ÇATALHÖYÜK - Şehir hayatının ilk adımları

HABER MERKEZİ

9 bin yıldan da uzun zaman önce insanların yerleştiği Çatalhöyük’te, kent yaşamının tohumları ekilerek tarıma odaklanıldı.

Konya Ovası, Türkiye’nin merkezinde kilometrelerce uzunlukta bir alan kaplıyor.

Konya şehir merkezinden yaklaşık 30 kilometre uzaktaki terk edilmiş noktada, neredeyse 60 yıl önce bir grup arkeolog iki küçük tepeyi keşfederek işe başladı. Yerel bir patikadaki bir çatal ve iki höyük buraya günümüzdeki ismini verdi. Çatal ve höyük, bu ikisi birlikte söylenerek buraya Çatalhöyük denildi.

Bugün bu alan, UNESCO tarafından erken yerleşik tarımsal yaşamı belgeleyen en önemli insan yerleşimi olarak görülüyor.

9 bin yıldan daha uzun bir süre önce o zamandan beri kurumuş bir nehrin kıyısında kurulan Çatalhöyük’ün, kapıları veya pencereleri olmayan, sırt sırta düzenlenmiş, kendine özgü evler inşa eden eşitlikçi bir Neolitik topluluğa ev sahipliği yaptığına inanılıyor.

Bu insanlar çatılardaki açıklıklardan içeri girip çıkıyorlardı. Bunun yanı sıra, arkalarında bazı resimler ve gizemli heykelcikler bıraktı.

Bu konutların onların ölü gömme alışkanlıklarında da önemli bir rolü vardı. Buradaki sakinler ölülerini evlerinin altına gömüyordu. En parlak zamanlarda kent, yaşamlarını tarım ve giderek yükselen besi hayvancılığının desteğiyle sürdüren 8 bin kadar insana ev sahipliği yapıyordu.

Çatalhöyük’ten önceki yerleşmelerde yüzbinlerce yıldır insanlık oradan oraya göçer bir durumdaydı.

Çatalhöyük, insanların “kentsel” hayat deneyimini en erken benimsedikleri anlardan birini temsil ediyor.

Çatalhöyük, Neolitik Dönemin şafağında tarımsal yerleşimlerin ilk görüldüğü alan olan Bereketli Hilal’in batı ucunda yer alıyor. Milattan Önce (M.Ö.) 13 bin yılından itibaren, Natufian kültürü insanları tahıllar topladı ve günümüzdeki Eriha yakınlarındaki bir alanın da dahil olduğu yerde erken köy yerleşimleri kurdular.

Tarihçiler, yerleşik tarımla ilgili genel eğilimin M.Ö. 10 bin civarında başladığını düşünüyor.

TAŞTAN BAKIRA

Çatalhöyük’teki en erken iskanın tarihi, Neolitik ile ilişkili yerleşik tarımın batıya doğru yayılmasının bir parçası olarak, M.Ö. 7400’e kadar uzanıyor. Türkiye’de yer alan yakınlardaki Hacılar’ın da bulunduğu diğer Neolitik yerleşimlerinin tarihi yaklaşık M.Ö. 7500’lere dayanıyor.

Hacılar, 1950’lerde İngiliz Arkeolog James Mellaart tarafından tanımlanmış ve tarihlenmişti. Bir Mısırbilimci olan Mellaart, dünyanın en eski kenti olduğu düşünülen Eriha yakınlarındaki Tel es Sultan yerleşiminde çalıştıktan sonra bu antik kentlere karşı büyük bir ilgi duymaya başladı.

1961 yılında Çatalhöyük’teki çatallı yolun yakınlarını kazmaya başladı. İkiz tepeler birkaç yıl öncesinde onun ilgisini çekmişti ve bunların bir sır barındırdığına kendini inandırmıştı.

Çatalhöyük’teki yüzeysel alanın tamamının sadece yüzde 4’ü araştırıldı. Bu da demek oluyor ki, Çatalhöyük’ün “kentsel” konutları hakkında muhtemelen daha birçok soruyu ve cevabı elinde tutan binlerce kazılmamış yapı bulunuyor. (Kaynak: National Geographic, Arkeofili)