبردی و همهجانبه است.