تاکنون هیچ نامزد جدی به جز السودانی ظاهر نشده است
اربیل (کوردستان٢٤) – پس از انتخابات مجلس نمایندگان عراق در این هفته، وظیفه پیچیده و اغلب طولانی انتخاب رهبری آینده این کشور آغاز میشود.
محمد شیاع السودانی، نخست وزیر فعلی، پس از نتایج اولیه که نشان داد ائتلاف او بزرگترین بلوک است، پیروزی خود را اعلام کرد، اگرچه هنوز با اکثریت لازم برای تشکیل دولت فاصله دارد.
السودانی اکنون با تلاش دشوار برای جلب حمایت احزاب دیگر، عمدتا از اکثریت شیعه، برای دوره دوم نخستوزیری روبرو است.
از آنجایی که هیچ بلوک واحدی بر مجلس بعدی تسلط ندارد، احزاب اصلی میتوانند هفتهها یا حتی ماهها برای مذاکره در مورد ائتلافها برای ایجاد بزرگترین بلوک و معرفی نخست وزیر بعدی وقت صرف کنند.
السودانی در سال ۲۰۲۲ توسط چارچوب هماهنگی، اتحادی از جناحهای شیعه با پیوندهای مختلف با ایران، به قدرت رسید.
در حالی که شمارش اولیه آرا برای هر لیست بر اساس استان منتشر شد، تخصیص کرسیها در مجلس فعلا اعلام نخواهد شد.
طبق عرف در عراق، یک مسلمان شیعه مقام نخست وزیری و یک سنی مقام ریاست مجلس را بر عهده دارد، و ریاست جمهوری که عمدتا تشریفاتی است به یک کورد میرسد.
دولت چگونه تشکیل میشود؟
تعیین نخست وزیر و تشکیل دولت اغلب کاری دشوار و مستلزم کشمکشهای سیاسی طولانی بوده است.
در مجلسهای قبلی، احزاب اکثریت شیعه برای همکاری و تشکیل دولت به مصالحه رسیدهاند و مدعیان اصلی اغلب خود را در حاشیه مییابند.
کرسیها به عنوان ابزار چانهزنی استفاده میشوند و قانونگذاران تازه انتخاب شده میتوانند تغییر موضع دهند.
با توجه به اینکه دستیابی به اکثریت مطلق تقریبا توسط هر لیست واحد غیرممکن است - همانطور که در رایگیری این هفته اتفاق افتاد - نخست وزیر بعدی توسط هر ائتلافی که بتواند متحدان کافی را برای تبدیل شدن به بزرگترین بلوک جمع کند، انتخاب خواهد شد.
از زمان شروع رایگیری دو سال پس از حمله به رهبری ایالات متحده در سال ۲۰۰۳ که صدام حسین را سرنگون کرد، تنها یک نخست وزیر، نوری المالکی، برای دو دوره (۲۰۰۶-۲۰۱۴) در آن سمت بوده است.
نتایج احتمالی چیست؟
در حال حاضر، هیچ نامزد جدی به جز السودانی ظاهر نشده است، اگرچه خود او قبل از نامزدی نسبتا ناشناخته بود.
یک سیاستمدار ارشد ماه گذشته به خبرگزاری فرانسه گفت که چارچوب هماهنگی بر سر حمایت از السودانی اختلاف نظر دارد و به نظر میرسد مالکی آماده مخالفت با دوره دوم نخست وزیری برای رئیس فعلی است.
دلالان قدیمی قدرت، از جمله از چارچوب هماهنگی، نگرانند که السودانی در طول دوره اول خود قدرت زیادی کسب کرده باشد و برخی تمایلی به اجازه دادن به او برای حفظ کرسیاش نداشته باشند.
السودانی همچنین با اتهاماتی مبنی بر اینکه اعضای دفترش مسئول شنود تلفنهای سیاستمداران بودهاند، روبرو شده است.
یک منبع در یکی از احزاب اصلی چارچوب هماهنگی به خبرگزاری فرانسه گفت که این ائتلاف قبلا موافقت کرده بود که دوباره متحد شود و بزرگترین بلوک را ایجاد کند.
این منبع گفت:"آنها نخست وزیر بعدی را معرفی خواهند کرد و در انتخاب رئیس مجلس، معاونان او و رئیس جمهور شرکت خواهند کرد."
پس از رأیگیریهای قبلی چه اتفاقی افتاد؟
در انتخابات سال ۲۰۱۰، بلوک ایاد علاوی، نخست وزیر سابق، بیشترین کرسیها، یعنی ۹۱ کرسی، را به دست آورد و ائتلاف مالکی با اختلاف کمی پس از او، ۸۹ کرسی را به دست آورد.
پس از ماهها اختلاف، رهبران سیاسی به توافقی دست یافتند و مالکی با وجود اینکه در انتخابات دوم شد، برای یک دوره دیگر منصوب شد.
در سال ۲۰۲۱، بلوک مقتدی صدر، روحانی بانفوذ شیعه، با ۷۳ کرسی به عنوان بزرگترین برنده ظاهر شد، اما همچنان از اکثریت فاصله زیادی داشت.
بلوک او پس از اختلاف با سایر احزاب شیعه که به درگیریهای مرگبار در بغداد منجر شد، ازمجلس خارج شد.
در پی آن، احزاب بانفوذ تحت چارچوب هماهنگی گرد هم آمدند تا یک بلوک بزرگتر تشکیل دهند و السودانی را به قدرت رساندند.
تهران و واشنگتن چه نقشی ایفا میکنند؟
برای دههها، عراق میدان نبرد نیابتی بین ایالات متحده و ایران بوده است و تشکیل دولت همیشه تحت تاثیر این دو طرف بوده است.
نخست وزیر بعدی باید تعادل ظریف بین منافع آنها را حفظ کند.
از زمان حمله به رهبری ایالات متحده، ایران نه تنها نفوذ قابل توجهی در سیاست عراق داشته است، بلکه از گروههای مسلح در این کشور نیز حمایت میکند که قدرت آنها هم از نظر سیاسی و هم از نظر مالی افزایش یافته است.
با کاهش نفوذ منطقهای ایران، این کشور قصد دارد قدرت خود را در عراق حفظ کند و بازار را به روی محصولات اقتصاد فلج شده خود باز نگه دارد.
در همین حال، واشنگتن میخواهد نفوذ تهران را فلج کند و به بغداد فشار میآورد تا جناحهای تحت حمایت ایران را که بسیاری از آنها به عنوان گروههای تروریستی معرفی شدهاند، خلع سلاح کند.
با این وجود، برخی از این گروهها کرسیهایی در مجلس و شاید دولت خواهند داشت.
هفته گذشته، فواد حسین، وزیر امور خارجه عراق، به کانال الحدث که توسط عربستان سعودی تامین مالی میشود، گفت که شش جناح طرفدار ایران در لیست سیاه ایالات متحده قرار دارند، یک عامل کلیدی که دولت باید در نظر بگیرد.
ایافپی/ب.ن