24 Haziran ya da Türkiye’nin yol ayrımı

HABER MERKEZİ

Türkiye’de 24 Haziran’dan sonra, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçişi vaadeden Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın seçimi yeniden kazanması halinde, Türkiye’nin yönetiminde yeni bir sayfa açılıyor, zira muhalefet partileri parlamenter sisteme dönüşten yana oladuklarını açıkladı.

Yeni sistem, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi.

Ancak, başta anamuhalefet partisi CHP olmak üzere, İYİ Parti, HDP ve Saadet Partisi’nin seçim bildirgelerinde ve yetkililerinin açıklamalarında, parlamenter sisteme geri dönüş vaadi bulunuyor.

Türkiye’de referandum sonucu kabul edilen yeni sistemde şu özellikler yer alıyor:

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nde yürütme yetkisi cumhurbaşkanına, yasama yetkisi de Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne (TBMM) ait olacak. Yürütme, TBMM’nin tamamen dışında olacak.

TASARI YERİNE TEKLİF

Mevcut sistemde bakanlıklarda hazırlanan tasarılar Başbakanlık tarafından TBMM Başkanlığı’na sunuluyor, komisyon ve TBMM Genel Kurulu'nda görüşüldükten sonra yasalaşıyordu.

24 Haziran seçiminden sonra devreye girecek yeni sistemde ise Başbakanlık olmayacağı için Cumhurbaşkanlığı tarafından hazırlanan teklif TBMM Başkanlığı’na sunulacak ve yine aynı şekilde komisyon ile Genel Kurul'da görüşüldükten sonra yasalaşacak.

Tasarılar mevcut sistemde bakanlıklarda hazırlandıktan sonra TBMM’ye sevk edildiği için o tasarıların belli bir arka plan çalışması vardı.

Bakanlıklar tasarıyı Başbakanlık aracılığıyla TBMM’ye sunmadan önce o konu hakkında hazırlık çalışması yaparken ilgili sivil toplum kesimlerinin görüşlerini alıyor, akademisyenlerle görüşmeler yapıyordu.

Tasarı da TBMM’ye geldiği zaman, bu hazırlıklar büyük ölçüde ilgili bakanlıklarda tamamlandığı için, TBMM bu tasarıyı hazırlanan metin üzerinden görüşüyor, sadece önergelerle üzerinde değişiklik yapıyor ve bu da yeterli oluyordu.

Yeni sistemde ise o arka plan çalışması TBMM’deki çalışmalarda, komisyonlarda gündeme gelecek. Artık söz konusu mutfak, arka plan çalışması TBMM dışında olmayacak, o çalışmaların hepsi TBMM’de komisyon aşamasında yapılacak. Bir kanun teklifinin çeşitli sivil toplum kuruluşları, paydaşlar ya da akademisyenlerle görüşülmesi, tartışılması gibi hususlar komisyonlarda gerçekleştirilecek.

Bu da parlamentonun önemini daha da artıracak ve gerçek anlamda tüm paydaşların katılımıyla yasama faaliyeti yapmasını sağlayacak.

TBMM, Hükümetin hazırladığı tasarıların onay merci, o tasarıları belli bir süre içerisinde yasalaştıran bir merci gibi hareket etmekten ziyade kendisi sıfırdan bütün aşamalarıyla kanun hazırlama süreci yaşayacak.

ÇOK PARTİLİ MESAİ

24 Haziran seçiminde ittifak yapan partilerin baraj sorunu olmayacak, bu da 27’nci Yasama Dönemi Parlamento'sunda önceki dönemden daha çok partinin temsil edilmesini sağlayacak.

AK Parti ve MHP "Cumhur İttifakı"; CHP, İYİ Parti, Saadet Partisi ve Demokrat Parti ise "Millet İttifakı" adı altında seçime birlikte girdikleri için ittifak yapan partilerin aldıkları oyların toplamının yüzde 10 seçim barajını aşması halinde, ittifaktaki her parti barajı aşmış sayılacağından TBMM’de temsil edilebilecek.

26’ncı Yasama Dönemi'nde Parlamento'da temsil edilen parti sayısı (AK Parti, CHP, HDP, MHP ve son olarak kurulan İYİ Parti) 5 idi. İttifak yapan partilerde baraj sorunu olmayacağı için 27. Yasama Dönemi Meclis'inde AK Parti, CHP, MHP, İYİ Parti ve barajı aşması halinde hiçbir ittifakta yer almayan HDP'nin yanı sıra Millet İttifakı'nda yer alan Saadet Partisi ile milletvekili adaylarına AK Parti listelerinde yer verilen Büyük Birlik Partisi'nin yer alması bekleniyor.

Bu durumda 7 partinin yer alacağı tahmin edilen parlamentoda, temsil oranı daha da artmış olacak. Böylece yeni dönemde TBMM çalışmalarının daha yoğun olması bekleniyor. Siyasi partilerin TBMM Başkanlık Divanı'ndaki temsil oranları da aldıkları milletvekili sayısına göre belirlenecek.

Parlamentoda grup kuran partilerin de artması durumunda, komisyonlardaki ve TBMM Genel Kurulu'ndaki konuşmalar ve söz hakları gruplara göre belirlendiği için Meclis mesaileri yoğun olacak.

CUMHURBAŞKANI - DEVLET BAŞKANI

Bundan sonra, Cumhurbaşkanı ve TBMM seçimleri 5 yılda bir aynı günde yapılacak. Bir kimse en fazla 2 defa cumhurbaşkanı seçilebilecek ancak cumhurbaşkanının 2’nci döneminde TBMM tarafından seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi halinde, cumhurbaşkanı bir defa daha aday olabilecek.

Yeni sisteme göre, Cumhurbaşkanlığı makamının herhangi bir nedenle boşalması ve genel seçime bir yıl veya daha az süre kalması halinde cumhurbaşkanı seçimi, makamın boşaldığı günden sonra gelen 60’ıncı günü takip eden ilk pazar günü TBMM genel seçimiyle birlikte yapılacak.

27’nci Yasama Dönemi'nde parlamento 550 yerine 600 milletvekili görev yapacak.

Bundan sonra TBMM seçimleri 4 yılda bir yerine, 5 yılda bir cumhurbaşkanı seçimiyle aynı gün yapılacak.

Daha önce 25 yaşında olan ve seçilme yeterliliğini taşıyan vatandaşlar milletvekili olabiliyorken yeni dönemde 18 yaşındaki gençler de milletvekili olabilecek.

Yeni sistemde Cumhurbaşkanı "Devlet başkanı" olacak, yürütme yetkisini üstlenecek, Başkomutanlığı temsil edecek. Cumhurbaşkanı, cumhurbaşkanı yardımcıları ile bakanları atayacak ve görevlerine son verecek.

Cumhurbaşkanı, yürütme yetkisine ilişkin konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilecek. Ancak kanunda açıkça düzenlenen konularda kararname çıkaramayacak.