جنگ آمریکا، اسرائیل و ایران در آستانه ورود به هفته سوم
خلیج فارس زیر سایه موشک، پهپاد و بحران انرژی
همزمان با تشدید حملات متقابل، آمریکا از گسترش حضور دریایی برای باز نگه داشتن تنگه هرمز خبر داده، ایران به حمله به تأسیسات مرتبط با آمریکا در منطقه هشدار داده و کشورهای خلیج فارس با موج تازهای از تهدیدهای موشکی، پهپادی و اختلال در زیرساختهای انرژی و امنیتی روبهرو شدهاند.
جنگ میان آمریکا و اسرائیل از یک سو و ایران از سوی دیگر، اکنون به مرحلهای رسیده که عملاً سراسر خلیج فارس و بخش مهمی از خاورمیانه را درگیر کرده است. این جنگ که از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ با حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد، اکنون وارد سومین هفته خود شده و بنا بر گزارشها، بیش از ۲ هزار کشته ــ عمدتاً در ایران ــ برجای گذاشته است. همزمان، تردد در تنگه هرمز بهشدت مختل شده و نگرانیها درباره امنیت انرژی جهان به اوج رسیده است.
در مهمترین تحول میدانی، آمریکا در ۱۳ مارس ۲۰۲۶ مجموعهای از حملات گسترده را علیه جزیره خارگ، مهمترین گره صادرات نفت ایران، انجام داد. رویترز گزارش داده است که نیروهای آمریکایی به بیش از ۹۰ هدف نظامی در این جزیره حمله کردند، اما زیرساخت اصلی نفتی آن را فعلاً دستنخورده گذاشتند. خارگ حدود ۹۰ درصد صادرات نفت ایران را پوشش میدهد و هرگونه اختلال در آن میتواند مستقیماً بازار جهانی انرژی را تکان دهد. همزمان، تنگه هرمز که مسیر عبور نزدیک به ۲۰ درصد نفت جهان است، عملاً به کانون اصلی بحران بدل شده است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، اعلام کرده است که «کشورهای زیادی» برای باز نگه داشتن تنگه هرمز کشتی جنگی به منطقه اعزام خواهند کرد؛ هرچند کاخ سفید هنوز تعهد رسمی این کشورها را تأیید نکرده است. او همچنین هشدار داده که اگر تهران همچنان در عبور و مرور دریایی اخلال ایجاد کند، حملات آمریکا ادامه خواهد یافت. این موضعگیری همزمان با افزایش حضور نظامی غرب در خلیج فارس و شرق مدیترانه مطرح شده است.
در برابر، ایران لحن تهدیدآمیزتری اتخاذ کرده و هشدار داده است هرگونه حمله تازه به زیرساختهای نفتی و انرژیاش با پاسخ مستقیم به تأسیسات مرتبط با آمریکا در منطقه روبهرو خواهد شد. تهران همچنین ساکنان اطراف برخی بنادر امارات را به تخلیه این مناطق فراخوانده و مدعی شده است حملات آمریکا به ایران از خاک امارات انجام شده است. این تهدیدها در حالی مطرح شده که مقامهای ایرانی تأکید کردهاند پاسخهایشان را در چارچوب «دفاع مشروع» تعریف میکنند.
کشورهای خلیج فارس در روزهای اخیر بیشترین فشار را از این گسترش میدانی تحمل کردهاند. بر اساس آمار منتشرشده از سوی رویترز تا ۹ مارس، امارات از آغاز جنگ تا آن زمان ۱٬۴۴۰ پهپاد و ۲۵۳ موشک بالستیک شناسایی کرده بود که بخش عمده آنها رهگیری شدهاند؛ همچنین ۸ موشک کروز نیز منهدم شدهاند. در قطر نیز ۱۲۷ موشک بالستیک و ۶۳ پهپاد شناسایی شده و بحرین از رهگیری ۱۰۵ موشک و ۱۷۶ پهپاد خبر داده است.
در امارات، حمله پهپادی به منطقه نفتی فجیره موجب آتشسوزی و توقف بخشی از عملیات بارگیری نفت شد. این بندر روزانه حدود یک میلیون بشکه نفت صادر میکند و از زیرساختهای حیاتی امارات بهشمار میرود. همزمان، مقامهای اماراتی ایران را به هدف قرار دادن مستقیم منافع وابسته به آمریکا در این کشور متهم کردهاند؛ هرچند درباره دامنه خسارتها، روایتهای رسمی دو طرف همچنان متفاوت است.
کویت نیز از حمله پهپادی به نزدیکی پایگاه هوایی احمد الجابر خبر داده و اعلام کرده است که در نتیجه اصابت دو پهپاد، سه نظامی این کشور بهطور سطحی زخمی شدهاند. بنا بر اعلام مقامهای کویتی، سامانههای دفاعی این کشور چند پهپاد دیگر را نیز رهگیری کردهاند و وضعیت نیروهای زخمی پایدار است.
در سطح منطقهای، تنش به مرزهای ترکیه نیز کشیده شده است. سامانههای دفاعی ناتو در روزهای اخیر چند موشک ایرانی را پیش از رسیدن به خاک ترکیه رهگیری کردهاند و پاتریوت در جنوبشرق این کشور مستقر شده است. آنکارا در عین حال از یک سو خواستار توقف حملات به ایران شده و از سوی دیگر از تهران خواسته است حملات خود به کشورهای همسایه را متوقف کند؛ موضعی که نشان میدهد ترکیه میکوشد در عین پرهیز از ورود مستقیم به جنگ، دامنه سرایت آن را کنترل کند.
در جبهه سیاسی، شکاف نگاهها درباره این جنگ هر روز آشکارتر میشود. در تهران، مقامهای جمهوری اسلامی و چهرههایی مانند محمدباقر قالیباف، سیاست آمریکا را در خدمت منافع اسرائیل توصیف کردهاند؛ در مقابل، در واشنگتن و اردوگاه حامیان ترامپ، حمله به خارگ یک اقدام «جسورانه» و تعیینکننده خوانده شده است. سناتور لیندزی گراهام نیز خارگ را «تاج» اقتصاد نفتی ایران توصیف کرده و گفته است کنترل آن میتواند مسیر جنگ را تغییر دهد.
با وجود این صفآرایی، برخی بازیگران نزدیک به ایران نیز از گسترش بیشتر درگیری ابراز نگرانی کردهاند. حماس برای نخستین بار از تهران خواسته است کشورهای همسایه را هدف قرار ندهد، هرچند همزمان «حق دفاع» ایران را نیز تأیید کرده است. این موضع در کنار درخواستهای مکرر فرانسه، سازمان ملل و شماری از کشورهای عربی برای بازگشت به مسیر دیپلماسی، نشان میدهد حتی در میان متحدان و نزدیکان تهران نیز نسبت به سرایت جنگ به کل منطقه تردید جدی وجود دارد.