خطرناکترین تروریستهای جهان در زندانهای سوریه
خطر بیرون آمدن تروریستها از زندانهای سوریە
عقبنشینی نیروهای دموکراتیک سوریه از دیرالزور و رقه، نگرانیهای عمیقی را دربارهی امنیت زندانهای حاوی اعضای داعش و احتمال بازگشت تهدیدات تروریستی ایجاد کرده است.
عقبنشینی نیروهای دموکراتیک سوریه (هسد) از دیرالزور و رقه که بر اساس توافق روز یکشنبه انجام شد، یکی از خطرناکترین پروندههای امنیتی سوریه و منطقه را دوباره روی میز قرار داده است: پروندهی زندانها و اعضای دربند گروه داعش که شامل فرماندهان و شبهنظامیان خارجی متعدد میشود.
سالهاست که این زندانها سنگبنای معادلات امنیتی در مناطق کوردستانی و شمال شرق سوریه را تشکیل دادهاند. نیروهای دموکراتیک سوریه با حمایت مستقیم ائتلاف بینالمللی، مدیریت این مراکز را با وجود تهدیدات دائمیِ شورش یا حملات بیرونی برای آزادسازی زندانیان، بر عهده داشتهاند. اما اکنون با تغییر نقشهی میدانی و حملات گروههای مسلح وابسته به دولت سوریه و گروههای تندرو، پرسشی راهبردی مطرح میشود: در غیاب هسد، چه کسی خطرناکترین تروریستهای موجود در سوریه را کنترل خواهد کرد؟
این زندانها محل نگهداری هزاران عضو داعش، اعم از شبهنظامیان بومی و خارجی هستند. در میان آنان، امرا و مسئولان میدانی و امنیتی داعش حضور دارند که سابقهی نبرد علیه نیروهای داخلی و ائتلاف بینالمللی را در کارنامهی خود دارند.
این وضعیت باعث شده است تا زندانها همواره هدفی جذاب برای این سازمان باشند. بارزترین نمونه، تلاش هستههای مخفی داعش در سال ۲۰۲۲ برای شکستن حصار زندان «صنایع» در حسکه و آزادسازی اعضای خود بود؛ رویدادی که گواهی بر عمق خطرات نهفته در زندانهای تحت کنترل هسد است. بنابراین، هرگونه اشتباه محاسباتی در مورد این زندانها، پتانسیل ایجاد فاجعهای بزرگ در منطقه و جهان را دارد.
سناریوهای احتمالی برای مدیریت زندانها
تحلیلگران چندین سناریو را برای آیندهی این مراکز پیشبینی میکنند:
۱. انتقال مدیریت به دولت سوریه:
یکی از سناریوها، واگذاری کنترل زندانها به نیروهای ارتش یا دستگاههای امنیتی سوریه است. این گزینه پیامدهای نگرانکنندهای دارد:
- انتقال پروندهی داعش از یک ادارهی محلی مورد حمایت بینالمللی به دولتی که آیندهی حکمرانیاش همچنان با عدم قطعیت روبروست.
- افزایش نگرانیهای بینالمللی، بهویژه در خصوص سرنوشت جنگجویان خارجی.
- تردید در توانایی دمشق برای تحمل بار سنگین امنیتی و لجستیکی این پروندهی پیچیده.
این سناریو همچنین میتواند باب بحثهای جدید بینالمللی را دربارهی استرداد این زندانیان به کشورهای متبوع یا محاکمهی آنان در داخل باز کند.
۲. مدیریت مشترک یا نظارت محدود:
سناریوی دیگر، مدیریت مشترک یا موقت بر اساس نظارت مستقیم امنیتی سوریه با هماهنگی اطلاعاتی محدود با طرفهای بینالمللی و منطقهای است. ممکن است ائتلاف بینالمللی نیز نظارت خود را حفظ کند، هرچند این گزینه احتمالی ضعیف به نظر میرسد و صرفاً راهکاری موقت برای جلوگیری از خلأ امنیتی تلقی میشود.
خلأ امنیتی و خطر بازگشت داعش
آنچه مایهی نگرانی ائتلاف بینالمللی و ناظران است، ایجاد خلأ امنیتی ناشی از عقبنشینی هسد است؛ زیرا تاکنون جایگزین امنیتی قدرتمندی که توانایی کنترل زندانها و مدیریت این پروندهی حیاتی را داشته باشد، معرفی نشده است. در چنین شرایطی، احتمال شورش در زندانها، فرار دستهجمعی یا حمله به زندانها توسط هستههای فعال داعش در مناطق مختلف سوریه افزایش مییابد.
در نهایت، عقبنشینی نیروهای دموکراتیک سوریه از دیرالزور و رقه، تنها با جابهجایی خطوط روی نقشهی نظامی سوریه سنجیده نمیشود، بلکه معیار واقعی، خطراتی است که در میان دیوارهای این زندانها محصور شدهاند؛ جایی که خطرناکترین اعضا و امرای داعش در انتظار فرصتی برای بازگشت هستند.