تهدیدهای متقابل ایران و آمریکا در مورد تنگهی هرمز
تلآویو از تداوم حملات حتی پس از پایان جنگ خبر میدهد
با تشدید تنشها میان آمریکا، ایران و اسرائیل، بحران تنگهی هرمز به نقطهی مرکزی رویارویی تبدیل شده است؛ در حالی که دونالد ترامپ ضربالاجل تازهای صادر کرده، تهران با تعیین شروط امنیتی پاسخ داده و گزارشها از برنامهریزی اسرائیل برای ادامهی حملات حتی پس از پایان احتمالی جنگ حکایت دارد.
در تازهترین موضعگیریها، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، بار دیگر تهدیدهای خود علیه ایران را تشدید کرده و در واکنش به اظهارات عباس عراقچی، وزیر امور خارجهی ایران، اعلام کرده است: «خواهیم دید چه کسی درست میگوید؛ او یا من.» این اظهارات در حالی مطرح شده که اختلافات دو طرف بر سر وضعیت تنگهی هرمز و امنیت انرژی جهانی به اوج رسیده است.
ترامپ پیشتر نیز با تعیین ضربالاجل ۴۸ ساعته، از ایران خواسته بود تنگهی هرمز را بهطور کامل بازگشایی کند و هشدار داده در غیر این صورت، زیرساختهای انرژی این کشور هدف حملات گسترده قرار خواهند گرفت.
در مقابل، ایران ضمن رد این تهدیدها، موضع رسمی خود را اعلام کرده است. وزارت امور خارجهی جمهوری اسلامی تأکید کرده که تنگهی هرمز بهطور کامل بسته نشده، اما عبور کشتیهایی که به آمریکا و اسرائیل مرتبط هستند، محدود شده است. تهران این اقدام را در چارچوب «حق دفاع مشروع» و در پاسخ به حملات نظامی اخیر علیه خاک خود توصیف کرده است.
در این بیانیه همچنین تصریح شده که کشتیهای مرتبط با آمریکا و اسرائیل دیگر مشمول «عبور ایمن» نخواهند بود و بهعنوان طرفهای درگیر جنگ تلقی میشوند. در عین حال، ایران اعلام کرده سایر کشورها میتوانند با رعایت دو شرط—عدم همکاری با اقدامات خصمانه علیه ایران و پایبندی به دستورالعملهای امنیتی—بهصورت ایمن از این گذرگاه عبور کنند.
تهران تأکید کرده که مسئولیت هرگونه بیثباتی در خلیج فارس و تنگهی هرمز بر عهدهی آمریکا و اسرائیل است و بازگشت ثبات به این منطقه تنها در صورت توقف حملات نظامی و احترام به منافع ایران ممکن خواهد بود.
اهمیت این بحران زمانی بیشتر میشود که بدانیم تنگهی هرمز یکی از حیاتیترین مسیرهای انرژی جهان است و روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت از آن عبور میکند. محدود شدن تردد در این مسیر، موجب افزایش قیمت نفت، هزینههای حملونقل و بیمه شده و تهدیدی جدی برای اقتصاد جهانی به شمار میرود.
در همین حال، گزارش روزنامهی «واشنگتن پست» از برنامههای جدید اسرائیل پرده برداشته است. بر اساس این گزارش، مقامات اسرائیلی معتقدند حتی در صورت پایان جنگ فعلی نیز حملات علیه ایران باید ادامه یابد، بهویژه اگر نشانههایی از بازسازی برنامهی موشکی یا فعالیتهای هستهای تهران مشاهده شود.
این مقامات تأکید کردهاند که اسرائیل خود را در انجام چنین حملاتی محدود نمیداند و در صورت تداوم تهدیدها، اقدامات پیشگیرانه را ادامه خواهد داد. همچنین سخنگوی ارتش اسرائیل اعلام کرده که این کشور خود را برای چند هفتهی دیگر جنگ با ایران و گروههای متحد آن از جمله حزبالله آماده میکند.
این تحولات در شرایطی رخ میدهد که از ۲۸ فوریهی ۲۰۲۶، حملات مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران آغاز شده و در مقابل، تهران نیز با حملات موشکی و پهپادی به اهدافی در اسرائیل و پایگاههای آمریکایی پاسخ داده است؛ روندی که بهطور مستقیم بازار انرژی و ثبات منطقهای را تحت تأثیر قرار داده است.
شایان ذکر است که تنگهی هرمز یکی از مهمترین آبراههای راهبردی جهان است که خلیج فارس را به دریای عمان و اقیانوس هند متصل میکند و در شمال آن ایران و در جنوب آن عمان قرار دارد. این تنگه حدود ۱۶۰ کیلومتر طول دارد و عرض آن در باریکترین نقطه به حدود ۳۰ کیلومتر میرسد، در حالیکه عمق آن در مسیرهای اصلی کشتیرانی بهطور متوسط بین ۶۰ تا بیش از ۱۰۰ متر متغیر است. جزایر مهمی مانند قشم، هرمز و لارک در سمت ایران و شبهجزیره مسندم در سمت عمان در اطراف این تنگه قرار دارند. بهدلیل محدود بودن مسیرهای عبور کشتیها، تنگه هرمز به یک گلوگاه حیاتی انرژی تبدیل شده و روزانه حدود یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکند؛ از این رو هرگونه اختلال در آن میتواند تأثیر مستقیم بر بازار جهانی انرژی و اقتصاد بینالمللی داشته باشد.