11 aylık devlet, 80 yıllık miras: Mahabad Cumhuriyeti
Peşmerge isminin ilk kez kullanıldığı, Kürdistan bayrağının resmen göndere çekildiği ve anadilde eğitimin devlet politikası haline geldiği Mahabad Cumhuriyeti 80 yaşında.
Bugün, 22 Ocak 2026 tarihinde, Kürtler sadece geçmişteki bir devleti değil, Peşewa Qazi Muhammed’den Mele Mustafa Barzani’ye emanet edilen ve nesilden nesile aktarılan onurlu bir mirası yad ediyor.
Ömrü sadece 11 ay süren Mahabad Cumhuriyeti, 22 Ocak 1946 (Hicri Şemsi 2 Rebandan 1325) tarihinde, Mahabad’daki Çarçira (Çırağ) Meydanı’nda, Kürdistan halkının her kesiminden 20 bini aşkın temsilcinin katılımıyla, Peşewa Qazi Muhammed’in liderliğinde ilan edildi.
Bu 11 aylık süreçte, Mahabad Cumhuriyeti idaresindeki bölgelerde yönetimin tesis edilmesinin yanı sıra; eğitim dili Kürtçeleştirildi, Mahabad’a matbaa getirildi, bir gazete ve aralarında çocuklar için hazırlanan "Grûgali" dergisinin de bulunduğu dört dergi basılıp dağıtıldı. Şiir, öykü ve Kürt edebiyatı teşvik edildi, "Dayika Niştiman" (Anavatan) adlı tiyatro oyunu ilk kez Kürtçe olarak sahnelendi ve Mahabad Radyosu kuruldu.
Yine Mahabad Cumhuriyeti döneminde, daha sonra "Kürdistan Peşmerge Güçleri" adını alacak olan Kürdistan Milli Ordusu kuruldu. "Peşmerge" ismi o günden bugüne Kürtler arasında kutsal bir isim olarak varlığını korudu. "Ey Reqib" marşı ulusal marş olarak kabul edildi ve Kürdistan bayrağı belirlenerek resmi kurumların üzerinde dalgalandı.
Sovyetler Birliği ve Azerbaycan Cumhuriyeti ile siyasi ve ekonomik ilişkiler tesis edildi; Kürdistan’ın tarım ürünleri Sovyetlere ihraç edildi. Hükümet bütçesinin sağlanması amacıyla vatandaşların gelirleri üzerinden vergi sistemi uygulandı.
Bu tarihin en parlak sayfalarından biri de Şeyh Ahmed Barzani liderliğindeki Barzanilerin Mahabad Cumhuriyeti’ne katılımı ve Mele Mustafa Barzani komutasındaki Peşmerge güçlerinin Cumhuriyet'in savunmasında üstlendiği roldü. Öyle ki, Mahabad Cumhuriyeti’nin ilk şehidi Güney Kürdistanlı bir Peşmerge oldu. Tam da bu sebeple Peşewa Qazi Muhammed, Cumhuriyet'in yıkılmasının ardından kutsal Kürdistan Bayrağı’nı Mele Mustafa Barzani’ye emanet etti.
Mahabad Cumhuriyeti’nin kuruluşunun üzerinden 80 yıl geçerken; bu tarihi olay, Kürdistan tarihinde parlayan bir sayfa ve Kürtlerin kurtuluş ve bağımsızlık yolundaki ortak mücadelesi ile birliğinin bir timsali olarak anılmaya devam ediyor.