Raporeka Navdewletî: Li Tirkiyeyê tawan ber bi zêdebûnê ve ne
Stenbol (K24) – Li Tirkiyeyê roj niye ku tawanên wekî kuştin, birîndarkirina mirovan û dizî lê peyda nebin û tawanên bi vî rengî li vî welatî bûne diyarde. Raporeka navdewletî jî vê yekê piştrast dike û li gor wê raporê Tirkiye di nava 193 dewletan de 10e mîn welat e ku herî zêde tawanên rêkxistî lê peyda dibin. Li gor pisporan, sedema bingehîn a vê pirsgirêkê qeyrana aborî û sîstema xirab a cezayê ye.
Li Tirkiyeyê tawanên wekî kuştin, birîndarkirin û dizî û şelandin roj bi roj zêde dibe û vê dawiyê li vî welatî bûye diyarde. Ev pirsgirêka civakî êdî mijara raporên navdewletî ye jî. Li gor rapora sala 2025ê ya Endeksa Tawanên Rêkxistî ya Navdewletî, Tirkiye di nava 193 welatan de 10e mîn welate ku tawanên rêksxistî lê herî zêde ne.
Li gor civaknasan, sedema bingehîn a zêdebûna tawanan pirsgirêkên aboriyê ye û digel vê yekê deshilat di asta pêwîst de rûbirûyê tawanbar û rêxistinên tawanan nabe.
Civaknas Sevgi Çeçen ji K24ê re got: “Giranbûna debara jiyanê, helawsan, têkçûna hevsengiya dahata welatiyan û gelek pirsgirêkên din ên aboriyê dibin sedema tawanan. Herwiha bi pêşketina medyaya dijîtal çandeke nû ya navdewletî peyda bûye. Nifşên nû di bin bandora vê çandê de mane û niha dixwazin di zûtirîn dem de dewlemend bibin. Pêştir, xebat û hilberîn tiştek biqedir bû. Lê niha bi taybet kesên ciwan dixwazin di rojekê de û bi rêyên hêsan bigihijin pereyan. Ev daxwaz jî berê wan dide tawanan. Herwiha baweriya xelkî bi dadgehan jî nemaye û çanda bêcezatiyê peyda bûye. Ev jî sedemên din ên zêdebûna tawanan e.”
Zêdebûna tawanan pirsa gelo cezayên yasayî têra kêmkirina tawanan nake tîne rojevê. Li gor yasanasan pirsgirêk ne ew e ku cezakirina tawanan kêm in an na. Pirsgirêk di rejîma înfazê ya cezayan de ye ku li şûna ku tawanbaran biselihîne xirabtir dike û cezagirtî piştî ku ji girtîxaneyê derdikevin dîsa berê xwe didin tawanan.
Parêzer Bawer Ozçelîk: “Divê sîstema înfazê bi temamî were guhertin. Îro dema kesek zindanî bû, divê pêvajoya zindanîbûna wî li rûmeta mirovbûnê bê daku tawanbar isleh bibe. Ew înfaza ku bernameyên derûniyê, perwerdeyê û hevxemiyê li xwe nagre, înfaz niye. Dema tawanbar tevlî van bernameyan nabe û di şert û mercên nemirovî de cezaya xwe temam dike, beramber civakê kîndartir dibe û ji civakê jî dûr dikeve. Lewma dema tê berdan jî dîsa tawan dike. Sîstema înfazê ya Tirkiyeyê li şûna ku cezaxwaran biselihîne, xirabtir dike.”
Li gor lêkolînan li Tirkiyeyê di nava 10 salên dawî de rêjeya tawanan ji sedî 108 zêde bûye. Tawanên herî zêde jî birîndarkirin û dizîn in.
