عبور از آتش تابستان؛ رازهای روزهداری و جشن چله ایزدیها
با فرا رسیدن اواسط مردادماه، درههای سرسبز و مقدس "لالش" در اقلیم کوردستان و مناطق ایزدینشین، شاهد یکی از معنویترین و کهنترین آیینهای جهان باستان هستند. جشن "چله تابستان"، جشنی برخاسته از صبر، طهارت روح و شکرگزاری است که هر ساله پس از یک دوره ریاضت و روزهداری ۴۰ روزه در گرمترین روزهای سال برگزار میشود. امسال نیز این آیین مقدس در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵ (برابر با ۲ اوت ۲۰۲۶) با حضور پرشور پیروان این آیین برگزار شد.
در فرهنگ و باور دینی ایزدیها، طبیعت و فصول سال جایگاهی والا دارند. تابستان به دو بخش چهلروزه تقسیم میشود که نخستین بخش آن، سختترین و سوزانترین روزهای سال را تشکیل میدهد. روحانیون، زاهدان و رهبران دینی ایزدی (از جمله بابا شیخ و پیران) برای غلبه بر هواهای نفسانی و نزدیکی به خداوند، این ۴۰ روز گرم را به روزهداری و نیایش اختصاص میدهند.
این دوره روزهداری که به "چلهنشینی تابستان" معروف است، از ۴ تیرماه (۲۵ ژوئن) آغاز میشود و تا ۱۱ مردادماه (۱ اوت) ادامه مییابد. روزهداران در این مدت، از سپیدهدم تا غروب آفتاب از خوردن و آشامیدن پرهیز کرده و ساعات خود را با اعتکاف در زیارتگاهها، امتناع از رفتارهای دنیوی و ذکر دعا سپری میکنند.
روز جشن؛ طنین دف و نی در زیارتگاه لالش
با پایان یافتن چهلمین روز روزهداری، در ۱۲ مردادماه (۲ اوت) بزرگترین آئین شکرگزاری آغاز میشود. زیارتگاه "لالش"، قبلهگاه و مرکز معنوی ایزدیان جهان، میزبان هزاران زائر از اقلیم کوردستان، سایر مناطق عراق و سراسر جهان میشود که با جامههای یکدست سفید و سنتی به این منطقه مقدس میشتابند.
مراسم با طواف زیارتگاهها و افروختن چراغهای زیتونی (فتیلههای مقدس) آغاز میشود. صدای حزنانگیز و در عین حال روحبخش سازهای سنتی دف و شباب (نی مخصوص ایزدیان) فضا را میپوشاند. رجال دینی با خواندن اشعار و سرودهای مذهبی، قصیدههایی در مدح خداوند و فرشتگان میخوانند و زائران دست در دست یکدیگر به نشان وحدت و دوستی حلقه میزنند.
پیوند اجتماعی، سفرههای عام و پیام صلح
"چله تابستان" تنها یک مناسبت مذهبی نیست، بلکه جلوهای پررنگ از همبستگی اجتماعی است. پس از پایان آیینهای معنوی، خانوادهها به دیدوبازدید یکدیگر میروند و فرا رسیدن جشن را تبریک میگویند. سفرههای غذا و شیرینیهای سنتی در حیاط معبد لالش و خانهها پهن میشود و فقیر و غنی، زائر و رهگذر در کنار هم از غذاهای متبرک بهرهمند میشوند.
این آیین با وجود تمام مصائب و تلخیهای تاریخی که جامعه ایزدی در طول قرنها، بهویژه در سالهای اخیر تجربه کرده است، همچنان به عنوان نمادی از پایداری فرهنگ، اصالت هویت و پیامآور صلح و مدارا برپا میشود. مسئولان اقلیم کوردستان و شخصیتهای بینالمللی نیز همهساله با ارسال پیامهای تبریک، بر حفظ حقوق و هویت تاریخی این اقلیت دینی تأکید میکنند.
جشن "چله تابستان" ایزدیها بار دیگر نشان داد که آیینهای کهن چگونه میتوانند در اعماق تاریخ، حیات فرهنگی یک ملت را حفظ کرده و پیام انساندوستی و آرامش را به جهان مخابره کنند.