کشتیهای تجاری میان آتش هرمز و تهدید بابالمندب
تنش در گلوگاههای دریایی ادامه دارد
افزایش حملات به نفتکشها و تشدید محاصرههای دریایی، امنیت انتقال انرژی در خلیج و دریای سرخ را با بحرانی جدی روبهرو کرده است.
همزمانی حملهی تازه به یک کشتی تجاری در تنگهی هرمز، تشدید محاصرهی دریایی ایالات متحده علیه بنادر ایران و تغییر مسیر نفتکشهای سعودی برای دوری از بابالمندب، فشار بر دو شاهراه راهبردی انتقال انرژی جهان را افزایش داده است. بررسی اطلاعیههای رسمی و دادههای تردد دریایی نشان میدهد که ناامنی اکنون از خلیج فارس و دریای عمان تا خلیج عدن و دریای سرخ امتداد یافته و شرکتهای کشتیرانی را ناچار به توقف حرکت، بازگشت به بندر یا انتخاب مسیر طولانیِ دماغه امید نیک کرده است.
حمله به کشتی تجاری در نزدیکی سواحل عمان
سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO)، بامداد سهشنبه ۴ اوت ۲۰۲۶ (۱۳ مرداد ۱۴۰۵) اعلام کرد یک کشتی تجاری در حدود ۲۰ مایل دریایی (معادل ۳۷ کیلومتر) شمالشرق خصبِ عمان، گزارش داده است که با "پرتابهای ناشناس" هدف قرار گرفته است. هویت، پرچم و محمولهی این کشتی هنوز اعلام نشده و مقامهای دریایی در حال بررسی حادثه هستند.
در گزارشهای اولیه، پرتابهی اصابتکرده "موشک" معرفی شده و ادعا شده بود که خسارت مادی یا جانی به کشتی وارد نشده است؛ اما این جزئیات در اطلاعیهی نخست UKMTO تأیید نشدهاند. خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز گزارش داده است که تا این لحظه اطلاعاتی دربارهی مبدأ حمله و مسئولیت احتمالی آن منتشر نشده است. این حادثه چند روز پس از آن رخ میدهد که در ۱ اوت ۲۰۲۶ (۱۰ مرداد ۱۴۰۵)، یک نفتکش دیگر در شمالشرق منطقهی لیما هدف قرار گرفت و موتورخانهی آن آسیب دید.
تشدید اقدامات نظامی و محاصرهی دریایی توسط آمریکا
فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام)، روز دوشنبه ۳ اوت ۲۰۲۶ (۱۲ مرداد ۱۴۰۵) اعلام کرد نیروهای این کشور در چارچوب اجرای محاصرهی دریایی بنادر ایران، مسیر ۴۴ کشتی تجاری را تغییر داده و دو کشتی را نیز متوقف کردهاند. بر اساس گزارش رسمی سنتکام، این اقدامات علیه کشتیهایی انجام شده که قصد ورود به بنادر ایران یا خروج از آنها را داشتهاند.
در حالی که واشینگتن این اقدامات را بخشی از فشار بر تهران توصیف میکند، دولت ایران محاصرهی دریایی و متوقفکردن کشتیها در آبهای منطقه را غیرقانونی دانسته و دربارهی پیامدهای ادامهی این وضعیت هشدار داده است.
تناقض در روایتهای دیپلماتیک تهران و واشینگتن
تشدید اقدامات نظامی در حالی است که دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، روز ۳ اوت مدعی شد مذاکرات با ایران در جریان است و آن را "آخرین فرصت" تهران برای دستیابی به توافق توصیف کرد. او همچنین ادعا کرد که کشورهای عربستان سعودی، امارات متحده عربی و قطر از این روند پشتیبانی میکنند.
با این حال، وزارت امور خارجه ایران انجام هرگونه مذاکرهی مستقیم با آمریکا را رد کرده است. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، اظهار داشت که تهران تنها با عمان دربارهی ایجاد یک گذرگاه موقت و امن برای کشتیرانی در تنگهی هرمز گفتوگو میکند. به گزارش رویترز، تهران تأکید کرده است که تا زمان ادامهی "تجاوز آمریکا"، بازگشایی کامل این مسیر امکانپذیر نخواهد بود.
ناامنی در بابالمندب و تغییر مسیر نفتکشهای سعودی
در سوی دیگر منطقه، تهدید حوثیهای یمن علیه کشتیرانی مرتبط با عربستان سعودی، مسیر جایگزین دریای سرخ را نیز ناامن کرده است. حوثیها که از ۲۰ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۹ تیر ۱۴۰۵) اعلام محاصرهی دریایی علیه عربستان کردهاند، کشتیهای مرتبط با این کشور را هدف مشروع میدانند. در مقابل، ائتلاف به رهبری عربستان سعودی و وزارت کشور این کشور هشدار دادهاند که با هرگونه حمله به بنادر یا کشتیرانی سعودی قاطعانه برخورد خواهند کرد.
دادههای رهگیری نشان میدهد که دستکم ۶ نفتکش سعودی بهجای عبور از بابالمندب، مسیر طولانیتر اطراف دماغه امید نیک در جنوب آفریقا را انتخاب کردهاند. این تغییر مسیر ضمن افزایش زمان سفر، هزینههای سوخت و بیمه را به شکل محسوسی بالا برده است.
کاهش چشمگیر تردد در گلوگاههای حیاتی
آمار شرکت اطلاعات کشتیرانی "کپلر" نشاندهندهی ابعاد این اختلال است. بر اساس گزارش ۴ اوت ۲۰۲۶ (۱۳ مرداد ۱۴۰۵)، تنها ۶ کشتی از تنگهی هرمز عبور کردهاند که افتی بیسابقه را نشان میدهد. اگرچه هرمز و بابالمندب بهطور کامل بسته نشدهاند، اما حملات و تهدیدهای متقابل، ظرفیت انتقال انرژی را محدود و هزینهی عبور را سنگین کرده است؛ وضعیتی که ادامهی آن میتواند قیمت جهانی انرژی را بیش از پیش تحت فشار قرار دهد.