دایه آلتون؛ حافظ میراث رو به زوال هورامان و بیاره
"دایه آلتون"، بانوی سالخوردهای که به واسطه تلاشهای بیوقفهاش در حفظ سنتهای معنوی و فرهنگی کوردی شناخته میشود، پیوندی زنده میان نسل امروز و سبک زندگی تاریخی در مناطق "هورامان" و "بیاره" است. بر اساس گزارش ویژه شبکه کوردستان۲۴، داستان زندگی او نقش ماندگار و تاریخی زنان در صیانت از میراث روستایی و آیینهای جمعی جامعه کوردستان را به تصویر میکشد.
"دایه آلتون"، که در فرهنگ کوردی به نام "مادر" خطاب میشود، اصالتاً اهل روستایی در هورامان تخت (کوردستان ایران) است. او در ۱۸ سالگی و پس از ازدواج، راهی شهر "بیاره" در کوردستان عراق شد. علیرغم اینکه او ۱۰ سال از همسرش بزرگتر بود، روایتها نشان میدهد که این همراهی صادقانه، به سنگبنای حضور عمیق او در جامعه محلی تبدیل شد.
حیات روستایی؛ آمیزهای از تلاش و اصالت
تطبیق با محیط جدید، مستلزم پذیرش کار سخت کشاورزی و خانگی بود. "دایه آلتون" در گفتگو با کوردستان۲۴ از روزگاری یاد میکند که مسئولیتهای روزمرهاش شامل مشکزنی دستی، گلاندود کردن دیوارهای خانههای سنتی و آوردن ظرفهای سنگین آب از چشمهها (به دلیل نبود سیستم لولهکشی) بود. در آن دوران، احترام به بزرگان خانواده و جلب رضایت مادرشوهر از اصول اخلاقی و فرهنگی تخطیناپذیر نوعروسان به شمار میرفت.
ای محبوب شیرینشکارم...
برو و بنگر، ای سیهچشم!
تو در ژرفنای جانم بالیدهای و خود میدانی
اگر تنها شمّهای از حال دلم آگاه بودی
میدیدی که چگونه زبانههای آتش در درونم شعله میکشد...
سرو قامتت بلند و پاینده باد
کاش چشمم به دیدارت روشن میشد
آنگاه خواهی دید که هزاران جان شیدا
مشتاقانه خود را فدای راهت میکنند
در خدمت خانقاه؛ معنویت و همزیستی زندگی
"دایه آلتون" فراتر از کارهای روزمره، با جامعه معنوی منطقه گره خورده بود. او و همسرش دههها از عمر خود را وقف خدمت در خانقاه بیاره تحت هدایت "شیخ عثمان" کردند. "دایه آلتون" با اشتیاق از فضای پرشور کارهای جمعی یاد میکند؛ روزهایی که اهالی به صورت گروهی نان میپختند، محصولات باغها نظیر گردو و آلو را برداشت میکردند و در خانقاه، پذیرای مسافران و زائران بودند. این مرکز مذهبی پناهگاهی برای همه بود و بدون توجه به ملیت یا مذهب، به هر غریبهای پناه و غذا میداد.
شعر و حافظه تاریخی؛ راوی عصر سپریشده
بخش بزرگی از این میراث غنی از طریق ادبیات شفاهی حفظ شده است. "دایه آلتون" در این گفتگو با خواندن اشعار سنتی کوردی، خاطرات عاطفی عمیق خود و دلتنگی برای همسر فقیدش را بیان کرد. دالیا کمال، گزارشگر کوردستان۲۴، معتقد است این آوازها و اشعار تنها بیان شخصی نیستند، بلکه ابزاری برای حفاظت از آداب و رسوم، رنجهای کار و احساسات عصری سپریشده هستند.
امروز خاطرات دایه آلتون، تصویری روشن از حیات جمعی، سخاوتمندی و تداوم فرهنگی در روستاهای هورامان و بیاره را برای تاریخ به یادگار گذاشته است.