شیرکو بیکس؛ امپراتوری کە ادبیات کوردی را جهانی کرد
شیرکو بیکس، یکی از برجستهترین و تأثیرگذارترین شاعران معاصر کورد و ادبیات خاورمیانه است. او نه تنها به عنوان یک شاعر، بلکه به عنوان نوآور جریان شعر نو کوردی و صدای رسای رنجدیدگان شناخته میشود؛ کسی که توانست شعر کوردی را از مرزهای بومی عبور داده و به عرصه جهانی برساند. امروز (٤ اوت) سیزدەهمین سالگرد درگذشت این شاعر نامی است.
شیرکو بیکس در ۲ مه ۱۹۴۰ در سلیمانیه عراق متولد شد. او فرزند شاعر نامدار کرد، "فایق بیکس" بود و در محیطی ادبی و میهنپرستانه رشد کرد.
در سال ۱۹۷۰، او به همراه جمعی از نویسندگان و ادیبان کورد، جریان ادبی "روانگه" (دیدگاه) را بنیان نهاد. "روانگه" نقطهعطفی تاریخی در شعر کوردی بود؛ بیکس، با پیشتازی در این جنبش، شعر را از قالبهای سنتی و ایستا رها ساخت، وزن و قافیه کلاسیک را شکست و سبک "شعر-پوستر" و داستانهای بلند شعری را وارد ادبیات کرد.
در دهه هشتاد میلادی، فشار و سرکوب رژیم بعث او را ناچار به مهاجرت به سوئد کرد. با این حال، فاصله گرفتن از وطن از سرودن بازش نداشت؛ اشعار او به ستون فقرات مقاومت و بازتابدهنده تراژدیهای بزرگی چون انفال و بمباران شیمیایی حلبچه تبدیل شد. وی، در ۴ اوت ۲۰۱۳ در استکهلم درگذشت و طبق وصیتش در پارک آزادی سلیمانیه به خاک سپرده شد.
شاهکارهای ماندگار؛ از "دربند پروانه" تا "کرسی"
شیرکو بیکس، در طول حیات ادبی خود بیش از ۳۵ دیوان شعر منتشر کرد. آثار او آمیزهای قوی از طبیعت، عشق، آزادی و عدالتخواهی است.
- "شعاع شعر" ١٩٦٨ - نخستین دیوان شعر شاعر.
- "دربند پروانه " ۱۹۹۱- یکی از شاهکارهای شعر جهان و واکنشی عمیق به تراژدی انفال و حلبچه.
- "مرغزار زخم، مرغزار آفتاب " ۱۹۹۶
- "صلیب، مار و روزشمار یک شاعر " ۱۹۹۸
- "کرسی " ۲۰۰۵ - اثری فلسفی، پیشرو و انتقادی درباره قدرت و جامعه.
- "اکنون دختری میهن من است"
طنین صدای شاعر در ۱۰ زبان زنده دنیا
جهانشمولی مضامین و ابعاد انساندوستانه اشعار "بیکس"، باعث شد اثر او در زادگاهش محدود نماند. اشعار او تا کنون به بیش از ۱۰ زبان زنده دنیا ترجمه شدهاند، از جمله: فارسی، عربی، انگلیسی، سوئدی، فرانسوی، آلمانی، ایتالیایی، دانمارکی، هلندی و ترکی.
این ترجمهها مسیر جدیدی گشودند تا خوانندگان غیرکورد در سراسر جهان از طریق تصویرسازیهای شاعرانه او، با آلام، رنجها و امیدهای ملت کورد آشنا شوند.
"شیرکو" در ترازو؛ از "نیرودای شرق" تا دریافت مدال "توخولسکی"
نگاه اهالی قلم و نهادهای بینالمللی به "شیرکو بیکس" همواره با احترام و تحسین همراه بوده است. دریافت جایزه بینالمللی "کورت توخولسکی" از سوی انجمن جهانی قلم (PEN) در سوئد (۱۹۸۷) و اعطای شهروندی افتخاری شهر فلورانس ایتالیا، گواهی بر جایگاه جهانی اوست.
منتقدان و روزنامهنگاران اروپایی، به دلیل پیوند عمیق شعر او با فلسفه آزادی، طبیعت و مقاومت، او را "ژان پل سارتر کوردستان" یا "پابلو نرودای شرق" مینامیدند.
همچنین صفاء دیاب (نویسنده و منتقد عرب) میگوید: شیرکو بیکس شاعر عصر ماست؛ شاعر دیدگاههای بلند و اقدامات والامنشانه. او نه تنها سنت ادبی معاصر ملت خود را تجسم بخشید، بلکه متعلق به تمام جهان است.
منتقدان نشریە World Literature Todayبا تمجید از استعارههای عمیق و تصویرسازیهای کمنظیر او، اشاره کردهاند که "بیکس" توانست تراژدیهای بشری را بدون از دست دادن اصالت شعری، به قلب ادبیات جهان وارد کند.
"شیرکو بیکس" تنها شاعری نبود که کلمات زیبا خلق کند؛ او یک مکتبساز در ادبیات نوین بود. "بیکس" با جادوی قلمش، زبان و فرهنگ کوردی را به صحنههای اعتبار جهانی برد و نام خود را برای همیشه در تالار افتخارات ادبیات جهان ثبت کرد.