انتظار ما از همسایگانمان، رویکرد دیپلماتیک، گفتگو و احترام متقابل است
سفین دزهای، رئیس دفتر روابط خارجی دولت اقلیم کوردستان، در گفتگوی اختصاصی با گلباخ بهرامی در شبکهی کوردستان ۲۴، به بررسی جامع تحولات اخیر دیپلماتیک، اقتصادی و امنیتی منطقهی خاورمیانه و اقلیم کوردستان پرداخت. محورهای اصلی این گفتگو شامل دستاوردهای سفر راهبردی مسرور بارزانی، نخستوزیر دولت اقلیم کوردستان به ترکیه و شرکت در مجمع دیپلماسی آنتالیا، چالشهای پیشروی ازسرگیری صادرات نفت کوردستان از طریق بندر جیهان، اختلافات و توافقات امنیتی و تجاری با بغداد، و واکنشهای بینالمللی به حملات موشکی و پهپادی اخیر به اربیل است. وی در این مصاحبه بر مواضع صلحطلبانهی دولت اقلیم کوردستان، نقش پرزیدنت بارزانی در حفظ ثبات، و لزوم توقف فوری حملات و پروپاگاندای رسانهای علیه اقلیم تأکید کرد. مشروح این گفتگو را در ادامه میخوانید.
کوردستان ۲۴: وقت بخیر جناب آقای سفین دزهای، رئیس دفتر روابط خارجی دولت اقلیم کوردستان. بسیار خوشآمدید. من از مهمترین موضوع آغاز میکنم؛ سفر اخیر شما به همراه جناب آقای مسرور بارزانی، نخستوزیر دولت اقلیم کوردستان به ترکیه. شاهد نشستهای بسیار مهمی در این شرایط حساس بودیم. آیا انجام این دیدارهای سطح بالا در این مقطع زمانی ضروری بود؟ محور اصلی این گفتگوها چه بود؟
سفین دزهای: بسیار سپاسگزارم از دعوت شما. در حقیقت، خاورمیانه در یکی دو ماه گذشته، شرایطی پر از تنش، ناامنی، جنگ و درگیری را تجربه کرده است. در این میان، اقلیم کوردستان، با وجود اینکه بخشی از این معادلات و درگیریها نبوده، اما متأسفانه به صورت مستقیم در میانهی این آتش قرار گرفته است. تاکنون بیش از ۱۵۰ موشک و پهپاد، اقلیم کوردستان را هدف قرار دادهاند؛ مناطقی از جمله اربیل، خبات و سایر مناطق که در پی آنها شهروندان بیگناه غیرنظامی قربانی شدهاند.
تلاشهای زیادی صورت گرفته تا از طریق سیستمهای دفاعی موجود، با این پهپادها و موشکها مقابله شود و بخش زیادی از آنها نیز رهگیری و منهدم شدهاند، اما بخش دیگری متأسفانه به اهداف خود اصابت کرده و خسارات جانی و مالی به همراه داشتهاند.
در سفر اخیر هیئت دولت اقلیم کوردستان به ترکیه، زمان و فرصت بسیار مناسبی در حاشیهی مجمع دیپلماسی آنتالیا فراهم شد. نخستوزیر دیدار بسیار جامع و فراگیری با جناب آقای رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، وزیر امور خارجه، وزیر دفاع و رئیس دستگاه اطلاعاتی این کشور داشتند. این نشست در استانبول برگزار شد. پس از آن نیز، دیدارهای جداگانه و مفصلی با تکتک این وزرای محترم از جمله وزیر خارجه، وزیر دفاع و رئیس دستگاه اطلاعاتی انجام گرفت.
در این نشستها، در خصوص وضعیت کنونی منطقه، تنشهای موجود و درخواستهای اقلیم کوردستان بحث و تبادل نظر شد. ما بر دیدگاهها و مواضع خود پافشاری کردیم و راههای برونرفت از این تنشها و بازگرداندن ثبات را بررسی نمودیم. همزمان، موضوع روابط دوجانبه در تمامی زمینهها؛ اعم از امنیتی، اجتماعی، انرژی، آب و سایر حوزهها نیز از محورهای اصلی گفتگوها بود.
دیپلماسی در سایهی تنشها؛ دستاوردهای سفر به ترکیه
کوردستان ۲۴: یکی از پرسشهای مهمی که اشاره کردید، حملات اخیر ایران به اقلیم کوردستان است. آیا در دیدار با رئیسجمهور ترکیه، دربارهی این حملات و موضع ترکیه بحثی به میان آمد؟
سفین دزهای: بله، بدون شک این یکی از محورهای مهم گفتگوها بود. ما نگرانی عمیق خود را نسبت به این حملات که مستقیماً اقلیم کوردستان را هدف قرار دادهاند، ابراز کردیم. همچنین نخستوزیر از رئیسجمهور ترکیه بابت ابراز همدردی و تسلیت به مردم اقلیم کوردستان و خانوادهی قربانیان تشکر کرد. در این نشست تأکید شد که بغداد باید گامهای جدیتری برای جلوگیری از این حملات، بهویژه حملاتی که از داخل خاک عراق علیه اقلیم کوردستان انجام میشود، بردارد.
کوردستان ۲۴: اردوغان در خصوص جنگ غزه و اسرائیل بارها تأکید کرده و از نقش اقلیم کوردستان و مواضع آن در حفظ ثبات منطقه قدردانی نموده است. این مواضع چگونه در نشستها مطرح شد؟
سفین دزهای: بله، ایشان با احترام و تقدیر فراوان از موضع اقلیم کوردستان، پرزیدنت بارزانی، نخستوزیر و تمامی نهادهای مربوطه یاد کردند. مدیریت خردمندانهی این بحران و تلاش برای اینکه اقلیم کوردستان به بخشی از این درگیریها تبدیل نشود، مورد ستایش قرار گرفت.
گرهکور صادرات نفت کوردستان و موانع بغداد
کوردستان ۲۴: در دیدار با وزیر انرژی ترکیه، یکی از مباحث بسیار حیاتی، موضوع توقف طولانیمدت صادرات نفت اقلیم کوردستان از طریق خط لولهی بندر جیهان بود. در حال حاضر مسیر جایگزین از طریق بصره مطرح است. این مسئله تا چه حد برای اربیل و آنکارا اهمیت دارد و چه توافقاتی برای حل این معضل صورت گرفت؟
سفین دزهای: ببینید، پس از این درگیریها، بازار جهانی انرژی با نوسانات شدیدی مواجه شده است. بخش قابل توجهی از نفت خام عراق و کشورهای حاشیهی خلیج فارس از این مسیر تأمین میشود و مسدود شدن تنگهی هرمز میتواند تأثیرات مخربی بر اقتصاد جهانی داشته باشد. توقف صادرات نفت اقلیم کوردستان در چند ماه گذشته، حدود ۱۱ تا ۱۲ میلیارد دلار به خزانهی دولت فدرال عراق خسارت وارد کرده است. این امر باعث کاهش چشمگیر تولید در اقلیم کوردستان شده است.
ما نیازمندیم تا شرکتهای نفتی بار دیگر فعالیت خود را برای افزایش تولید از سر بگیرند. دولت فدرال، در میادین کرکوک نیز نتوانسته به سطح تولید مطلوب برسد و این موضوع تلاش و هماهنگی مضاعفی را میطلبد. اقلیم کوردستان آمادگی کامل خود را برای همکاری با بغداد جهت ازسرگیری صادرات نفت از طریق ترکیه اعلام کرده است. ترکیه نیز آمادگی خود را اعلام نموده و خط لولهی انتقال نفت که پس از زلزله آسیب دیده بود، اکنون تعمیر شده و آمادهی بهرهبرداری است.
مانع اصلی در حال حاضر، مسائل فنی و مالی میان اربیل و بغداد است. هزینهی استخراج و تولید نفت در اقلیم کوردستان بالاتر از میزانی است که بغداد در نظر گرفته است. بودجهای که بغداد برای استخراج هر بشکه نفت در کوردستان تعیین کرده (حدود ۶ دلار)، پاسخگوی هزینههای واقعی شرکتهای سرمایهگذار نیست. این رقم باید اصلاح شود و ما در حال رایزنی با بغداد برای حل این مشکل هستیم.
تجارت مرزی و توافق شنگال
کوردستان ۲۴: در حوزهی تجارت مرزی نیز مسائلی مطرح است. گزارشها حاکی از فشار بغداد بر گذرگاههای مرزی اقلیم کوردستان است. آیا این موضوع در ترکیه بررسی شد؟
سفین دزهای: متأسفانه رفتار دولت فدرال عراق در قبال اقلیم کوردستان گاهی دوگانه است. آنها محدودیتها و عوارض گمرکی مضاعفی را بر مرزهای اقلیم تحمیل میکنند که در سایر مرزهای عراق اعمال نمیشود. ما خواهان شفافیت کامل و مبارزه با فساد در سیستم گمرکی هستیم و دولت اقلیم کوردستان هرگز با این اصول مخالف نبوده است. اما اعمال فشارهای سیاسی و اقتصادی از سوی بغداد تحت پوشش مسائل گمرکی، قابل قبول نیست.
کوردستان ۲۴: اجرای توافق شنگال چطور؟ آیا بغداد در این زمینه نیز تعلل میکند؟
سفین دزهای: توافق شنگال یک توافق دوجانبه میان اربیل و بغداد برای عادیسازی وضعیت این منطقه است. با وجود گذشت زمان، بغداد گامهای عملی و جدی برای اجرای کامل آن برنداشته است. حضور برخی گروههای مسلح غیرقانونی در شنگال، نه تنها مانع بازگشت آوارگان شده، بلکه نگرانیهای امنیتی برای ترکیه نیز ایجاد کرده است که این موضوع در دیدارهای ما مطرح شد. بغداد باید به تعهدات خود عمل کند.
حواشی پروتکلی و ماهیت روابط دیپلماتیک با آنکارا
کوردستان ۲۴: در زمان ورود نخستوزیر به ترکیه، برخی رسانهها به موضوع عدم رعایت پروتکلها و نصب پرچم انتقاد کردند. پاسخ شما به این حواشی چیست؟
سفین دزهای: در عرف دیپلماتیک، سفرها انواع مختلفی دارند. ما «سفرهای رسمی یا دولتی» (State Visit) و «سفرهای کاری» (Working Visit) داریم. حضور جناب نخستوزیر در ترکیه، در قالب یک سفر کاری و برای شرکت در مجمع دیپلماسی آنتالیا بود، نه یک سفر رسمی دولتی به پایتخت (آنکارا). دیدار ایشان با رئیسجمهور اردوغان نیز در هتل محل اقامتشان در آنتالیا صورت گرفت، نه در کاخ ریاستجمهوری.
ترکیه همواره به پرچم کوردستان احترام گذاشته و روابط ما بر پایهی احترام متقابل استوار است. گاهی ممکن است خطاهای کوچک پروتکلی رخ دهد، اما آنچه اهمیت دارد، محتوا، عمق و راهبردی بودن روابط دوجانبه است، نه حواشی ظاهری. آن نشست در دفتر اختصاصی رئیسجمهور در استانبول برگزار شد و بسیار صمیمانه و سازنده بود.
رایزنیهای فشردهی اروپایی؛ کوردستان عامل ثبات است، نه تهدید
کوردستان ۲۴: پس از حملات، شاهد سفرهای دیپلماتیک متعددی به کشورهای اروپایی از جمله فرانسه، بلژیک، بریتانیا و اتریش بودیم. پیام دولت اقلیم کوردستان به جامعهی جهانی چه بود؟
سفین دزهای: بله، پس از تشدید تنشها، ما تحرکات دیپلماتیک خود را گسترش دادیم. نخستوزیر پیامهای روشنی را به رهبران جهان ارسال کردند و سفرهایی به ایالات متحده، فرانسه (دیدار با امانوئل مکرون)، بلژیک و سایر کشورها داشتند. هدف اصلی ما این بود که واقعیت وضعیت اقلیم کوردستان را تشریح کنیم و به جامعهی جهانی اطمینان دهیم که اقلیم کوردستان همواره یک عامل ثبات در منطقه است و هرگز تهدیدی برای همسایگان خود نبوده و نخواهد بود. ما خواستار حمایت بینالمللی در برابر این تجاوزات هستیم.
کوردستان ۲۴: واکنش کشورهای اروپایی به حملاتی که علیه اربیل صورت گرفت چه بود؟
سفین دزهای: واکنش آنها آمیخته با تعجب و محکومیت قاطع بود. برای آنها جای سؤال بود که چرا اقلیم کوردستان که هیچ نقشی در درگیریهای غزه و اسرائیل ندارد، باید مورد هدف قرار گیرد. آنها به شدت این حملات را محکوم کرده و بر لزوم حلوفصل اختلافات از طریق دیالوگ تأکید کردند. تأکید آنها بر این بود که اقلیم کوردستان نباید به میدان تسویهحساب شبهنظامیان یا کشورهای منطقه تبدیل شود.
موضع اربیل در قبال حملات ایران؛ دیپلماسی به جای موشک
کوردستان ۲۴: پس از حملات موشکی اخیر، آیا تماس دیپلماتیک مستقیمی با جمهوری اسلامی ایران داشتهاید؟
سفین دزهای: بله، ایران دارای سرکنسولگری در شهرهای اربیل و سلیمانیه است. ما بلافاصله پس از حملات، یادداشتهای اعتراضآمیز و رسمی خود را از طریق مراجع دیپلماتیک به آنها تسلیم کردیم و مراتب نگرانی و نارضایتی شدید خود را اعلام نمودیم.
کوردستان ۲۴: همزمان با این حملات، شاهد موجی از پروپاگاندا و اخبار کذب از سوی برخی رسانههای ایرانی علیه اقلیم کوردستان بودیم. واکنش شما به این فضاسازیها چیست؟
سفین دزهای: متأسفانه برخی رسانههای نزدیک به نهادهای قدرت در ایران، برای توجیه این حملات غیرقابل قبول، اقدام به انتشار اخبار دروغ و پروپاگاندای بیاساس کردند. ما این ادعاها را به شدت رد میکنیم. اقلیم کوردستان هرگز، تأکید میکنم هرگز، پایگاهی برای تهدید علیه جمهوری اسلامی ایران نبوده است. ما با ایران دارای مرزهای طولانی و روابط تاریخی، فرهنگی و اقتصادی هستیم. انتظار ما از همسایگانمان، رویکرد دیپلماتیک، گفتگو و احترام متقابل است، نه پرتاب موشک و پهپاد به سمت شهروندان بیگناه ما.
کوردستان ۲۴: جناب آقای سفین دزهای، از اینکه وقت خود را در اختیار ما قرار دادید و به پرسشهای ما پاسخ گفتید، بسیار سپاسگزارم.
سفین دزهای: من هم از شما و شبکهی کوردستان ۲۴ بابت این گفتگو تشکر میکنم.