انتشار "ئەرشیفنامە"؛ گنجینهی مستند تاریخ اربیل به قلم ئیحسان مفتی
بخش نخست کتاب "ئەرشیفنامە" شامل ۶۰۰ صفحه از اسناد نایاب و نسخههای خطی با هدف حفظ میراث مکتوب کوردستان و بازخوانی تاریخ اربیل منتشر شد
احسان مفتی، نویسنده و پژوهشگر، روز شنبه ۴ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۴ تیر ۱۴۰۵)، از انتشار نخستین جلد از تازهترین اثر پژوهشی خود تحت عنوان "ئەرشیفنامە" خبر داد. این کتاب که به بررسی دقیق تاریخ شهر اربیل میپردازد، تلاشی روشمند برای صیانت از مدارکی است که تاکنون از دسترس عموم دور مانده و با خطر نابودی مواجه بودهاند.
احسان مفتی در گفتوگو با رسانهها اعلام کرد که حفظ اسناد و آرشیوهای تاریخی، یکی از کلیدیترین وظایف در حوزهی پژوهشهای علمی محسوب میشود.
وی تأکید کرد که با انتشار این کتاب، گام مهمی در راستای حفاظت از بخشی از تاریخ اربیل و کوردستان برداشته است. این اثر که در جلد نخست خود بالغ بر ۶۰۰ صفحه است، مجموعهای از داکیومنتها و مدارک نایاب را در بر میگیرد که برای اولینبار بهصورت علمی و منسجم در اختیار پژوهشگران قرار میگیرند.
به گفتهی این پژوهشگر، شاخصترین ویژگی این کتاب، تکیه بر آرشیو و کتابخانهی شخصی "قاضی رشاد مفتی" است. این کتابخانه طی دهههای گذشته، محل نگهداری شمار قابلتوجهی از اسناد، نامهها و نسخههای خطی منحصربهفرد بوده که اکنون بخشی از آنها در قالب این کتاب منتشر شده است.
در محتوای این اثر، مدارک مربوط به نفوذ و حاکمیت خانوادهی "ملا فندی" در اربیل جایگاه ویژهای دارد؛ چرا که این اسناد ابعاد تازهای از دورانی را روشن میکنند که پیشتر اطلاعات مربوط به آن عمدتاً به منابع شفاهی یا منابع مکتوب محدود منحصر بود. همچنین، وجود نسخههای خطی و مدارک اصیل متعلق به "مولانا خالد نقشبندی" در این کتاب، ارزش تاریخی، مذهبی و فرهنگی دوچندانی به آن بخشیده و منبعی غنی برای مطالعهی زندگی این شخصیت و عصر وی فراهم آورده است.
احسان مفتی با اشاره به حضور مستقیم خود در فرایند کشف و گردآوری این مدارک، خاطرنشان کرد که "ئەرشیفنامە" تنها یک مجموعهی گردآوریشده نیست، بلکه یک پروژهی تحقیقی مبتنی بر منابع اصیل و قابلاعتماد است. وی تصریح کرد که انتشار این مستندات، علاوه بر حفظ میراث مکتوب کورد، مسیر را برای انجام تحقیقات نوین، بازنگری در رویدادهای تاریخی و پر کردن خلاءهای موجود در منابع مکتوب پیشین هموار میکند.
انتظار میرود مجلدات بعدی این مجموعه نیز با همین دقت علمی منتشر شده و ابعاد دیگری از تاریخ پنهان کوردستان را آشکار سازند. ئیحسان مفتی که سالیان متمادی از زندگی خود را وقف گردآوری و صیانت از اسناد تاریخی در اقلیم کوردستان کرده است، باور دارد که نگارش تاریخ صحیح تنها از طریق استناد به مدارک واقعی و اصیل امکانپذیر است. مطالعهی این کتاب برای مورخان، دانشجویان و علاقهمندان به تاریخ اربیل، یک ضرورت علمی و فرهنگی بهشمار میرود.