15 Mayıs: Kürt Dili Günü ve asimilasyona karşı direnişin sembolü

Bundan tam 94 yıl önce, Mir Celadet Ali Bedirhan’ın Şam’da yaktığı "Hawar" meşalesi, bugün bir halkın varoluş mücadelesinin en güçlü kalesi olmaya devam ediyor. 15 Mayıs 1932’de Latin alfabesiyle yayın hayatına başlayan Hawar dergisinin mirası, bugün her yılın 15 Mayıs’ında "Kürt Dili Günü" olarak Kürdistan’ın dört bir yanında ve diasporada büyük bir coşkuyla kutlanıyor.

Her yılın 15 Mayıs günü Kürt Dili Günü olarak belirlenmiş olup, Kürdistan'ın dört parçasındaki Kürtler ve diasporadakiler tarafından çeşitli edebi ve kültürel etkinliklerle kutlanmaktadır.

Bu günün "Kürt Dili Bayramı" olarak belirlenmesinin tarihi, 15 Mayıs 1932'ye dayanmaktadır. O tarihte Mir Celadet Ali Bedirhan, Şam şehrinde "Hawar" dergisinin ilk sayısını yayımlamıştır.

Hawar dergisi, Kürt dili ve edebiyatı tarihinde büyük bir dönüm noktasıydı. Çünkü Kürt Latin alfabesi ilk kez bu dergide formüle edilmiş ve kullanılmıştır. 2006 yılından itibaren bu gün, ulusal kimliği korumak ve gençleri ana dillerinde okuyup yazmaya teşvik etmek amacıyla resmen Kürt Dili Günü olarak tanınmıştır.

Kürtler için dil sadece bir iletişim aracı değil, aynı zamanda var olmanın temel direğidir. Lozan Antlaşması ve Kürdistan'ın bölünmesinin ardından Kürt dili, dilbilimcilerin "dilkırım" olarak adlandırdığı sert bir savaşla karşı karşıya kaldı. Özellikle geçtiğimiz yüzyılın onlarca yılı boyunca Kürtçe konuşmanın yasak olduğu Türkiye'de, bugün Kürtçe öğrenme ve eğitim görme talebi yıldan yıla artış göstermektedir.

Aynı şekilde Kürdistan Bölgesi'nde de Kürt diline verilen önem doğrultusunda, Kürdistan Bölgesi Başbakanı Mesrur Barzani, 21 Şubat 2023 tarihinde ana dilin desteklenmesine yönelik iki özel kararname yayımladı.

İlk kararnamede, Kürtçeye ana dil olarak önem verilmesi amacıyla şu ifadelere yer verildi: 

"Kürdistan Bölgesi'nde çalışmak amacıyla ikamet eden yabancı uyruklu vatandaşlar için uygun bir Kürtçe öğrenme programı hazırlanması konusunda, Yükseköğretim ve Bilimsel Araştırma Bakanlığı ile Eğitim Bakanlığını, Kürt Akademisi ve bu alanın uzmanlarıyla koordinasyon içinde hareket etmek üzere görevlendirdik."

İkinci kararnamede ise Başbakan Barzani, Kürdistan Bölgesi'ndeki 2014 tarihli ve 6 sayılı Resmi Diller Kanununa dayanarak, Kürtçenin ana dil olarak korunması amacıyla tüm bakanlıkları talimatlandırdı. Buna göre tüm kamu ve özel kurumlarda, dairelerde, ofislerde, ülkelerin temsilcilik ve konsolosluklarında, yabancı kuruluşlarda ve özel sektör şirketlerinde tabelaların Kürtçe yazılması için gerekli çalışmaların yapılması istendi.

Ayrıca Başbakan'ın kararnamesinde otel, turistik mekan ve restoranlarda Kürtçeye önem verilmesi, menü, rehber ve talimatnamelerin Kürtçe dilinde de bulunması gerektiği belirtildi.

Kürt dili, Kürt bireylerinin yüzyıllardır konuştuğu ve koruduğu bir dizi lehçe ve alt lehçeye sahiptir.

Kürt dilinin zenginliği nedeniyle lehçelerin içinde birçok alt lehçe bulunsa da, Kürtçenin ana lehçeleri şunlardır:

- Kurmanci seru

- Sorani 

- Eski Goranice (Hewrami)

- Kurmanci xwaru 

- Lurca